Polityka zagraniczna Hiszpanii Franco i Portugalii Salazara w okresie II wojny światowej – refleksje porównawcze

Bartosz Kaczorowski

doi:10.18778/1644-857X.25.01.07

Autor

Bartosz Kaczorowski Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0001-8319-7854

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.25.01.07

Słowa kluczowe:

Hiszpania, Portugalia, Franco, Salazar, II wojna światowa, autorytaryzm, dyplomacja

Abstrakt

Celem artykułu jest próba dokonania analizy porównawczej polityki zagranicznej, jaką w latach 1939–1945 prowadziły Hiszpania gen. Francisco Franco i Portugalia António de Oliveiry Salazara. Choć oba autorytaryzmy były do siebie dość podobne pod względem ideowym i oba ostatecznie pozostały neutralne podczas II wojny światowej, wykazywały istotne różnice, jeśli chodzi o deklarowane cele i sposoby realizacji polityki zagranicznej. W tekście zostały przeanalizowane elementy wspólne i odmienne dla dyplomacji Madrytu i Lizbony, takie jak różne doświadczenie historyczne w relacjach z poszczególnymi państwami, wpływ położenia geograficznego, znaczenie aspektu kolonialnego czy wreszcie odmienny model zarządzania państwem w wykonaniu obu dyktatorów.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Bartosz Kaczorowski - Uniwersytet Łódzki

Bartosz Kaczorowski – adiunkt w Katedrze Historii Powszechnej Najnowszej Uniwersytetu Łódzkiego. Autor m.in. monografii Wojna Salazara. Polityka zagraniczna Portugalii w okresie drugiej wojny światowej (Łódź–Kraków 2022) oraz Franco i Stalin. Związek Sowiecki w polityce Hiszpanii w okresie drugiej wojny światowej (Łódź–Kraków 2016).
Zainteresowania naukowe: historia państw Półwyspu Iberyjskiego w XX w.

Bibliografia

Arquivo Histórico-Diplomático do Ministério dos Negócios Éstrangeiros, Lizbona [AHDMNE]. Fundo: Gabinete do Secretário Geral, Núcleo Teixeira de Sampaio, 16

Arquivo Histórico-Diplomático do Ministério dos Negócios Éstrangeiros, Lizbona [AHDMNE]. Fundo: Legação/Embaixada de Portugal em Estados Unidos da América [EUA] 124

The National Archives, Kew [TNA], Richmond, Surrey, Londyn. Cabinet Papers 80 (Chiefs of Staff Committee: Memoranda): 13

The National Archives, Kew [TNA], Richmond, Surrey, Londyn. Foreign Office Papers [FOP]. FO 371 (Foreign Office: Political Departments: General Correspondence from 1906–1966): 24516, 26795, 39596, 39671, 49527, 49612

The National Archives, Kew [TNA], Richmond, Surrey, Londyn. Foreign Office Papers [FOP]. FO 425 (Confidential Print Western Europe): 419, 422

António Oliveira Salazar, Manuel Gonçalves Cerejeira: Correspondência 1928–1968, ed. R. Almeida de Carvalho, Lisboa 2010.

Beaulac B., Franco: Silent Ally in the World War II, Illinois 1986.

Churchill W., Druga wojna światowa, t. II, ks. 2, Gdańsk 1995.

Correspondência de Pedro Teotónio Pereira para Oliveira Salazar (1931–1939), vol. I, Lisboa 1987.

Dez Anos de Política Externa. A Nação Portuguesa e a Segunda Guerra Mundial, vol. VI, VII, IX, Lisboa 1964.

Documenti Diplomatici Italiani, nona serie, vol. V, Roma 1965.

Documents on German Foreign Policy, series D, vol. IX, Washington 1956.

Documents on German Foreign Policy, series D, vol. X, Washington 1957.

Documents on German Foreign Policy, series D, vol. XI, London 1961.

Hoare S., Ambassador on Special Mission, London 1946.

Salazar A. de Oliveira, Discursos e notas políticas, vol. I, Coimbra 1948.

Salazar A. de Oliveira, Rewolucja pokojowa, Warszawa 2013.

Teheran – Jałta – Poczdam. Dokumenty konferencji szefów rządów trzech wielkich mocarstw, Warszawa 1970.

Álvarez Tardío M., Villa García R., 1936. Fraude y violencia en las elecciones del Frente Popular, Barcelona 2017.

Autorytaryzmy iberyjskie. Hiszpania Franco i Portugalia Salazara, red. B. Szklarski, M. Słęcki, Warszawa 2010.

Bessa C., A libertação de Timor na II Guerra Mundial, Lisboa 1992.

Caruana L., Rockoff H., A Wolfram in Sheep’s Clothing: Economic Warfare in Spain, 1940–1944, „The Journal of Economic History” 2003, vol. LXIII, no. 1, s. 65–99. https://doi.org/10.1017/S0022050703001748

Ciechanowski J. S., Czarna legenda Mirandy. Polacy w hiszpańskim obozie internowania w Miranda de Ebro 1940–1945, Warszawa 2021.

Ciechanowski J. S., Hiszpania Francisco Franco i Portugalia António Oliveiry de Salazara a reżim komunistyczny na przykładzie tak zwanej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wstęp do rozważań porównawczych, [w:] Europa XX wieku między totalitaryzmem, autorytaryzmem a demokracją, red. A. Adamczyk, P. Biniecka, K. Kaźmierczak, Piotrków Trybunalski 2011, s. 327–354.

Ciechanowski J. S., Portugalio, dziękujemy! Polscy uchodźcy cywilni i wojskowi na zachodnim krańcu Europy w latach 1940–1945, Warszawa 2017.

Ciechanowski J. S., Uznawanie przez Hiszpanię rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie w latach 1945–1968. Historia pewnego mitu, „Dzieje Najnowsze” 2021, t. LIII, nr 2, s. 91–113. https://doi.org/10.12775/DN.2021.2.06

Díaz Bénitez J. J., Los proyectos británicos para ocupar las islas atlánticas durante la no beligerancia española (1940–1943), „Hispania Nova. Revista de Historia Contemporánea” 2013, no. 11, s. 4–28.

Erskine R., Eavesdropping on ‘Bodden’: ISOS v. the Abwehr in the Straits of Gibraltar, „Intelligence and National Security” 1997, vol. XII, no. 3, s. 110–129. https://doi.org/10.1080/02684529708432433

Flunser Pimentel I., Cardeal Cerejeira: O Príncipe da Igreja, Lisboa 2010.

Garriga R., La España de Franco. Las relaciones con Hitler, Madrid 1976.

Goda N., Tomorrow the World. Hitler, Northwest Africa and the Path toward America, College Station 1998.

Grzybowski A., współpraca Tebinka J., Na wolność przez Lizbonę. Ostatnie okręty polskich nadziei, Warszawa 2018.

Jiménez Redondo J. C., Franco y Salazar. La respuesta dictatorial a los desafíos de un mundo en cambio 1936–1968, Madrid 2019.

Kaczorowski B., Churchill i Franco. Hiszpania w polityce Wielkiej Brytanii w okresie drugiej wojny światowej, Warszawa 2014.

Kaczorowski B., Franco i Stalin. Związek Sowiecki w polityce Hiszpanii w okresie drugiej wojny światowej, Łódź–Kraków 2016. https://doi.org/10.18778/7969-859-2

Kaczorowski B., Pireneje – brama do wolności. Polska ewakuacja wojskowa przez Hiszpanię i Andorę w latach 1940–1944, Warszawa 2025.

Kaczorowski B., „Półksiężyce i różańce”. Marokańczycy w szeregach Ejército Nacional, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2016, z. 97, s. 201–222. https://doi.org/10.18778/0208-6050.97.11

Kaczorowski B., The Winter War (1939–1940) in the Eyes of the Iberian Peninsula States, [w:] Pensar con la Historia desde el siglo XXI. Actas del XII Congreso de la Asociación de la Historia Contemporánea, eds J. C. Pereira, C. Folguera, Madrid 2015, s. 3819–3837.

Kaczorowski B., Viriatos. Portugalscy żołnierze generała Franco, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2016, z. 97, s. 165–181. https://doi.org/10.18778/0208-6050.97.09

Kaczorowski B., Wojna Salazara. Polityka zagraniczna Portugalii w okresie drugiej wojny światowej, Łódź–Kraków 2022.

Kaczorowski B., Z polityki brytyjskiej wobec Hiszpanii. Wyspy Zielonego Przylądka, Azory i Wyspy Kanaryjskie w planach Gabinetu Wojennego Winstona S. Churchilla (1940–1941), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2012, z. 89, s. 175–188. https://doi.org/10.18778/0208-6050.89.08

Maeztu R. de, Obrona Hispanidad, Kraków 2021.

Marroni L., „Portugal não é um país pequeno”. A lição de colonialismo na Exposição Colonial do Porto de 1934, „História. Revista da FLUP” 2013, IV Série, vol. III, s. 59–78.

Martínez Roda F., Varela. El general antifascista de Franco, Madrid 2012.

Mizerska-Wrotkowska M., Polityka zagraniczna Hiszpanii w latach 1788–1986. Od marginalizacji do integracji, Warszawa 2019.

Moreno Juliá X., Błękitna Dywizja. Krew Hiszpanów przelana w Rosji, Zelów 2009.

Moreno Juliá X., Hitler y Franco. Diplomacia en tiempos de guerra (1936–1945), Barcelona 2007.

Mularska-Andziak L., Hiszpania w polityce Stanów Zjednoczonych w okresie drugiej wojny światowej, Warszawa 1990.

Nuno Rodrigues L., No Coração do Atlântico. Os Estados Unidos e os Açores (1939–1948), Lisboa 2005.

Oliveira C., Salazar e a Guerra Civil de Espanha, Lisboa 1998.

Palacio Cerezales D., Estado, régimen y orden público en el Portugal contemporáneo, [nieopublikowana rozprawa doktorska], Madrid 2008.

Payne S., Franco and Hitler. Spain, Germany and World War II, New Haven–London 2008.

Payne S., The Spanish Civil War, the Soviet Union, and Communism, New Haven 2004. https://doi.org/10.12987/yale/9780300100686.001.0001

Rollo M. F., „Soldado de África! Quantas medalhas te puseram no peito”? Portugal e África numa Guerra Global, „Ler História” 2014, vol. LXVI, s. 79–97. https://doi.org/10.4000/lerhistoria.732

Ros Agudo M., Gran tentación. Franco, el Imperio Colonial y el proyecto de intervención española en la Segunda Guerra Mundial, Barcelona 2008.

Rosas F., Portugal entre a paz e a guerra. Estudo do impacte da II Guerra Mundial na economia e na sociedade portuguesas (1939–1945), Lisboa 1990.

Skibiński P., Między ołtarzem a tronem. Państwo i Kościół w Hiszpanii w latach 1931–1953, Warszawa 2013.

Smyth D., Diplomacy and Strategy of Survival. British Policy and Franco’s Spain, 1940–41, Cambridge 1986. https://doi.org/10.1017/CBO9780511897290

Smyth D., Les Chevaliers de Saint-George: la Grande-Bretagne et la corruption des généraux espagnols (1940–1942), „Guerres mondiales et conflits contemporains” 1991, vol. CLXII, s. 29–54.

Stone G., The Oldest Ally. Britain and the Portuguese Connection, 1936–1941, Suffolk 1994.

Torre Gómez H. de la, A relação peninsular na antecâmara da guerra civil de Espanha (1931–1936), Lisboa 1998.

Torre Gómez H. de la, Sánchez Cervelló J., Portugal en la edad contemporánea. Historia y documentos (1807–2000), Madrid 2000.

Wituch T., Historia Portugalii w XX wieku, Pułtusk 2000.