Kapitan Kazimierz Czyhiryn (1898–1940): zarys biografii

Witold Jarno

doi:10.18778/1644-857X.22.02.07

Autor

Witold Jarno Uniwersytet Łódzki. Wydział Filozoficzno-Historyczny https://orcid.org/0000-0002-5845-6057

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.22.02.07

Słowa kluczowe:

III Korpus Polski w Rosji, garnizon łódzki, garnizon lwowski, 10 Dywizja Piechoty, armia polska II Rzeczypospolitej, zbrodnia katyńska

Abstrakt

Artykuł przedstawia życiorys kpt. Kazimierza Czyhiryna (1898–1940), egzemplifikujący zawiłe losy Polaków w pierwszej połowie XX w. Bohater niniejszego szkicu urodził się na Ukrainie w polskiej rodzinie o głębokich tradycjach patriotycznych. Pierwsze prace niepodległościowe podjął już w trakcie nauki w gimnazjum w Winnicy. W latach 1916–1917 służył w armii rosyjskiej, a następnie w III Korpusie Polskim w Rosji. Dwa lata przebywał w niewoli bolszewickiej. Po powrocie do Polski służył w 29. i 31. pSK. Przebywając wiele lat w łódzkim garnizonie stał się tu osobą znaną i popularną wśród mieszkańców miasta. W 1931 r. objął stanowisko oficera ordynansowego dowódcy Okręgu Korpusu nr IV w Łodzi – najpierw gen. Stanisława Nałęcza Małachowskiego, a następnie gen. Władysława Langnera. Wraz z tym ostatnim wyjechał do Lwowa, gdzie zajmował podobne stanowisko. We wrześniu 1939 r. uczestniczył w rozmowach o warunkach kapitulacji miasta. Później został aresztowany przez NKWD i zamordowany w bliżej nieznanych okolicznościach w 1940 r. (tzw. Ukraińska Lista Katyńska).

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Witold Jarno - Uniwersytet Łódzki. Wydział Filozoficzno-Historyczny

Witold Jarno (ur. w 1970 r.) – profesor nadzw. doktor habilitowany, zatrudniony w Katedrze Historii Polski i Świata po 1945 r. Instytutu Historii Uniwersytetu Łódzkiego. Absolwent Wydziałów: Filozoficzno-Historycznego (1994) oraz Prawa i Administracji (1998) Uniwersytetu Łódzkiego. Głównymi dziedzinami zainteresowań naukowych są dzieje Polski oraz historia wojskowości polskiej w XX w. Jest autorem wielu artykułów dotyczących tej problematyki oraz monografii: „Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939” (Łódź 2001), „Okręg Generalny Wojska Polskiego nr III Kielce w latach 1918-1921” (Łódź 2003), „Strzelcy Kaniowscy w latach 1919-1939” (Warszawa 2004), „1 Dywizja Strzelców Armii Generała Hallera w latach 1918-1919” (Łódź 2006), „Garnizon Łódzki Wojska Polskiego 1918-1939 (Toruń 2008, współautor), „Terytorialne władze wojskowe w Polsce w latach 1945-1949. Organizacja i działalność okręgów wojskowych” (Łódź 2011), „13 Dywizja Piechoty w wojnie 1939 roku” (Warszawa 2012), „10 Dywizja Piechoty w wojnie 1939 roku (Pruszków 2016 – współautor), „Obchody Milenium w diecezji łódzkiej (1966-1967)” (Łódź 2017 – współautor) oraz współredaktor monografii „Budownictwo wojskowe w Łodzi” (Łódź 2016).

Bibliografia

Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego [CAW WBH], 10. DP, sygn. I.313.10.5; I.313.10.9

Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego [CAW WBH], ap Kazimierz Czyhiryn, sygn. I.481.C.7738

Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego [CAW WBH], ap. Leopold Smorczewski, ap. 21786

Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego [CAW WBH], Dziennik Rozkazów Dowództwa OK IV, sygn. 3251.2019.208; 3251.2019.210

Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego [CAW WBH], Dziennik Rozkazów Dowództwa OK VI, sygn. 2151.2019.295

Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego [CAW WBH], Kazimierz Czyhiryn, sygn. KKiMN 116-34737

Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego [CAW WBH], Kazimierz Czyhiryn, sygn. odrzuc. 7 X 1935 r.

Instytut Polski i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie, Relacja ppłk. dypl. Kazimierza Ryzińskiego, sygn. BI.12l

Instytut Pamięci Narodowej [IPN], Ankieta wypełniona w 1993 r. dla Ośrodka „Karta” przez Barbarę Kuźnicką i Zofię Umbarger dotycząca kpt. K. Czyhiryna, sygn. IR 22835 oraz załącznik do ankiety – list Zofii Umbarger i Barbary Kuźnickiej z 21 V 1993 r.

Instytut Pamięci Narodowej [IPN], Ukraińska Lista Katyńska – mps, sygn. IPN BU 2904.189

Aresztowani w rejonie Lwowa i Drohobycza. Alfabetyczny wykaz 5822 obywateli polskich aresztowanych przez NKWD w rejonie Lwowa i Drohobycza w latach 1939–1941, red. A. Knyt, Warszawa 1998 (seria: Indeks represjonowanych wydawany przez Ośrodek „Karta”, t. VI).

Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych 1921, 1923, 1930, 1931.

Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych 1922.

„Dziennik Zarządu Miejskiego w Łodzi” 1938.

Kuźnicki L., Autobiografia. W kręgu nauki, Warszawa 2002.

Langner W., Ostatnie dni obrony Lwowa (1939), [w:] Wrzesień 1939 w relacjach i wspomnieniach, red. M. Cieplewicz, E. Kozłowski, Warszawa 1989, s. 694–712.

Langner W., Ostatnie dni obrony Lwowa (1939), „Niepodległość” [Londyn–Nowy Jork] 1978, t. XI, s. 180–217.

Leinwand A., Dokumenty obrony Lwowa 1939, Warszawa 1997.

Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 5 czerwiec 1935 r., Warszawa 1935.

„Monitor Polski” 1937.

Nałęcz Małachowski S., Wspomnienia generała, Łódź 2003.

Obrona Lwowa 1939, red. A. Wesołowski, t. I (Dokumenty 1–16 września), Warszawa 2018.

Obrona Lwowa 1939, red. A. Wesołowski, t. II (Dokumenty 17–22 września), Warszawa 2018.

Rocznik oficerski 1924, Warszawa 1924.

Rocznik oficerski 1928, Warszawa 1928.

Rocznik oficerski 1932, Warszawa 1932.

Ryś K., Obrona Lwowa w roku 1939, Palestyna 1943.

Włodarkiewicz W., Nie publikowany fragment dziennika generała Langnera, „Wojskowy Przegląd Historyczny” 1996, R. XLI, nr 3, s. 178–190.

„Gazeta Kaliska” 1921.

„Gazeta Lwowska” 1938–1939.

„Ilustrowana Republika” 1934, 1938.

„Łódź w Ilustracji” 1933.

„Republika” 1938.

„Wschód” 1938.

Bagiński H., Wojsko Polskie na wschodzie 1914–1920, Warszawa 1921.

Bełdowski L., Zarys historii wojennej 29 Pułku Strzelców Kaniowskich, Warszawa 1928.

Charków–Katyń–Twer–Bykownia: w 70. rocznicę zbrodni katyńskiej, red. A. Kola, Toruń 2011.

Dalecki R., Armia „Karpaty” 1939, wyd. 1, Warszawa 1979 i wyd. 2, Warszawa 1989.

Dalecki R., Ostatni okres obrony Lwowa (19–22 IX 1939 r.), [w:] Obrona Lwowa 1939, red. A. Wesołowski, t. II (Dokumenty 17–22 września), Warszawa 2018, s. 385–394.

Grzelak C., Kresy w czerwieni 1939. Agresja Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku, Warszawa 1998.

Jarno W., Garnizon kaliski w latach 1918–1921, „Rocznik Kaliski” 1996/1997, t. XXVI, s. 129–144.

Jarno W., Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918–1939, Łódź 2001.

Jarno W., Strzelcy kaniowscy w latach 1919–1939, Warszawa 2004.

Kretschmer T., Sariusz-Skąpska I, Bykowania. Cień Katynia, Warszawa 2015.

Kunert A., Polski cmentarz wojenny w Kijowie-Bykowni (czwarty cmentarz katyński), Warszawa 2012.

Lista obywateli polskich zamordowanych na Ukrainie na podstawie decyzji Biura Politycznego WKP(b) i naczelnych władz państwowych ZSRR z 5 marca 1940, „Zeszyty Katyńskie” 1994, nr 4.

Ostanek A., VI Lwowski Okręg Korpusu w dziejach wojskowości polskiej w latach 1921–1939, Warszawa 2013.

Polski Cmentarz Wojenny Kijów-Bykownia. Księga cmentarna, t. I (A–B), Warszawa 2015.

Rezmer W., Obrona Lwowa w 1939 r., „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Historia” 1975, z. 10(67), s. 105–129.

Satora K., Opowieści wrześniowych sztandarów, Warszawa 1990.

Szawłowski R. [Liszewski K.], Wojna polsko-sowiecka 1939, t. I (Monografia), Warszawa 1997.

Szawłowski R. [Liszewski K.], Wojna polsko-sowiecka 1939, t. II (Dokumenty), Warszawa 1997.

Śladem zbrodni katyńskiej, red. Z. Gajowniczek, Warszawa 1998.

Ukraiński ślad Katynia, red. Z. Gajowniczek, Warszawa 1995.

Włodarkiewicz W., Lwów 1939, Warszawa 2003.

Włodarkiewicz W., Małopolska Wschodnia 1939, Warszawa 2020.

https://indeksrepresjonowanych.pl/int/wyszukiwanie/94,Wyszukiwanie.html (dostęp: 18 XI 2022).

https://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=8&zs=9264d&sy=568&kt=1&plik=436-441.jpg#zoom=1&x=323&y=1448 (dostęp: 18 VII 2022).