Realizacje grafemów "ą" i "ę" w piśmie Polaków i cudzoziemców uczących się języka polskiego jako drugiego (na przykładzie studentów z Ukrainy)

Iwona Dembowska-Wosik

doi:10.18778/0860-6587.30.08

Autor

Iwona Dembowska-Wosik Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Zakład Lingwistyki Stosowanej i Kulturowej, Instytut Filologii Polskiej i Logopedii https://orcid.org/0000-0002-5787-4185

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.08

Słowa kluczowe:

język polski jako nierodzimy, pismo odręczne, warianty grafemów, błędy grafii, kryminalistyczna analiza pismoznawcza, studenci z Ukrainy

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest wariantom grafemów ą i ę w piśmie Ukraińców uczących się języka polskiego jako drugiego. Punktem wyjścia do analizy były realizacje tych grafemów w piśmie Polaków, opracowane przez K. Bielskiego w ramach badań z zakresu kryminalistycznej analizy pismoznawczej. Materiał badawczy stanowiły zapisy wykonane w formie dyktanda. Został on przeanalizowany pod kątem jakościowym (wyznaczono repertuar standardowych i innowacyjnych wariantów badanych grafemów) oraz ilościowym (porównano frekwencję występowania poszczególnych wariantów w analizowanym materiale oraz w ustaleniach kryminalistycznych). Wyniki analizy wskazują na istotne odstępstwa w sposobie pisania grafemów ą i ę przez studentów z Ukrainy względem zapisu typowego dla rodzimych użytkowników języka polskiego.

Bibliografia

Awramiuk E., 2006, Lingwistyczne podstawy nauki czytania i pisania po polsku, Białystok.

Bielski K., 1999, Niektóre zagadnienia dystynktywności cech w znakach diakrytycznych liter „ą” i „ę”, w: Wybrane tendencje ruchu determinujące uzewnętrznianie się zjawiska powtarzalności w elementach konstrukcyjnych owali, trzonów oraz niektórych znaków diakrytycznych, „Zeszyty Metodyczne Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego”, nr 1, Warszawa, s. 79–100.

Dąbrowska A., Pasieka M., 2015, Błąd językowy – co to takiego? Rozważania o błędzie językowym w glottodydaktyce polonistycznej, „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, nr 22, s. 21–48. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.22.02

Dembowska-Wosik I., 2018, „Does spelling count, teacher?”. Issues in teaching and testing spelling in Polish as a foreign language, w: E. Guitérrez-Rubio, A. Grishchenko, E. Kislova, D. Kruk, T. Speed, Z. Týrová (red.), Die Welt der Slaven 64. Polyslav 21, Wiesbaden, s. 50–59. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvcm4fvd.9

Dembowska-Wosik I., 2019, Understanding misspellings made by users of Polish as L2 by language teachers and non-teachers, w: E. Guitérrez-Rubio, D. Kruk, I. Pálosi, T. Speed, Z. Týrová, D. Vashchenko, A. Wysocka (red.), Die Welt der Slaven 65. Polyslav 22, Wiesbaden, s. 75–84. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv15vwk16.12

Dembowska-Wosik I., 2020a, O postrzeganiu i ocenianiu błędów pisowni przez nauczycieli JPJO, w: E. Kubicka, M. Berend, A. Walkiewicz (red.), Nowe perspektywy w nauczaniu języka polskiego jako obcego V, Toruń, s. 105–106.

Dembowska-Wosik I., 2020b, O rozumieniu terminów: błąd ortograficzny, błąd graficzny, literówka przez nauczycieli języka polskiego jako obcego. Wyniki badań ankietowych, w: I. Janowska, M. Biernacka (red.), Kierunki badań w glottodydaktyce polonistycznej, Kraków, s. 273–284. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381384117.14

Dembowska-Wosik I., 2021, Błędy pisowni w procesie nauczania języka polskiego jako obcego – perspektywa nauczycieli (wyniki badania ankietowego), w: K. Bednarska, D. Kruk, B. Popov, O. Saprikina, T. Speed, K. Szafraniec, S. Terekhnova, R. Tsonev, A. Wysocka (red.), Die Welt der Slaven 68. Polyslav 23, Wiesbaden, s. 58–67.

Dembowska-Wosik I., 2022, Kryminalistyczna analiza pisma a błędy grafii cudzoziemców uczących się języka polskiego, w: E. Awramiuk, K. Szamryk (red.), Z problematyki kształcenia językowego, t. IX, Białystok, s. 47–63.

Duke University, 2014, Duke report on Dyslexia International, https://www.slideshare.net/DyslexiaInternational/duke-report-on-dyslexia-international [10.04.2022].

Domagała A., Mirecka U. (red.), 2017, Zaburzenia komunikacji pisemnej, Gdańsk.

Grucza F., 1978., Ogólne zagadnienia lapsologii, w: F. Grucza (red.), Z problematyki błędów obcojęzycznych, Warszawa, s. 9–59.

Lewandowski W., 1999, Zespół cech dystynktywnych zlokalizowanych w znakach diakrytycznych liter „ą” i „ę”, w: Wybrane tendencje ruchu determinujące uzewnętrznianie się zjawiska powtarzalności w elementach konstrukcyjnych owali, trzonów oraz niektórych znaków diakrytycznych, „Zeszyty Metodyczne Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego”, nr 1, Warszawa, s. 79–100.

Liberek J., 2021, Norma językowa jako fakt społeczny fundowany na uzusie. Uwagi w kontekście Słownika właściwych użyć języka, „Język Polski”, z. 2, s. 34–48. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.101.2.3

Mickiewicz J., 1997, Jedynka z ortografii? Rozpoznawanie dysleksji w starszym wieku szkolnym, Toruń.

Mickiewicz J., Mickiewicz A., 2011, Dysleksja rozwojowa. Podstawy diagnozy i terapii, Toruń.

Moszczyński J., Piotrowska J., 2008, Odmiany minuskuł oraz częstości ich występowania w rękopisach – badania pilotażowe, „Problemy Kryminalistyki”, nr 261, s. 35–42.

Nocoń J., 2012, Problemy i dylematy współczesnej lingwodydaktyki języka polskiego, „Lingwistyka Stosowana” nr 5, s. 49–64.

Nocoń J., 2018, Lingwodydaktyka na progu XXI wieku. Konteksty – koncepcje – dylematy, Opole.

Skudrzyk A., Warchala J., 2010, Kultura piśmienności młodego pokolenia, Katowice.

Wolańska E., 2019, System grafematyczny współczesnej polszczyzny na tle innych systemów pisma, Warszawa.

Wrońska J., Nowak E., 2007, Dysgrafia – problemy diagnozy. Doniesienie z badań, w: M. Kostka-Szymańska, G. Krasowicz-Kupis (red.), Dysleksja. Problem znany czy nieznany?, Lublin, s. 93–100.

Zadęcka-Cekiera A., 2017, Umiejętności graficzne uczniów klasy III szkoły podstawowej, „Pedagogika Przedszkolan i Wczesnoszkolna”, nr 5, s. 101–116.

Zawadka J., 2015, Analiza sposobu zapisu polskich liter w pracach studentów koreańskich, hiszpańskich i niemieckich, „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, nr 22, s. 267–282. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.22.18