Wpływ działalności bobrów na lokalne procesy fluwialne w wybranych rzekach Równiny Łowicko-Błońskiej

Elżbieta Kobojek

doi:10.18778/1427-9711.12.02

Autor

Elżbieta Kobojek Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych, Katedra Zagospodarowania Środowiska i Polityki Przestrzennej

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-9711.12.02

Słowa kluczowe:

działalność bobrów, rzeki nizinne, procesy fluwialne, Równina Łowicko-Błońska

Abstrakt

Artykuł przedstawia wpływ działalności bobrów na przebieg procesów fluwialnych w rzekach nizinnych. W 1983 r. bobry sprowadzono do środkowego odcinka Rawki, a w 1996 r. ślady działalności zwierząt zaobserwowano w Bzurze. W ogólnych pracach zoologicznych podkreślany jest fakt mieszkania przez bobry w żeremiach. Natomiast zebrany materiał wskazuje, że współcześnie w Polsce Środkowej bobry mieszkają głównie w norach wykopanych w brzegu. Szczegółowe badania przeprowadzono w wybranych odcinkach rzek nizinnych w obrębie Równiny Łowicko-Błońskiej: w uregulowanym korycie dużej rzeki (Bzura), w meandrującym korycie średniej rzeki (Rawka) i uregulowanym korycie małej rzeki (Igla). Największy wpływ na procesy fluwialne miały wybudowane tamy i stawy na małej rzece. Tylko w małych rzekach i ich dolinach, działalność bobrów powoduje zatrzymanie dużej ilości wody i przyczynia się do lokalnego wzrostu jej poziomu. W dużych rzekach, środowisko jest przekształcone tylko lokalnie w sąsiedztwie brzegu z norami. Działalność bobrów w rzece meandrującej ogranicza się do zmniejszenia prędkości przepływu wody i osłabienia procesów erozji bocznej, często tylko w jednym zakolu meandrowym. W jednym przypadku działalność bobrów przyspieszyła przecięcie szyi meandrowej i utworzenie starorzecza. W dużej, uregulowanej rzece w dwóch przypadkach zaobserwowano inicjalną erozję boczną.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Aszyk M., Kistowski M., 2002, Monitoring bobra w województwie pomorskim. Ekologiczne, sozologiczne i społeczne uwarunkowania rozmieszczenia gatunku w regionie. Monitoring of the beaver in the Pomorskie Province, Poland, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Gdańsk‒Poznań, ss. 79.

Butler D.R., 1991, Beavers as Agents of Biogeomorphic Change, “Journal of Geography”, September/October, pp. 210‒217. DOI: https://doi.org/10.1080/00221349108979304

Czech A., 2000, Bóbr, Monografie Przyrodnicze, Wydawnictwo Lubelskiego Klubu Przyrodników, Świebodzin, ss. 99.

Czech A., Starzecka A., Bednarz T., 2000, Influence of beaver dams on metabolic activity of water microorganisms [in:] The European beaver in a New Millennium, Proceedings of the 2nd European Beaver Symposium, 27‒30 September 2000, Białowieża, Poland, pp. 144‒146.

Derwich A., Mróz I., 2008, Bóbr europejski Castor fiber L. 1785 jako czynnik wspomagania renaturyzacji siedlisk nad górnym Sanem, Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej, 10, 2 (18), s. 173‒183.

Gurnell A.M., 1998, The hydrogeomorphological effects of beaver dam-building activity, “Progress in Physical Geography”, 22, pp. 167‒189. DOI: https://doi.org/10.1177/030913339802200202

Kobojek E., 2000, Morfogeneza doliny Rawki. Morphological development of the Rawka River Valley, “Acta Geogr. Lodz.”, 77, ss. 157.

Kobojek E., 2004, Środowiskowe skutki melioracji i regulacji rzek w dolinie Bzury w okolicach Łowicza, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica Physica”, 6, s. 31–46 http://hdl.handle.net/11089/2902

Kobojek E., 2005, Środowiskowe skutki reintrodukcji bobra (Castor fiber) w dolinie Rawki, „Przegląd Geograficzny”, 77, 3, s. 383‒396.

Kobojek E., 2009, Naturalne uwarunkowania różnych reakcji rzek nizinnych na antropopresję na przykładzie środkowej Bzury i jej dopływów, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, ss. 203.

Kożuchowski K., 1985, Zmienność opadów atmosferycznych w Polsce w stuleciu 1881‒1980, “Acta Geogr. Lodz.”, 48, ss. 158.

Lamsodis R., 2000, Beavers castor fiber and the consequences of their activities in drainage channels [in:] The European beaver in a New Millenium, Proceedings of the 2nd European Beaver Symposium, Białowieża, Poland, pp.128‒141.

Markowski J., Wojciechowski Z., 2002, Fauna. Kręgowce [w:] Jakubowska-Gabara J. i Markowski J., (red.), Bolimowski Park Krajobrazowy, Monografia przyrodnicza, Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej, Łódź, s. 74‒88.

Naiman R.J., Johnston C.A., Kelly J.C., 1988, Alteration of North American Streams by Beaver, “BioScience” 38 (11), pp. 755‒762. DOI: https://doi.org/10.2307/1310784

Naiman R.J., Melillo J.M., Hobbie J.E., 1986, Ecosystem alteation of boreal forest streams by beaver (Castor canadensis), “Ecology”, 67, 5, pp. 1254‒1269. DOI: https://doi.org/10.2307/1938681

Nolet B.A., Baveco J.M., 1996, Development and viability of a translocated beaver Castor fiber: Population in the Netherlands, “Biological Conservation”, 75, pp. 125‒137. DOI: https://doi.org/10.1016/0006-3207(95)00063-1

Nolet B.A., Rosell F., 1998, Comeback of the beaver Castor fiber: An overview of old and new conservation problems, “Biological Conservation”, 83, 2, pp. 165‒173. DOI: https://doi.org/10.1016/S0006-3207(97)00066-9

Rosell F., Parker H., 1996, The beaver's (Castor spp.) role in forest ecology: a key species returns, “Fauna”, 49, pp. 192‒211.

Rosell F., Bozser O., Collen P., Parker H., 2005, Ecological impact of beavers Castor fiber and Castor canadensis and their ability to modify ecosystems, “Mammal Review”, 35, pp. 248‒276. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-2907.2005.00067.x

Stopka R., 2011, Geomorfologiczne skutki działalności bobra europejskiego Castor fiber w dolinie górnego Sanu, „Roczniki Bieszczadzkie”, 19, s. 319‒334.

Szpikowska G., Szpikowski J., 2012, Właściwości fizykochemiczne wód rozlewisk bobrowych w dolinie Kłudy (górna Parsęta), Monitoring Środowiska Przyrodni-czego, 13, s. 95‒102.

Twardowski T., Kasperczak B., 1992, Reintrodukcja bobra Castor fiber w województwie skierniewickim, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”, 2, s. 105‒109.

Witt A., 2000, Wpływ stawów bobrowych na rozwinięcie małych koryt rzecznych w Wielkopolsce północnej [w:] Dorobek i pozycja polskiej geomorfologii u progu XXI wieku, V Zjazd Geomorfologów Polskich, Wydawnictwo UMK, Toruń, s. 142‒143.

Żurowski W., 1979, Preliminary Results of European Beaver Reintroduction in the Tributary Streams of the Vistula River, “Acta Theriologica”, 24, 7, pp. 85‒91. DOI: https://doi.org/10.4098/AT.arch.79-9

Żurowski W., 1988, Situation of the European Beaver in the Vistula River watershed in North-East Poland. Investigations on Beavers, Bern, 7, pp. 7‒14.

Żurowski W., 1992, Building activity of beavers, “Acta Teriologica”, 37, 4, pp. 403‒411. DOI: https://doi.org/10.4098/AT.arch.92-41

Żurowski W., Kasperczyk B., 1986, Characteristics of the European beaver population in the Suwalski lakeland, “Acta Theriologica”, 31, 3, pp. 311‒325. DOI: https://doi.org/10.4098/AT.arch.86-29