Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Physica
Zróżnicowanie petrograficzne piaskowców jurajskich z Jaziej Góry koło Opoczna, Polska Środkowa
W niniejszym artykule przeanalizowano pod kątem petrograficznym piaskowce z Jaziej Góry położonej na Wzgórzach Opoczyńskich. Pobrano 34 próbki piaskowca z 10 stanowisk (I‒X), w których przeprowadzono szczegółową analizę geochemiczną tych skał i udokumentowano paleoriplemarki na powierzchniach kopalnych warstw. Wyniki analiz składu pierwiastkowego piaskowców oraz zawartości tlenków, zgodnie z klasyfikacją Herrona z 1988 r., pozwoliły na wyodrębnienie: piaskowców żelazistych, subarkoz, litarenitów i sublitarenitów. Cechy geochemiczne i sedymentologiczne mogą wskazywać, że piaskowce te powstawały w jurze w warunkach morza płytkiego brakicznego, otulając trzon krystaliczny Gór Świętokrzyskich od północnego-zachodu.
Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Analiza rzeźby terenu miejscowości zawierających w swojej nazwie podstawę słowotwórczą „gór” na terenie województwa łódzkiego z wykorzystaniem GIS
Celem pracy jest analiza ukształtowania terenu miejscowości zawierających w swojej nazwie podstawę wyrazową „gór” w województwie łódzkim. Wybrany obszar badawczy, województwo łódzkie, położony jest w centralnej Polsce i charakteryzuje się zróżnicowanym krajobrazem, obejmującym zarówno tereny miejskie, jak i wiejskie. Zidentyfikowano łącznie 98 wsi zawierających bazę wyrazową „gór”. Takie nazwy sugerują związek z terenem i mogą odzwierciedlać specyficzne cechy geograficzne obszaru. Praca koncentruje się na analizie terenu w obrębie dwóch buforów: 5 km i 2 km. Oczekiwano, że teren wokół tych miejscowości będzie bardziej zróżnicowany, z większymi różnicami wysokości i nachylenia. Przeprowadzenie dwóch analiz z wykorzystaniem narzędzi GIS pozwoliło na wizualizację wyników, co doprowadziło do łatwiejszego zrozumienia powiązań między terenem a bazą wyrazową „gór”. Zarówno pierwsza, jak i druga analiza uwypukliły korelację potencjalnej zmienności terenu w południowej części województwa łódzkiego. Na obszarze, gdzie rozpoczyna się pas wyżynny, miejscowości wykazujące te korelacje ujawniły się w obu analizach. Układ przestrzenny wskazuje, że relacje te zostały wykazane zarówno w południowo-wschodniej, jak i centralnej części prowincji w obu analizach, podczas gdy w części północnej zostały uwypuklone tylko w drugiej analizie. W badaniu wykorzystano dane z Geoportalu, Ortofotomap, Krajowego Rejestru Nazw Geograficznych, Bazy Danych Obiektów Geograficznych i Głównego Urzędu Statystycznego.
Osady denne cieku źródliskowego jako filtr dla mikroplastiku – na przykładzie Młynówki w Starym Imielniku (gmina Stryków) – badania wstępne
Mikroplastik (MP) jest obecnie jednym z najpoważniejszych i nowych problemów środowiskowych, który obejmuje ze szczególną wyrazistością rzeki i strumienie. W niniejszej pracy, dotyczącej badań osadów dennych cieku źródliskowego, wykazano obecność mikrocząstek tworzyw sztucznych oraz wskazano drogę ich przenikania do tego środowiska. Stwierdzono obecność mikroplastiku w postaci drobnych cząstek tworzyw sztucznych, przybierających kształt włókien i fragmentów w ciemnych i jasnych barwach w obrębie strefy hyporeicznej. Występuje ona bezpośrednio pod ciekami nizinnymi o piaszczystym dnie. Woda podziemna ma tam kontakt z wodą powierzchniową i dochodzi do ich mieszania. Jest to ważna strefa ekologiczna, gdzie procesy chemiczne i fizyczne mają kluczowe znaczenie dla środowiska rzecznego. W strefie hyporeicznej zachodzi wymiana substancji odżywczych i tlenu pomiędzy wodą rzeczną a podziemną, która jest kluczowa dla zachowania dobrej kondycji ekologicznej cieku i jego otoczenia. Strefa ta może odgrywać istotną rolę w procesach transportu mikroplastiku i jego retencji, gdyż dochodzi tam do wmywania mikroplastiku w strefach infiltracji korytowej (downwelling) i osadzania na filtrze piaszczystym osadów penetrowanych przez mieszaninę wód rzecznych z podziemnymi.
Analiza morfometryczna stożka napływowego Kouris (południowy Cypr) – studium porównawcze metody wizualnej i GIS
Celem opracowania było przetestowanie i porównanie dwóch metod: wizualnej (manualnej) i komputerowej GIS (zautomatyzowanej) przy wydzielaniu spłaszczeń w obrębie monotonnej równiny stożka napływowego Kouris w południowej części Cypru. Obie metody bazują na analizie Numerycznego Modelu Terenu (NMT). Przy dostępnej rozdzielczości (90 i 25 m), powierzchnie wyznaczone manualnie są bardziej precyzyjne niż te wytyczone automatycznie. Średnia zgodność dla większości wydzieleń (⅔), wykonanych obiema metodami zamyka się w przedziale 35–47%. Obie metody wykazały wewnętrzne zróżnicowanie morfologii stożka napływowego Kouris. Kształt stożka powoduje, że najszerszymi strefami i jednocześnie z najwyższą liczbą spłaszczeń są te położone najbliżej morza. Jednak na zachód od rzeki znajduje się więcej powierzchni płaskich i są one większe niż we wschodniej części. Może to być wynikiem ewolucji tej formy i zmienności akumulacji na różnych pobocznicach stożka, a także zazębianiem się tej głównej formy Kouris z mniejszymi stożkami cieków rozcinających węglanowy płaskowyż.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Charakterystyka morfologiczno-hydrologiczna Bzury w Lesie Łagiewnickim i ocena stanu jej naturalności
W artykule przedstawiono wyniki oceny hydromorfologicznej fragmentu koryta górnej Bzury w obszarze Lasu Łagiewnickiego. Syntetyczne wskaźniki hydromorfologiczne wskazują na umiarkowanie dobry stan naturalności koryta. Dno koryta zbudowane jest z osadów piaszczystych, z domieszkami materiału organicznego. Parametry fizykochemiczne osadów dennych pozwalają potwierdzić nieznaczny stopień eutrofizacji koryta. Prace wykonano w celu zweryfikowania dobrego stanu zachowania tego odcinka rzeki przebiegającej przez teren leśny, w stosunku do sąsiednich, silniej przekształconych w wyniku działalności antropogenicznej.
Potencjał geoedukacyjny historycznych pól górniczych w świetle sieci dróg leśnych Nadleśnictwa Suchedniów (woj. świętokrzyskie)
Nadleśnictwo Suchedniów podlega Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu. Leży w województwie świętokrzyskim, w powiatach skarżyskim, kieleckim, koneckim oraz starachowickim. Jego obszar wynosi ok. 369 km2, z czego 185 km2 to lasy gospodarowane przez Lasy Państwowe. Rozpoznano tu liczne historyczne ślady poeksploatacyjne rud żelaza w rudonośnych piaskowcach triasowych. Występują w zwartych zgrupowaniach tworząc charakterystyczny krajobraz pogórniczy. Są bardzo słabo rozpoznane archeologicznie. W oparciu o walory geoturystyczne i dostępność komunikacyjną dróg leśnych przeanalizowano problem możliwego wykorzystania zabytkowych pól górniczych do celów geoedukacyjnych. Największy potencjał dla rozbudowy produktu geoedukacyjnego oraz geoturustycznego ma zachodnia część Nadleśnictwa. Znajdują się tu trzy rezerwaty (Świnia Góra, Dalejów i Bliżyn – Kopalnia Ludwik), w których występują najlepiej zachowane historyczne pozostałości infrastruktury górniczej. Rozbudowane połączenie dróg leśnych zapewnia bardzo dobrą dostępność dla zwiedzających do poszczególnych pól pogórniczych. Prowadzą również do nich ważniejsze szlaki turystyczne, które wykorzystują istniejącą infrastrukturę drogową. Pola pogórnicze są dodatkowo objęte ochroną prawną w granicach rezerwatów i parku krajobrazowego. Wskazane jest również opracowanie i poprowadzenie w tym miejscu tematycznej ścieżki geoedukacyjnej, która zapewni dodatkową promocję okolicznych lasów bez zbędnych, ingerujących w środowisko inwestycji.
Środowiskowe uwarunkowania lokalizacji wczesnośredniowiecznego grodu w Rękoraju (Polska Środkowa)
Przedmiotem niniejszej pracy jest szczegółowa analiza środowiskowych uwarunkowań lokalizacji grodu wczesnośredniowiecznego w Rękoraju, ze szczególnym uwzględnieniem czynników geologicznych, geomorfologicznych oraz hydrologicznych. Badania terenowe przeprowadzono na obszarze o powierzchni około 80 km², obejmującym promień 5 km wokół grodziska, co odpowiada strefie penetrowanej przez człowieka w okresie wczesnego średniowiecza. Lokalizacja warowni była ściśle związana z naturalnymi walorami terenu, czyli umiarkowanym nachyleniem stoków (2–2,5o), terasami zbudowanymi z piasków drobno- i średnioziarnistych oraz gęstą siecią małych dolin rzecznych i dolin denudacyjnych, które ułatwiały penetrację wysoczyzn. Pomimo ograniczonego potencjału rolniczego na badanym obszarze, w bezpośredniej strefie grodu istniały korzystne warunki do prowadzenia tzw. agrotechniki lekkiej. Ponadto fortyfikacje zostały ulokowane na cyplu wysoczyzny, odgrodzonym od strony wschodniej i północnej dolinami rzecznymi, a od południowej suchą doliną. Taki rozkład tworzył wysokie walory obronne.
Osady biogeniczne dna doliny Odry w rejonie miejscowości Gostchorze
W artykule przedstawiona została charakterystyka geomorfologiczna i geologiczna torfowiska zlokalizowanego w dolinie Odry w okolicach miejscowości Gostchorze (Pradolina Warciańsko-Odrzańska). Dokonano analizy pobranych rdzeni osadów biogenicznych, określając podstawowe parametry fizykochemiczne osadów biogenicznych na badanym obszarze. Badania miały na celu określenie wieku i warunków akumulacji osadów na terasie zalewowej Odry oraz stwierdzenie przydatności tych osadów do dalszych analiz paleoekologicznych.
Zapis aktywności dymarskiej w aluwiach środkowej Czarnej Nidy (woj. świętokrzyskie) – studium przypadku
Czarna Nida jest meandrującą rzeką trzeciego rzędu płynącą przez centralną część Wyżyny Kieleckiej. Jej zlewnia obejmuje fragment paleozoicznego trzonu Gór Świętokrzyskich i południowo-zachodnią część ich permsko-mezozoicznego obrzeżenia. Celem artykułu było rozpoznanie i interpretacja śladów aktywności metalurgicznej nadnidziańskiego regionu dymarkowego z okresu rzymskiego w aluwiach środkowego odcinka tej rzeki w przekroju poprzecznym Łaziska – Ostrów. Użyto metodę separacji magnetycznych sferulek (MSS – Magnetic Spherule Separation), stosowaną od niedawna na rzekach świętokrzyskich, gdzie rozwijała się różnowiekowa działalność metalurgiczna. W aluwiach równiny zalewowej Czarnej Nidy występują tylko nieliczne ślady działalności hutniczej. Mikrosferulki wykryto w wypełnieniach starorzeczy z okresu rzymskiego oraz aluwiach współczesnych, natomiast mikrożużle tylko w wypełnieniach starorzeczy średniowiecznych. Niewielka liczba mikroartefaktów w osadach związana jest najpewniej z okresową lub epizodyczną w długim okresie aktywnością prehistorycznego hutnictwa lub małą skalą produkcji. Ich występowanie w młodszych osadach jest efektem późniejszej redepozycji.
Wprowadzenie (tekst wprowadzający do tomu nr 02/1997 Folia Geographica Physica)
Prawa autorskie (c) http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/
Kule szczecińskie i nieregularne konkrecje wapienno-żelaziste ze zbiorów Muzeum Geologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego i ich znaczenie dla rekonstrukcji warunków sedymentacji w morzu oligoceńskim okolic Szczecina – wstępne wyniki
Kule szczecińskie oraz nieregularne konkrecje wapienno-żelaziste były powszechnie spotykane w piaskach szczecińskich związanych z transgresją morską podczas dolnego oligocenu (rupel). Wychodnie tych utworów znane są z licznych wystąpień w obrębie glacitektonicznie zaburzonych osadów czwartorzędowych okolic Szczecina, a zwłaszcza we Wzgórzach Warszewskich. Konkrecje wapienno-żelaziste, wraz z współwystępującą malakofauną oraz innymi szczątkami makroskopowymi, zawierają cenne informacje o warunkach środowiskowych panujących w morzu oligoceńskim, a także o warunkach powstawania samych konkrecji.
Zmiany częstości oraz czasu trwania makroform Vangengeima-Girsa w latach 1979–2023
Wyraźnie szybszy, w porównaniu ze średnią globalną temperaturą, wzrost temperatury Arktyki, powoduje zmiany pola wiatru w szerokościach umiarkowanych w wyższej troposferze. Opracowania wskazują na możliwe zmiany geometrii pola wiatru, widoczne w zafalowaniu pola geopotencjału lub w serii dyskretnych wystąpień układów cyrkulacji. Niniejsze opracowanie wpisuje się w drugi wątek badań. Celem analizy jest oszacowanie wieloletnich trendów makroform Vangengeima-Girsa (V-G) w latach 1979–2023 oraz w okresie od roku 1999, który uznaje się jako rok przełomowy w przebiegu ocieplenia Arktyki. Oszacowano współczynniki trendów w 45-leciu oraz w ruchomych 21-letnich okresach charakterystyk opisujących zmienność form V-G. Rezultaty wskazują na nieliniowy przebieg częstości rocznych W, E, liczby epizodów E oraz czasu trwania epizodów C i W. Pozostałe parametry utrzymują jednolity kierunek zmian (+/−) przez cały badany okres: częstość C(+), liczba epizodów W(+), C(+), WEC(+), czas trwania WEC(−) i E(−). Wyróżniono procesy, które wskazują na wzrost przepływu południkowego: spadek częstości formy W po roku 2005, wzrost częstości formy E po roku 2003, wzrost częstości formy C oraz liczby epizodów C w okresie 1979–2023, wzrost liczby epizodów E oraz znaczny spadek czasu trwania epizodów W po roku 1999. Ponadto istotne trendy: dodatni (ujemny) liczby (czasu trwania) wszystkich epizodów wskazują na wzrost zmienności z dnia na dzień cyrkulacji.
Formy makro-cyrkulacji Vangengeima-Girsa
Zarastanie i zanikanie najmniejszych jezior na Niżu Polskim
Praca jest kontynuacją badań autorów nad procesami zarastania oraz zmian powierzchni jezior położonych na obszarze Niżu Polskiego. Analizą objęto 590 jezior o powierzchni do 100 ha, dla których sporządzono dane dotyczące zarastania i zanikania, oparte o materiały przedstawione przez Instytut Rybactwa Śródlądowego (IRŚ) w Olsztynie za lata 1958–1968 oraz dane zawarte w Katalogu jezior Polski (Choiński 2006) i zbiorach Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej Kartograficznej (CODGiK), w postaci ortofotomap pochodzących z lat 2010–2012. Porównanie danych zawartych w wyżej wymienionych źródłach wskazują na zmiany powierzchni oraz stopnia zarastania roślinnością wynurzoną w grupie badanych jezior. Celem pracy było określenie stopnia przeobrażeń akwenów, jakie zaszły w okresie ostatniego półwiecza. Rezultaty obliczeń wykazują, że powierzchnia 590 jezior zmniejszyła się aż o 6,3 km2, czyli aż o 11,6%, natomiast współczynnik zarastania podwyższył się o 0,6%.
współczynnik zarastania linii brzegowej Niż Polski
Burza superkomórkowa z 13/14 lipca 2024 r. jako przykład ekstremalnych zjawisk pogodowych w województwie świętokrzyskim
Postępujące zmiany klimatyczne są przyczyną coraz częstszego występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych. Celem pracy było rozpoznanie przyczyn powstania i skutków burzy, która przeszła nocą z 13 na 14 lipca 2024 r. przez obszar województwa świętokrzyskiego, jako przykładu ekstremalnego zdarzenia pogodowego. Burza ta rozwinęła się na chłodnym froncie atmosferycznym, który wypierał masy zwrotnikowe. Najwięcej szkód powstało w zachodniej oraz centralnej części województwa świętokrzyskiego, a łączna długość szlaku zniszczeń wyniosła około 110 km.
Ekstremalne zdarzenia w stężeniu pyłków w Poznaniu, Polska: sezonowość, trendy i wpływ na zdrowie
Aerobiologia bada cząstki biologiczne w powietrzu, które wpływają na zdrowie człowieka, w szczególności pyłki roślin wywołujące alergie. Celem tego badania jest opisanie i zbadanie sezonów pyłkowych następujących roślin: babka lancetowata (Plantago sp.), bylica pospolita (Artemisia sp.), olcha (Alnus sp.), brzoza (Betula sp.), trawy (Poaceae sp.) oraz leszczyna (Corylus sp.) w okresie 1996‒2021. Wyniki pokazują, że każda z tych roślin ma unikalne sezony pyłkowe, które są zależne od warunków pogodowych. Zrozumienie tych wzorców umożliwia ustalenie progów pyłkowych niezbędnych do kontrolowania alergii pyłkowych i ograniczenia negatywnych skutków zdrowotnych.
Wpływ tężni solankowych na właściwości gleb miasta Ciechocinek
Badano gleby w Ciechocinku. Wyznaczono punkty badawcze w mieście i jego okolicach. Badano podstawowe właściwości fizyczne i chemiczne gleb, w tym zasolenie gleb. Po przeprowadzonych badaniach można stwierdzić, że zasolone gleby znajdują się tylko na obszarze ograniczonym tężniami solankowymi nr I, II, III oraz w bliskim pasie otulającym tężnie. Gleby zasolone zajmują powierzchnię 28 hektarów, a zmierzona wartość wyniosła 2,35 [g (NaCl) ∙ dm−3] gleby, co po uwzględnieniu gęstości objętościowej 1,86 kg ∙ dm−3 gleby stanowi ok. 0,437% NaCl. Obszar ten według zaleceń FAO można zaliczyć do gleb średnio zasolonych, 2 klasa zasolenia. Pozostałe gleby, poza tężniami solankowymi, nie wykazały istotnego zasolenia.
Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Warunki środowiskowe i paleogeograficzne znaczenie osadów torfowiska Błonie (środkowa Polska)
Obszar badanego torfowiska stanowi fragment kompleksu mokradeł zajmujących dno pradoliny warszawsko-berlińskiej w rejonie Łęczycy. Na specyfikę tej części pradoliny oraz torfowiska w Błoniu wpływa wododziałowe położenie, a także kłodawski wysad soli kamiennej wieku permskiego. Rozpoznane zostały miąższość i litologia utworów biogenicznych, a w wybranym profilu badawczym oznaczono ich parametry fizykochemiczne i wykonano datowania. Pozwoliło to na zrekonstruowanie najważniejszych faz rozwoju mokradła, odzwierciedlających naturalne i antropogeniczne zmiany warunków środowiska geograficznego, jakie panowały na obszarze pradoliny warszawsko-berlińskiej w odcinku między miejscowościami Łęczyca i Błonie.
Zintegrowana ocena stanu hydrochemicznego doliny rzecznej w obszarze podmiejskim na przykładzie Strugi Dobieszkowskiej (Młynówki) (gm. Stryków)
W pracy przestawiono wyniki badań wód występujących w jednej z najsilniej uźródłowionych dolin rzecznych na obszarze Wzniesień Łódzkich, tj. Strugi Dobieszkowskiej (Młynówki) – największego dopływu górnej Moszczenicy. Prace badawcze objęły, poza wodami źródlanymi, wody cieku i jego strefy hyporeicznej. Zrealizowano je w ciągu jednego dnia, dzięki czemu uzyskano zintegrowany obraz chwilowego stanu wód na obszarze trwającej od kilku dziesięcioleci presji antropogenicznej, związanej z postępującą urbanizacją podłódzkich wsi. Termin badań poprzedzony był długim okresem bezdeszczowym, stąd też przyjęto założenie, że badane środowiska będą reprezentować zasilanie podziemne. Dokonano oceny mieszania wód rzecznych i gruntowych pod dnem Strugi Dobieszkowskiej celem hydrochemicznej weryfikacji istnienia tam strefy hyporeicznej, gdyż wskazywały na to wyniki pomiarów pionowego gradientu hydraulicznego (VHG). Wykazano ogólne pogorszenia stanu hydrochemicznego wód w efekcie dopływu zanieczyszczeń, w tym poprzez strefę hyporeiczną. Porównanie trzech badanych środowisk wodnych wskazało zakres elementów hydrochemicznych, które istotnie je różnicują.
Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
Wpływ wydm śródlądowych na ukształtowanie miejskich terenów zieleni na przykładzie wybranych miast środkowej Polski
Tereny zieleni są ważnym elementem w strukturze przestrzennej miasta. Niektóre formy rzeźby terenu miały duży wpływ na ich lokalizację i charakter, np. obszary zalewowe, torfowiska, stoki o dużym nachyleniu. W zasięgu wielu miast w nizinnej części Polski występują także liczne wydmy śródlądowe, które wyróżniają się piaszczystą budową, suchością podłoża i urozmaiconą rzeźbą. W artykule przedstawiono wpływ wydm śródlądowych na ukształtowanie systemu terenów zieleni w miastach. Wydmy śródlądowe w badanych miastach są porośnięte głównie przez lasy sosnowe. W zależności od położenia w przestrzeni miejskiej pełnią one różne funkcje, np. spacerowo-wypoczynkowe czy rekreacyjne. Wydmy wpływają także na układ terenów zieleni w miastach. Najczęściej kształtują układ plamowy i klinowy. Lasy sosnowe na wydmach nie są tak bogate biologicznie jak roślinność liściasta ukształtowana przez człowieka w parkach miejskich, ale są ważnym elementem systemu przyrodniczego miasta. Nie wymagają stosowania intensywnych zabiegów pielęgnacyjnych, w tym podlewania, co w okresie zmian klimatu jest bardzo ważne. Dodatkowo roślinność jest dostosowana do warunków abiotycznych, czyli wykształcony jest specyficzny ekosystem. Jest to zgodne z proekologicznym trendem w zakresie akceptacji i kreowania naturalnego krajobrazu w mieście, w celu zwiększenia odporności środowiska miejskiego i poprawy jakości życia ludzi oraz innych gatunków.
Przydatność biotestu Phytotoxkit do badania zanieczyszczenia gleb metalami ciężkimi
Zrealizowano eksperyment, w którym badano odporność czterech gleb na zanieczyszczenie ich metalami ciężkimi. Miejsca poboru próbek były zlokalizowane w odległości ok. 40 m od drogi ekspresowej S8. Założono, że droga ekspresowa będzie w przyszłości potencjalnym ogniskiem zanieczyszczenia gleb metalami ciężkimi. Badano jedną glebę łąkową i trzy gleby orne. W badaniach podjęto próbę weryfikacji stopni zanieczyszczenia gleb metalami ciężkimi wyznaczonych przez IUNG. Aby ustalić odporność gleb, wykorzystano biotest Phytotoxkit. Badano, jak roztwory glebowe o różnej zawartości kationów metali ciężkich (cynk, kadm, nikiel, miedź i ołów), oddziałują na wzrost rzeżuchy w fazie jej kiełkowania. Na podstawie pomiarów długości korzeni rzeżuchy, po 3 dniach stwierdzono wyraźne zahamowania wzrostu wywołane przez różne stężenia metali ciężkich w glebie. Przeprowadzono również badania składu granulometrycznego, odczynu gleb oraz zawartości węgla organicznego. Uziarnienie wszystkich badanych gleb było do siebie zbliżone i zdefiniowano je jako piaski gliniaste. Gleba pochodząca z użytku zielonego wykazała największą zawartość węgla organicznego i odczyn zasadowy. Prawdopodobnie dlatego wykazała największą odporność na zanieczyszczenia metalami ciężkimi. Test Phytotoxkit wskazał, że zahamowanie wzrostu rzeżuchy było w niej zdecydowanie mniejsze niż w przypadku gleb z gruntów ornych. Przyczyniły się do tego wysoka zawartość węgla organicznego oraz korzystny zasadowy odczyn gleby. Mniejszą odporność uzyskano w badaniu gleb z pola uprawnego, które charakteryzowały się niższą zawartością węgla organicznego oraz lekko kwaśnym odczynem. Wynik badań potwierdził dużą przydatność biotestu Phytotoxkit do oceny zanieczyszczeń gleb metalami ciężkimi.
Wahania poziomu wody w wybranych jeziorach Niecki Nidziańskiej
Postępujący dynamicznie rozwój cywilizacyjny znacząco pogłębia antropopresję i modyfikuje środowisko. Z kolei wydłużające się okresy suszy skutkują niedoborami wody i powodują wahania oraz obniżanie się poziomów wód powierzchniowych i podziemnych. Celem badań była ocena zasięgu tych zmian na obszarze miasta powiatowego Staszów, położonego w południowo-wschodniej części województwa świętokrzyskiego. Wahania poziomu wody w jeziorach, a zwłaszcza ich amplituda, częstotliwość, czas trwania są znaczącymi czynnikami wpływającymi na te ekosystemy. Ponadto jeziora są bardzo dobrym wskaźnikiem zmian klimatycznych, a poziomy ich zwierciadła odzwierciedlają zasobność wód terenów, w których te akweny istnieją. W opracowaniu zaprezentowano zmiany poziomów wód 12 niewielkich jezior staszowskich w latach 2011–2020, przy czym ciągłe obserwacje prowadzono od marca 2011 r. Zaobserwowano zróżnicowanie amplitud stanów wody od 16 cm (Duży Staw) do 127 cm (Jezioro Ciemne) i obniżenie poziomu wód. Jeziora te utworzyły się w formach krasu reprodukowanego. W analizowanej grupie akwenów odnotowano stan: wzrostu (1 jezioro), spadku (8 jezior) oraz braku wyraźnych tendencji zmian poziomu zwierciadła wody (3 jeziora). Najwyższym i stałym wzrostem poziomu wody charakteryzowało się Jezioro Ciemne (aż +87 cm), a najgłębszym spadkiem – Jezioro Przedpole (−90 cm) i Jezioro Odrodzone (−89 cm). Jeziora o różnym charakterze zmian poziomów wody, występowały nawet w akwenach położonych w bardzo niewielkich odległościach od siebie. Uzyskane wyniki z zakresu fluktuacji poziomu wody i ich zróżnicowanie w jeziorach wskazują na kluczową rolę czynników lokalnych nad klimatycznymi. Wśród czynników lokalnych miały wyraźny wpływ: wysokość lokalizacji nad poziomem morza, charakter akwenu (bezodpływowy, odpływowy, przepływowy) oraz działalność bobrów. Ponadto zasadnicze znaczenie wydaje się mieć wielkość i charakter zlewni zarówno powierzchniowej, jak i podziemnej oraz parametry mis jezior.
Warunki tlenowe wód powierzchniowych w odcinku źródliskowym Dzierżąznej (Maliny)
Zlewnia Dzierżąznej położona jest w zachodniej części strefy krawędziowej Wzniesień Łódzkich. W pracy skupiono się na jej źródliskowej części położonej na terenie miasta Zgierz, od jej źródeł położonych na Rudunkach po zamykający zlewnię cząstkową zbiornik Malinka. Badania dotyczyły trzech podstawowych parametrów: temperatury wody [oC], nasycenia wody tlenem [%] oraz stężenia tlenu rozpuszczonego w wodzie [mg/dm3]. Na terenie badań wyznaczono 15 punktów pomiarowych w różnych rodzajach obiektów hydrograficznych (wypływy wód podziemnych, wody płynące i wody stojące). Pomiary zrealizowano w dwóch sezonach: zimowym i wczesnowiosennym w okresie 5.12.2018 – 7.04.2019 r. Wyniki badań ukazują znaczące zróżnicowanie warunków tlenowych w poszczególnych typach obiektów: w źródłach, kontinuum rzecznym i zbiornikach retencyjnych różnej wielkości. Warunki termiczne oraz charakter ruchu wody w badanych obiektach wskazują, że w porze zimowej zasadniczym procesem dostawy tlenu do wód jest dyfuzja gazu z atmosfery. Wiosną, gdy rośnie temperatura wody, co utrudnia efektywną rozpuszczalność tlenu atmosferycznego, na znaczeniu zyskuje fotosynteza roślinności wodnej ze wskazaniem na fitoplankton zawieszony i denny. Badane wody płynące i zretencjonowane reprezentują zasadniczo dobrą jakość, choć problemem dla zwierząt wodnych mogą być wiosenne stany wysokiego przesycenia toni wodnej tlenem.
Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Zróżnicowanie litologiczne i wiek kemów koło Suchedniowa (Wyżyna Kielecka)
Wzgórza i terasy kemowe położone na Płaskowyżu Suchedniowskim (północna część Wyżyny Kieleckiej) były przedmiotem badań w latach 70. XX wieku. W 2019 r. rozpoczęto nowymi metodami dalsze badania w celu określenia wieku i genezy osadów budujących te formy. Kemy powstały podczas zlodowaceń środkowopolskich (MIS 6), ok. 175–137 tys. lat temu. Urozmaicona hipsometria, ze wzgórzami i obniżeniami, spowodowała rozdzielenie wkraczającego lądolodu na dwa loby. W trakcie deglacjacji w części międzylobowej występowała duża zmienność warunków sedymentacji (5 poziomów akumulacji w profilach KR II i 4 w KR I). Spowodowało to wyższe położenie (KR II) kemów wodnolodowcowych z przewagą osadów piaskowo-żwirowych nieprzykrytych moreną. Uformowane niżej (KR I) kemy złożone, zbudowane z poziomów akumulacyjnych o naprzemiennie występujących drobniejszych osadach (kemy limnoglacjalne) i grubszych – piaskowo-żwirowych (kemy wodnolodowcowe) zostały przykryte moreną ablacyjną z głazami narzutowymi. Formy te powstały podczas deglacjacji arealnej i topnienia bloków martwego lodu. Tempo tego procesu było zmienne i trwało od kilkudziesięciu do kilku tysięcy lat, co mimo pojawiających się inwersji, potwierdzają uzyskane daty TL. Plejstoceńska terasa fluwialna (PK 1) oraz holoceńskie aluwia w dnie doliny Kamionki zostały wcięte w osady kemów i teras kemowych.
Zastosowania dronów w badaniach rzeźby terenu, struktury i tekstury osadów na przykładach z Polski Środkowej
Drony (bezzałogowe statki powietrzne – BSP) wraz z rozwojem technologii są coraz częściej wykorzystywane do rozwiązywania problemów naukowych. Dotyczy to w szczególności nauk o Ziemi i środowisku, w tym geomorfologii, geologii strukturalnej i sedymentologii. Obok kwestii sprzętowo-technicznych, równoległy rozwój programów fotogrametrycznych oraz systemów służących do zwiększania precyzji pomiarów przebiegu lotu dronów, przyczyniają się do możliwości tworzenia zarówno map terenu, jak i modeli 3D o coraz większej dokładności. W niniejszej pracy opisano możliwości wykorzystania dronów wyposażonych w niemetryczną kamerę RGB lub sensor termalny do badania przemian morfologicznych terenu na podstawie analizy zdjęć, ortofotomap i modeli 3D. Badania testowe przeprowadzono w dolinach Warty i Pilicy w rejonie sztucznych zbiorników oraz na wysoczyznach morenowych i płaskowyżach – głównie w kopalniach odkrywkowych. Wynika z nich, że odpowiednie zaplanowanie lotu i konfiguracja pracy kamery statku powietrznego gwarantują uzyskanie właściwych danych niezbędnych do późniejszej obróbki w oprogramowaniu, np. GIS. Do najważniejszych parametrów zaliczono: określenie obszaru planowanego nalotu, wysokość lotu nad poziomem gruntu, prędkość statku powietrznego, prędkość powtarzalności kamery oraz dokładność generowanego materiału.
Remote sensing applicability in geomorphological investigations of beaches
Possibilities for the use of drone data in geomorphological analysis of river deltas, based on the delta of Jeziorsko Reservoir
Determination of the age of carbonate rocks by the cosmogenic chlorine-36 in the valleys of Miętusia and Mała Łąka
Insights from the palaeo-geomorphic features of the Central Ganga Plain, India: past to present
Relict sand wedge sites in Hungary – a sedimentological case study
Seeking indicators of tills weathering: how can we exploit geophysical and geochemical methods?