The plait. Leśmian’s transgressions
DOI:
https://doi.org/10.18778/2299-7458.07.04Keywords:
Bolesław Leśmian, motif of plait, transgression, fantasy, irony, gnosis, pharmakonAbstract
The interpretations included in the paper refer to the motif of the plait which appeared in different genre forms of Bolesław Leśmian’s writing. Part one offers an introduction to its most important symbolic meanings: extraordinary value which corresponds to verse, poetic art and, at the same time, transgression and fusion of the appearance with the truth. These threads are developed in the following sub-chapter which justifies the assumption that through depicting the plait Leśmian ironically shows the paradoxality of existence as a tangle of fantasy and reality. The poet’s thought is explained in this part by the concept of Jacques Derrida’s pharmakon. The subsequent part of the article presents Leśmian’s transgressive creatures: women with plaits and plaits alone illustrating that poetry symbolized by them represents a value which is a transformation, “song with no words”, violation of boundaries and fusion of contradictions. Juxtaposing these motifs with gnostic ideas continued in the following isolated fragment overlaps with showing connections between Leśmian’s works with the formula of romantic irony, particularly as understood by Friedrich Schlegel. The parabasis, auto-ironic traces and the concept of “wordless melody” are analyzed in final interpretations which lead to the conclusion that the plait in Leśmian’s works is a figure of the unthinkable mystery of existence, and at the same time it symbolizes poetry, irony and fantasy.
Downloads
References
Alford S.E., Irony and the Logic of the Romantic Imagination, New York 1984.
Google Scholar
Allemann B., Ironie und Dichtung, Pfullingen 1969.
Google Scholar
Awierincew S., Słowiańskie słowo a tradycja hellenizmu, [w:] S. Awierincew, Na skrzyżowaniu literackich tradycji (szkice o literaturze i kulturze wczesnobizantyjskiej), przeł., wstęp, noty biograficzne D. Ulicka, Warszawa 1988.
Google Scholar
Banek K., Opowieść o włosach. Zwyczaje – rytuały – symbolika, Warszawa 2010.
Google Scholar
Bielik-Robson A., Granice ironii, „Teksty Drugie” 2002, nr 3.
Google Scholar
Brzostowska-Tereszkiewicz T., Wielojęzyczność jako chwyt, „Teksty Drugie” 2009, nr 6.
Google Scholar
Coates P., Identyczność i nieidentyczność w twórczości Bolesława Leśmiana. Studium o tautologii, paradoksie i lustrze, Wrocław 1973.
Google Scholar
Cymerman J., Manowce poety, „Akcent” 2012, nr 3.
Google Scholar
Czabanowska-Wróbel A., Baśń jako światopogląd. Baśń i baśniowość w twórczości Leśmiana, [w:] A. Czabanowska-Wróbel, Baśń w literaturze Młodej Polski, Kraków 1996.
Google Scholar
Czabanowska-Wróbel A., Złotnik i śpiewak. Poezja Leopolda Staffa i Bolesława Leśmiana w kręgu modernizmu, Kraków 2009.
Google Scholar
Czaplajewicz E., Taniec i śmiech w poezji Leśmiana, „Miesięcznik Literacki” 1972, nr 4.
Google Scholar
Dällenbach L., The Mirror in the Text, transl. J. Whitely, E. Hughes, Cambridge 1989.
Google Scholar
Derrida J., Farmakon, przeł. K. Matuszewski, [w:] J. Derrida, Pismo filozofii, wybór i przedm. B. Banasiak, Kraków 1993.
Google Scholar
Dybel P., Lacan i Leśmian – dwa zwierciadła, [w:] P. Dybel, Urwane ścieżki. Przybyszewski – Freud – Lacan, Kraków 2000.
Google Scholar
Fazan K., Leśmianowskie epifanie sceniczne. O baśniach mimicznych, [w:] Twórczość Bolesława Leśmiana. Studia i szkice, red. T. Cieślak, B. Stelmaszczyk, Kraków 2000.
Google Scholar
Fichte J.G., Teoria wiedzy, t. 1, przeł. M.J. Siemek, Warszawa 1996.
Google Scholar
Foucault M., Przedmowa do transgresji, przeł. T. Komendant, [w:] M. Foucault, Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, wybrał i oprac. T. Komendant, Posłowie M.P. Markowski, Warszawa 1999.
Google Scholar
Głowacka E., Z życia Satyra, „Kronos” 2012, nr 3.
Google Scholar
Głowiński M., Prace wybrane, red. R. Nycz, t. 4: Zaświat przedstawiony. Szkice o poezji Bolesława Leśmiana, Kraków 1998.
Google Scholar
Gorgiasz, Pochwała Heleny, przeł. i wstęp K. Tuszyńska-Maciejewska, „Przegląd Humanistyczny” 1984, nr 3.
Google Scholar
Grodzki B., Leśmianowska baśń nowoczesna. O „Przygodach Sindbada Żeglarza” Bolesława Leśmiana, Lublin 2012.
Google Scholar
Haardt R., Gnosis: Charakter and Testimony, transl. J.F. Hendry, Leiden 1971.
Google Scholar
Hoaller S.A., Gnosticism: New Light on the Ancient Tradition of Inner Knowing, Wheaton 2002.
Google Scholar
Igliński G., W modnym kostiumie Fauna. Postacie „fauniczne” w literaturze i sztuce przełomu XIX i XX wieku oraz ich wpływ na kulturę współczesną, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2012, rok 5.
Google Scholar
Jonas H., Religia gnozy, przeł. M. Klimowicz, Kraków 1994.
Google Scholar
Kalinowski G., Odnalezione utwory Leśmiana, „Kwartalnik Artystyczny” 2012, nr 1.
Google Scholar
Kowalski P., Leksykon. Znaki świata. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa–Wrocław 1998.
Google Scholar
Kuźma E., O poetyce negatywnej. Od poetyki do poetologii, od poetologii do metapoetyki, [w:] Poetyka bez granic, red. W. Bolecki, W. Tomasik, Warszawa 1995.
Google Scholar
Leśmian B., Dzieła wszystkie. Baśnie i inne utwory prozą, zebrał i oprac. J. Trznadel, Warszawa 2012.
Google Scholar
Leśmian B., Dzieła wszystkie. Poezje zebrane, oprac. J. Trznadel, Warszawa 2010.
Google Scholar
Leśmian B., Dzieła wszystkie. Szkice literackie, zebrał i oprac. J. Trznadel, Warszawa 2011.
Google Scholar
Leśmian B., Dzieła wszystkie. Utwory dramatyczne. Listy, zebrał i oprac. J. Trznadel, Warszawa 2012.
Google Scholar
Ligęza L., „Klechdy polskie” Leśmiana na tle folklorystycznym, „Pamiętnik Literacki” 1968, z. 1.
Google Scholar
Man de P., Pojęcie ironii, przeł. A. Sosnowski, „Literatura na Świecie” 1999, nr 10–11.
Google Scholar
Nycz R., Język modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie, Wrocław 1997.
Google Scholar
Opacki I., „Pośmiertna w głębi jezior maska”, [w:] Studia o Leśmianie, red. M. Głowiński i J. Sławiński, Warszawa 1971.
Google Scholar
Podraza-Kwiatkowska M., Leopold Staff i Bolesław Leśmian, czyli o dwóch poematach tercyną, [w:] Poetyka. Polityka. Retoryka, red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa 2006.
Google Scholar
Podraza-Kwiatkowska M., Leśmianowy „czyn”, „Ruch Literacki” 1964, nr 5/6.
Google Scholar
Podraza-Kwiatkowska M., Pustka – otchłań – pełnia, [w:] M. Podraza-Kwiatkowska, Somnambulicy, dekadenci, herosi. Studia i eseje o literaturze Młodej Polski, Kraków 1985.
Google Scholar
Podraza-Kwiatkowska M., Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski, Kraków 1994.
Google Scholar
La Revue de Poésie, Gorgias, Éloge d’Hélène, traduct. M. Deguy, „La Parole dite” 1964, n° 90.
Google Scholar
Rymkiewicz J.M., Leśmian. Encyklopedia, Warszawa 2001.
Google Scholar
Sandauer A., Samobójstwo Mitrydatesa. Eseje, Warszawa 1968.
Google Scholar
Sobieska A., Twórczość Leśmiana w kręgu filozoficznej myśli symbolizmu rosyjskiego, Kraków 2005.
Google Scholar
Stomma L., Magia Alkmeny, „Etnografia Polska” 1976, z. 1.
Google Scholar
Stróżewski W., Metafizyka Leśmiana, „Ruch Literacki” 1992, nr 1/2.
Google Scholar
Szafraniec J., Magia, ryty i terapia, Warszawa 1994.
Google Scholar
Szczukowski D., Święto wiosny. Bolesława Leśmiana taniec poezji, [w:] Taniec w literaturze polskiej XIX i XX wieku, red. S. Karpowicz-Słowikowska, E. Mikiciuk, Gdańsk 2012.
Google Scholar
Szturc W., Ironia romantyczna. Pojęcie, granice i poetyka, Warszawa 1992.
Google Scholar
Taylor N., „Klechdy polskie” – baśń nieustająca, [w:] Twórczość Bolesława Leśmiana. Studia i szkice, red. T. Cieślak, B. Stelmaszczyk, Kraków 2000.
Google Scholar
Walęciuk-Dejneka B., „…leśna jest, i ruczajna, i górska, i wszelaka” – Leśmianowska demonologia kobieca. Wokół „Klechd polskich”, [w:] B. Walęciuk-Dejneka, Inny obraz feminy. Szkice folklorystyczno-literackie, „Opuscula Slavica Sedlcensia”, t. 3, red. R. Mnich, R. Bobryk, Siedlce 2012.
Google Scholar
Ważyk A., Kwestia gustu, Warszawa 1966.
Google Scholar
Wiśniewska L., Znane i nieznane przygody Sindbada-Żeglarza i Każdego, [w:] Twórczość Bolesława Leśmiana. Studia i szkice, red. T. Cieślak, B. Stelmaszczyk, Kraków 2000.
Google Scholar
Woźniak-Łabieniec M., Leśmianowska „ontologia” nicości, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 1998, z. 1.
Google Scholar
Zawadzki A., Literatura a myśl słaba, Kraków 2010.
Google Scholar
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.