Ziemie nieswoje, niczyje, porzucone. Opowieść o prozie drugiej dekady XXI wieku

Agnieszka Czyżak

doi:10.18778/2299-7458.11.02

Autor

Agnieszka Czyżak Uniwersytet im. Adama Mickiewicza https://orcid.org/0000-0001-8918-5264

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.11.02

Słowa kluczowe:

proza najnowsza, temat wiejski, Holokaust, Ziemie Odzyskane, tożsamość

Abstrakt

Głównym celem artykułu jest namysł nad prozą powstałą w drugiej dekadzie XXI wieku. Tekst zawiera rozpoznania wyrastające z tradycji geopoetyki i wsparte na wypracowanych w jej ramach kategoriach spacjalnych. Taka perspektywa oglądu utworów najnowszych tematyzujących doświadczanie przestrzeni pozwoliła na wyodrębnienie trzech dużych zbiorów: literatury powracającej do dziejów zasiedlania ziem poniemieckich po II wojnie światowej, renarracji historii Zagłady na polskim terytorium oraz nowych ujęć tematu chłopskiego we współczesnej prozie wiejskich przestrzeni. Książki opublikowane w ostatnich latach (pisane przez autorów różnych pokoleń, są to między innymi: Karolina Kuszyk, Tomasz Różycki, Szczepan Twardoch, Zbigniew Rokita, Tadeusz Słobodzianek, Magdalena Tulli, Mikołaj Łoziński, Marian Pilot, Wioletta Grzegorzewska, Anna Janko, Andrzej Stasiuk) pokazują różnorodne przemiany zachodzące w tradycyjnych sposobach wytwarzania polskiej zbiorowej tożsamości.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Agnieszka Czyżak - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

Agnieszka Czyżak – dr hab., prof. UAM, zatrudniona w Zakładzie Poetyki i Krytyki Literackiej Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, badaczka literatury współczesnej, przede wszystkim powstałej po roku 1989. Współredaktorka tomów zbiorowych, m.in.: Powroty Iwaszkiewicza (1999), PRL – świat (nie)przedstawiony (2010), Pokolenie „Współczesności”. Twórcy. Dzieła. Znaczenie (2016). Autorka książek Życiorysy polskie 1944–89 (1997), Kazimierz Brandys (1998), Na starość. Szkice o literaturze przełomu tysiącleci (2011), Świadectwo rozproszone. Literatura najnowsza wobec przemian (2015), Przestrzenie w tekście, w przestrzeni tekstów. Interpretacje (2018), Pasja przemijania, pasja utrwalania. O dziennikach pisarek (2019, współautorstwo) oraz Przeciw śmierci. Opowieść o twórczości Wiesława Myśliwskiego (2019).

Bibliografia

Bauman Z., Retrotopia. Jak rządzi nami przeszłość, tłum. K. Lebek, Warszawa 2018.

Chmielewska K., Lud w perspektywie, perspektywa ludu, „Teksty Drugie” 2021, nr 5.

Ciarkowska A., Dewocje, Warszawa 2021.

Czapliński P., Prześladowcy, pomocnicy, świadkowie. Zagłada i polska literatura późnej nowoczesności, [w:] Zagłada. Współczesne problemy rozumienia i przedstawiania, red. P. Czapliński, E. Domańska, Poznań 2009.

Czapliński P., Śliwiński P., Literatura polska 1976–1998. Przewodnik po prozie i poezji, Kraków 1999.

Czermińska M., Tożsamość kształtowana w pamięci miejsca, [w:] Kulturowa historia literatury, red. A. Łebkowska, W. Bolecki, Warszawa 2015. https://doi.org/10.2478/v10273-012-0088-x DOI: https://doi.org/10.2478/v10273-012-0088-x

Czyżak A., Mutacje gatunkowe czy przekroczenie konwencji – wokół zagadnień prozy wiejskich przestrzeni, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2019, t. 62, nr 3, s. 51–64. DOI: https://doi.org/10.26485/ZRL/2019/62.3/10

Dziewit-Meller A., Od jednego Lucypera, Kraków 2020.

Gogola W., Po trochu, Wrocław 2017.

Gross J.T., Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka, Sejny 2000.

Gross J.T., Grudzińska-Gross I., Złote żniwa. Rzecz o tym, co się działo na obrzeżach Zagłady Żydów, Kraków 2011.

Grzegorzewska W., Guguły, Wołowiec 2014.

Handschke M., Brzuch Matki Boskiej, Wołowiec 2018.

Jarzębski J., Apetyt na Przemianę. Notatki o prozie współczesnej, Kraków 1997.

Kadłubek Z., Esej o rozłące, „Fabryka Silesia” 2012, nr 2.

Keff B., Strażnicy fatum. Literatura dekad powojennych o Zagładzie, Polakach i Żydach, Warszawa 2020.

Kobierski R., Ziemia Nod, Warszawa 2010.

Konończuk E., Poetyka zamieszkiwania, „Poznańskie Studia Polonistyczne” 2017, nr 30, s. 55–65. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsl.2017.30.3

Kozicka D., Krytyczne (nie)porządki. Studia o współczesnej krytyce literackiej w Polsce, Kraków 2012.

Kuszyk K., Poniemieckie, Wołowiec 2019.

Leder A., Prześniona rewolucja. Ćwiczenia z logiki historycznej, Warszawa 2014.

Leociak J., Tomczok M., Afektywny kicz holokaustowy – wprowadzenie, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2021, nr 17, s. 17–43. https://doi.org/10.32927/zzsim.870 DOI: https://doi.org/10.32927/zzsim.870

Leszczyński A., Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania, Warszawa 2020.

Liminowicz A., Zamalowane okna, Warszawa 2022.

Łoziński M., Stramer, Kraków 2019.

Mikołajczak M., Ramiona Antajosa. Z teorii i historii regionalizmu literackiego w Polsce, Kraków 2021.

Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975–1996, Warszawa 2013.

Nieswojość, red. A. Pankiewicz, M. Przybyłko, Wrocław 2019.

Pilot M., Pióropusz, Kraków 2010.

Płaza M., Skoruń, Warszawa 2015.

Raport o stanie literatury, „Nowa Dekada Krakowska” 2015, nr 6.

Reszka P.P., Płuczki. Poszukiwacze żydowskiego złota, Warszawa 2019.

Rokita Z., Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku, Wołowiec 2020.

Rozkład jazdy. Dwadzieścia lat literatury Dolnego Śląska po 1989 roku, red. J. Bierut, W. Browarny, G. Czekański, Wrocław 2012.

Rybicka E., Peryferia pokazują język. O geolingwistycznych aspektach prozy ostatniej dekady, „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2021, nr 19, s. 81–105. https://doi.org/10.15290/bsl.2021.19.04 DOI: https://doi.org/10.15290/bsl.2021.19.04

Sendyka R., Poza obozem. Nie-miejsca pamięci – próba rozpoznania, Warszawa 2021.

Skarga B., Tercet metafizyczny, Kraków 2009.

Sławek T., Kunce A., Kadłubek Z., Oikologia. Nauka o domu, Katowice 2013.

Stala M., Coś się skończyło, nic nie chce się zacząć, „Tygodnik Powszechny” 2000, nr 2.

Stasiuk A., Przewóz, Wołowiec 2021.

Tulli M., Szum, Kraków 2014.

Tulli M., Włoskie szpilki, Warszawa 2011.

Uniłowski K., Małe ojczyzny i limitowanie różnicy: ze sporów nad literaturą i wizjami kultury ostatnich lat, [w:] Krainy utracone i pozyskane: problem w literaturach Europy Środkowej, red. K. Krasuski, Katowice 2005.

Wąsowicz M., Historie alternatywne w literaturze polskiej: typologia, tematyka, funkcje, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2016, t. 118, nr 2, s. 91–105.