Ze studiów nad symbolami cechowymi dziewiętnastowieczna pieczęć cechu szewców z Szadku

Marek Adamczewski; Jarosław Stulczewski

doi:10.18778/1643-0700.15.05

Authors

Marek Adamczewski Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Katedra Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii, 90-219 Łódź, ul. Kamińskiego 27a
Jarosław Stulczewski Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli

DOI:

https://doi.org/10.18778/1643-0700.15.05

Keywords:

craftsmen’s guild symbols, stamps, shoemakers, Szadek

Abstract

The stamp of the shoemakers’ guild in Szadek was made at the beginning of the 19th century, in accordance with legal regulations of 1816, which reorganized craftsmen’s guilds in the Kingdom of Poland. These regulations, in force throughout the whole 19th century and at the beginning of the 20th century, defined the structure and the way of managing a guild, professional competences of masters and craftsmen, and rules for professional advance. The regulations of 1816 also affected the shape and functions of craftsmen’s stamps. Under these rules, a guild was governed by a board of elders, which was reflected in the legends of the stamps. The term “profession” to refer to the work of craftsmen was introduced at that time. The legend of the seal of the shoemakers’ guild in Szadek speaks about “the shoemakers’ profession”. As regards the appearance of craftsmen’s stamps, they differed from other official stamps (e.g. those of administrative authorities) of the Kingdom of Poland in that they contained elements representative of particular “professions”. In the case of Szadek shoemakers’ it was a high boot with a heel spur, a knife and an awl. This stamp was evidently carved by a very skilful engraver. It is now part of the collection of the Sieradz Museum.

References

Archiwum Państwowe w Łodzi Oddział w Sieradzu, Cechy miasta Szadku 1649–1939, sygn. 82.

Archiwum Państwowe w Poznaniu, sygn. T.X. 125.

„Dziennik Praw” 1837, t. 21 (Przepisy względem formy i wielkości pieczęci wszelkich władz rządowych z dnia 20 lipca / 1 sierpnia 1837 r.).

Muzeum w Łęczycy, sygn. H/340, H/150, H/235; sygn. Art.-1668-MŁ, Art.-1681-MŁ, Art.-1714-MŁ.

Muzeum w Pabianicach, sygn. MP/35/H, MP/37/H, MP/38/H, MP/42/H, MP/593/H.

Muzeum w Zgierzu, Dokumenty papierowe, bez sygnatury.

Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Spraw Wewnętrznych i Duchownych. Część II: Przemysł i zakłady przemysł posiłkujące, t. II, Warszawa 1866 (Postanowienie Księcia Namiestnika Królestwa Polskiego, urządzające zgromadzenia rzemieślnicze z dnia 31 grudnia 1816 r.).

Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Spraw Wewnętrznych i Duchownych. Część II: Przemysł i zakłady przemysł posiłkujące, t. II, Warszawa 1866 (Przepisy wydane w dopełnieniu artykułu 120 postanowienia Księcia Namiestnika Królewskiego z dnia 31 grudnia 1816 roku, co do urządzenia zgromadzeń rzemieślniczych, w przedmiocie zdawania sztuki mistrzowskiej w kunsztach i rzemiosłach).

Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Spraw Wewnętrznych i Duchownych. Część II: Przemysł i zakłady przemysł posiłkujące, t. II, Warszawa 1866 (Rozwinięcie postanowienia o zgromadzeniach rzemieślniczych z dnia 19 marca 1817 r.).

Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Spraw Wewnętrznych i Duchownych. Część II: Przemysł i zakłady przemysł posiłkujące, t. II, Warszawa 1866 (Podanie do publicznej wiadomości osnowy postanowienia o zgromadzeniach rzemieślniczych i rozporządzeń w jego rozwinięciu wydanych).

Zbiory Parafii pw. św. Jakuba w Apostoła w Szadku.

Zbiory Szkolnej Izby Pamięci w Szadku.

Zbiory Marka Adamczewskiego.

Zbiory Doroty Stefańskiej.

Zbiory Jarosława Stulczewskiego.

Bimler-Mackiewicz E., Rzemieślnicze dokumenty zawodowe – treść, kształt, wyraz graficzny, funkcje użytkowe i estetyczne, „Studia Archiwalne” 2006, t. 2. DOI: https://doi.org/10.4467/17347513SA.10.012.14767

Bimler-Mackiewicz E., Znaki cechowe i ich funkcje na ziemiach polskich. Studium źródłoznawcze, Warszawa 2004.

Cercha M., Cercha S., Kopera F., Pomniki Krakowa, Kraków 1904.

Chmiel A., Godła rzemieślnicze i przemysłowe krakowskie, Kraków 1922.

Dekowski J. P., Obesłania rzemieślnicze, „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi”, 1966, ser. etnograficzna, nr 10.

Kałuski T., Pieczęcie cechów na ziemiach księstwa głogowskiego do połowy XIX wieku. Geneza i symbolika, Warszawa 2014.

Koehler K., Dawne cechy i bractwo strzeleckie. Rzecz osnuta na danych o cechach i o bractwie strzeleckim w Kościanie, Poznań 1899.

Linde S. B., Słownik języka polskiego, t. II, IV, Lwów 1855 (reprint: Warszawa 1951).

Majewski M., Odciski starogardzkich pieczęci cechowych w archiwum książąt szczecińskich, [w:] Wokół znaków i symboli. Herby, pieczęcie i monety na Pomorzu, Śląsku i Ziemi Lubuskiej do 1945 roku, red. A. Chlebowska, A. Gut, Warszawa 2008.

Marcisz B., Ikonografia pieczęci cechowych miasta Wrocławia (XV–XIX w.), [w:] Pieczęć w Polsce średniowiecznej i nowożytnej. Zbiór studiów, red. P. Dymmel, Lublin 1998.

Neymanowa Z., Zabytki cechowe z Sieradzkiego, „Łódzkie Studia Etnograficzne” 1961, t. 3.

Skoczeń-Marchewka B., Święty Kryspin i święty Kryspinian, Muzeum Etnograficzne im. S. Udzieli w Krakowie, www.etnomuzeum.eu (30.03.2015).

Tomczyk D., Pieczęcie górnośląskich cechów rzemieślniczych z XV–XVIII wieku i ich znaczenie historyczne, Opole 1975.

Tomkowicz S., Przyczynki do historyi kultury Krakowa w pierwszej połowie XVIII w., Lwów 1912.

Wisłocki J., Cechowe tłoki pieczętne jako źródło kultury materialnej, „Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza” 1956, t. 2, z. 1.

Zakrzewski K., „Kancelaria i dokumentacja cechu szewców w Łodzi. Studium archiwoznawcze”, Łódź 2014 (niedrukowana praca magisterska, Katedra Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii UŁ).