Biuletyn Szadkowski https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski <div style="text-align: justify;"> <p><em>Biuletyn Szadkowski</em> jest interdyscyplinarnym periodykiem, którego profil merytoryczny określa tematyka związana z regionem szadkowskim, rozumianym nie tylko w wymiarze współczesnym, ale także z uwzględnieniem historycznej roli i zasięgu oddziaływania Szadku, gdy był on jednym z głównych ośrodków miejskich centralnej Polski. Czasopismo adresowane jest do środowiska akademickiego oraz praktyków zaangażowanych w realizację polityki społeczno-gospodarczej na szczeblu lokalnym i regionalnym, a także do społeczności regionu szadkowskiego. Zakres tematyczny publikowanych prac obejmuje zarówno problematykę środowiska przyrodniczego i antropogenicznego, zagadnienia rozwoju społeczno-ekonomicznego, jak i szeroko rozumiane dziedzictwo kulturowe. <em>Biuletyn Szadkowski</em> jest rocznikiem ukazującym się od 2001 r., wydawanym przez Uniwersytet Łódzki przy współpracy Urzędu Miasta i Gminy Szadek. Zawiera recenzowane artykuły oraz sprawozdania i notatki.</p> </div> Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego pl-PL Biuletyn Szadkowski 1643-0700 Nowe Miasto w Szadku w kartografii XIX-wiecznej – niezrealizowane obietnice nowej przestrzeni społecznej https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8345 <p>Analiza XIX-wiecznych planów miejskich Szadku pokazuje koncepcję Nowego Miasta jako kolejnego etapu rozwoju ośrodka o tradycjach sukienniczych. Planowana przebudowa tej części miasta, jak również sprowadzenie nowych osadników, wpisywała się w ówczesną akcję industrializacyjną będąc jednocześnie pewnego rodzaju obietnicą lepszego życia. Obietnica ta jednak nie została spełniona, a działanie zamknęło się głównie w sferze „gabinetowej” kół rządowych i pracowniach kartografów. Niemniej jednak interesujące jest prześledzenie tego fragmentu historii będącego częścią większego planu industrializacji Królestwa Polskiego i wskazanie przyczyn niepowodzenia podjętych działań.</p> Zbigniew Głąb Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 9 19 10.18778/1643-0700.20.01 Zagospodarowanie przestrzenne Szadku w okresie nowożytnym w świetle lustracji dóbr królewskich https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8346 <p>Artykuł prezentuje wyniki badań geograficzno-historycznych dotyczących zagospodarowania przestrzennego Szadku w okresie od XVI do XVIII w. Analizę przeprowadzono na podstawie materiałów źródłowych w postaci lustracji królewszczyzn z lat 1564, 1616, 1628, 1661 i 1789. Wiek XVI i początek XVII to okres dynamicznego rozwoju gospodarczego. Szadek obejmowało ok. 300 budynków mieszkalnych i kompleks dworski. W mieście rozwijał się handel i rzemiosło, o czym świadczą liczne kramy kupieckie i zakłady produkcyjne. W połowie XVII w. w wyniku zniszczeń wojennych rozpoczął się okres regresu. Nastąpił ogromny ubytek zabudów mieszkalnej, zanikowi uległo wiele istniejących wcześniej obiektów rzemieślniczych, podupadł handel, zaprzestano uprawy gruntów na przedmieściach. Pod koniec XVIII w. notuje się symptomy ożywienia gospodarczego. Obserwuje się wzrost liczby domów i poprawę stanu technicznego zabudowy, reaktywowano wiele obiektów usługowych i ponownie realizowano działalność produkcyjną, w tym rzemieślniczą i rolną.</p> Tomasz Figlus Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 21 35 10.18778/1643-0700.20.02 Historia Szadku w „Studium historyczno-urbanistycznym” J. Goldberga https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8347 <p>Przeglądowe kompendium wiedzy na temat dziejów miasta zostało zawarte w nigdy nie opublikowanym i istniejącym jedynie w formie maszynopisu opracowaniu, autorstwa Jakuba Goldberga „Studium historyczno-urbanistyczne Szadku” z 1961 r. Autor, wybitny, historyk polsko-izraelski, w latach 2010–2011 był członkiem rady redakcyjnej „Biuletynu Szadkowskiego”.</p> <p>„Studium” składa się z sześciu rozdziałów, z których cztery pierwsze dotyczą dziejów Szadku od czasów średniowiecza do XIX w. Kolejne dwa rozdziały poświęcone zostały problematyce rozwoju przestrzennego miasta. Artykuł przywołuje pierwszą część opracowania J. Goldberga odnoszącą się do historii miasta od momentu jego lokacji pod koniec XII w. praktycznie do połowy XIX w.</p> Tadeusz Marszał Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 37 54 10.18778/1643-0700.20.03 Ksiądz Antoni Orchowski (1872–1923) – proboszcz i dziekan w Szadku https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8348 <p>Artykuł prezentuje sylwetkę księdza Antoniego Orchowskiego (1872−1923), administratora i proboszcza parafii w Kwiatkowicach (1904−1906), Męce (1907−1913), Brudzewie Kolskim (1913−1920) i Szadku (1920−1923). Gorliwy kaznodzieja, duszpasterz, dziekan szadkowski, patriota, publicysta i poeta. Udzielał się na niwie społecznej u progu niepodległości Polski. Kapłan otwartego serca na potrzeby parafian, pełen pokory, wyśmienitego intelektu, którego imię w każdym czasie winno być z czcią wspominane.</p> Mariusz Budkiewicz Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 55 72 10.18778/1643-0700.20.04 Heterogeniczność przestrzenna postaw wyborczych mieszkańców gminy Szadek w wyborach europejskich i parlamentarnych w 2019 roku https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8349 <p>W artykule zaprezentowano dysproporcje postaw wyborczych mieszkańców gminy Szadek podczas głosowań w 2019 r. Wybory, które odbyły się w zeszłym roku, miały charakter zarówno ponadnarodowy (wybory do Parlamentu Europejskiego), jak i krajowy (wybory parlamentarne). Zachowania wyborcze, które uwzględniono w pracy, obejmowały poparcie dla poszczególnych partii oraz frekwencję. Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, czy tradycyjny model podziału polskiej sceny politycznej (oś interesów i oś wartości) jest nadal zauważalny na obszarach miejsko-wiejskich, charakteryzujących się określonymi cechami historyczno-kulturowymi.</p> Paulina Kurzyk Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 73 85 10.18778/1643-0700.20.05 Dostępność do wybranych instytucji kultury w powiecie zduńskowolskim https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8350 <p>W artykule dokonano oceny dostępności pieszej, rowerowej i samochodowej do 29 instytucji kultury w powiecie zduńskowolskim. W wyniku przeprowadzonych badań przedstawiono liczbę osób mieszkających w domach jednorodzinnych i budynkach wielorodzinnych w obrębie izochron: do 5 minut, od 5 do 10 minut oraz od 10 do 15 minut od placówek kulturalnych. W tym celu wykorzystano dane z zasobów OpenStreetMap i z Banku Danych Lokalnych oraz usługę sieciową WMS, prezentującą aktualną Bazę Danych Obiektów Topograficznych. Przeprowadzone analizy wskazują, że najlepszą dostępnością charakteryzują się biblioteki, a najgorszą muzea. Zróżnicowanie dostępności mieszkańców analizowanego powiatu do ośrodków kultury, muzeów i bibliotek wynika z liczby i położenia poszczególnych placówek kultury oraz z rozmieszczenia zabudowy mieszkaniowej jedno- i wielorodzinnej. Najlepszy dostęp do instytucji kultury mają mieszkańcy Zduńskiej Woli, gdzie występują największe skupiska zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej oraz najgęstsza sieć dróg w powiecie.</p> Paulina Sapińska Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 87 106 10.18778/1643-0700.20.06 Zarys struktury osadniczej regionu szadkowskiego w 1827 r. https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8351 <p>Przeprowadzony w latach 1824–1826 spis ludności i domów, którego wyniki zostały opublikowane w wydanej w 1827 r. <em>Tabelli Miast, Wsi, Osad Królestwa Polskiego </em>pozwala m.in. na zarysowanie struktury osadniczej tej części ówczesnego Królestwa Polskiego, która znajdowała się w ówczesnym powiecie szadkowskim. Pierwsza część opracowania prezentuje syntetyczny obraz osadnictwa w powiecie na podstawie analizy rozmieszczenia ludności i zabudowy mieszkaniowej. W dalszej części artykułu bardziej szczegółowe rozważania poświęcone zostały sieci osadniczej w granicach dzisiejszej gminy Szadek. Struktura sieci osadniczej na tym terenie, ukształtowana do początku XIX w., w znacznym stopniu przetrwała do dziś. Główne zmiany w tym zakresie dotyczą przesunięć w potencjale ludnościowym poszczególnych miejscowości oraz przede wszystkim pojawienia się na mapie nowych punktów osadniczych w wyniku zachodzących od lat 60. XIX w. do połowy XX w. procesów społeczno-ekonomicznych.</p> Tadeusz Marszał Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 107 118 10.18778/1643-0700.20.07 Studia nad rozwojem sieci szkolnictwa podstawowego w gminie miejsko-wiejskiej Szadek https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8352 <p>Artykuł obejmuje próbę zbadania genezy oraz rozwoju sieci szkolnictwa podstawowego na obszarze gminy miejsko-wiejskiej Szadek w jej współczesnych granicach. Analizy objęły wybrane obiekty oświatowe utworzone w mieście Szadek i okolicznych wsiach. Wykorzystano w tym celu wybrane dokumenty, akta prawne a ponadto źródła prasowe i dane statystyczne. Na potrzeby artykułu dokonano periodyzacji dziejów szkolnictwa podstawowego na badanym obszarze. W pierwszej części autorzy przeanalizowali rozwój szkół w okresie przedrozbiorowym, a następnie przedstawili wyniki analogicznych studiów w odniesieniu do okresu rozbiorów oraz ostatniego stulecia (1918–2018).</p> Monika Cepil Tomasz Figlus Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 119 129 10.18778/1643-0700.20.08 Działalność Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Sikucinie (1954–1958) https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8353 <p>Gromadzka Rada Narodowa w Sikucinie została utworzona w wyniku reformy administracyjnej w 1954 r. W jej skład weszły obszary wsi: Sikucin, Boczki Reduchów, Kotlinki z gminy Szadek. Gromadzka Rada Narodowa swoje uchwały realizowała za pośrednictwem prezydium, które było kolegialnym organem wykonawczym i zarządzającym rady narodowej. Zakres kompetencji władz gromady obejmował m.in. uchwalanie rocznego budżety gromady, zatwierdzanie i odwoływanie sołtysów, organizację skupu żywca, zboża, ziemniaków i mleka oraz zbieranie podatków, sprawy związane z organizacją prac polowych, budową dróg i szkolnictwem. Kolejnymi przewodniczącymi Prezydium GRN w Sikucinie byli: Ludwik Otocki, Wacław Król i Władysław Siekierski. Gromada została zlikwidowana 31 grudnia 1958 r.</p> Jarosław Stulczewski Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 131 144 10.18778/1643-0700.20.09 Rosyjska ikona podróżna odkryta na cmentarzu przykościelnym w Lutomiersku https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8354 <p>W 2018 roku przy kościele parafialnym pw. Wniebowzięcia NMP w Lutomiersku prowadzone były sondażowe badania archeologiczne. W ich wyniku w jednym z grobów natrafiono na brązową lub mosiężną ikonkę podróżną powstałą w wytwórni w Guślicach (Rosja) w XIX lub na początku XX w. Lutomierski egzemplarz ikony jest tryptykiem, składającym się na podobieństwo ołtarza. We wnętrzu umieszczona jest postać Matki Boskiej Iwerskiej, której pierwowzór związany jest z monastyrem Iwiron na Górze Athos w Grecji. Przedmiot dodatkowo znajdował się w woreczku jedwabnym. Znalezisko to poświadcza, że na lutomierskim cmentarzu przykościelnym być może chowano także wyznawców prawosławia.</p> Łukasz Antosik Błażej Muzolf Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 145 151 10.18778/1643-0700.20.10 Marian Piotrowicz „Kometa” (1923–2019) https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8355 <p>Marian Piotrowicz związany był z Szadkiem poprzez fakt zamieszkania, edukację oraz działalność konspiracyjną w strukturach ZWZ–AK. Wstąpił do organizacji niepodległościowej działającej na terenie Szadku w marcu 1941 r. i przyjął pseudonim „Kometa”. W ugrupowaniu dowodzonym przez „Orlicza”, pozostawał do dyspozycji komendanta pełniąc obowiązki dowódcy plutonu z zadaniem transportu broni i amunicji. Jako najbliższy współpracownik komendanta wspierał go w poszukiwaniu i werbowaniu odpowiednich osób w szeregi konspiracyjne. Po wojnie w 1945 r. opuścił Szadek. Ukończył w Krakowie Akademię Górniczo-Hutniczą. Jako inżynier pracował w Przedsiębiorstwie Budowy Zakładów Przemysłu Węglowego w Bytomiu, w tym czasie zajmując się nauczaniem w szkołach górniczych. Po przejściu na emeryturę zaangażował się w tworzenie struktur organizacji kombatanckiej, został prezesem Okręgu Śląskiego ŚZŻAK. Był niestudzonym działaczem w krzywieniu idei Polskiego Państwa Podziemnego. W 1989 roku przyczynił się do integracji szadkowskiego środowiska kombatanckiego inspirując powołanie terenowego koła SZŻAK w Szadku.</p> Dorota Stefańska Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 153 168 10.18778/1643-0700.20.11 Dwadzieścia lat minęło… – analiza bibliograficzna „Biuletynu Szadkowskiego” z lat 2001–2020 https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8356 <p>W bieżącym roku mija 20 lat od ukazania się pierwszego tomu „Biuletynu Szadkowskiego”. W artykule zawarte zostało syntetyczne podsumowanie dotychczasowej, działalności periodyku. Autorka przedstawiła inicjatywę powołania do życia interdyscyplinarnego czasopisma poświęconego ziemi szadkowskiej, skład redakcji i rady redakcyjnej, krąg autorów oraz obszerną analizę bibliograficzną z podziałem opracowań zamieszczonych w poszczególnych tomach na główne grupy tematyczne. Autorzy najchętniej podejmowali szeroko pojętą tematykę historyczną. Znaczna była liczba opracowań biograficznych przybliżających życie i działalność szadkowian oraz artykułów podejmujących problematykę zagospodarowania przestrzennego. Wśród pozostałych opublikowanych w „Biuletynie” tekstów są opracowania poświęcone środowisku przyrodniczemu i dziedzictwu kulturowemu ziemi szadkowskiej, a także analizujące lokalne i regionalne struktury społeczno-gospodarcze.</p> Izabela Michalska Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 169 193 10.18778/1643-0700.20.12 Od redakcji w 20-lecie „Biuletynu Szadkowskiego” https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8344 Tadeusz Marszał Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 7 7 Wywiad z prof. Tadeuszem Marszałem – profesorem Uniwersytetu Łódzkiego oraz redaktorem „Biuletynu Szadkowskiego” https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8357 Jarosław Stulczewski Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 195 210 10.18778/1643-0700.20.13 Wyznawcy religii mojżeszowej i ich świątynia w Szadku https://czasopisma.uni.lodz.pl/biuletynszadkowski/article/view/8358 Jarosław Stulczewski Copyright (c) 2020 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2020-09-28 2020-09-28 20 211 221 10.18778/1643-0700.20.14