Biuletyn Szadkowski jest interdyscyplinarnym periodykiem, którego profil merytoryczny określa tematyka związana z regionem szadkowskim, rozumianym nie tylko w wymiarze współczesnym, ale także z uwzględnieniem historycznej roli i zasięgu oddziaływania Szadku, gdy był on jednym z głównych ośrodków miejskich centralnej Polski. Czasopismo adresowane jest do środowiska akademickiego oraz praktyków zaangażowanych w realizację polityki społeczno-gospodarczej na szczeblu lokalnym i regionalnym, a także do społeczności regionu szadkowskiego. Zakres tematyczny publikowanych prac obejmuje zarówno problematykę środowiska przyrodniczego i antropogenicznego, zagadnienia rozwoju społeczno-ekonomicznego, jak i szeroko rozumiane dziedzictwo kulturowe. Biuletyn Szadkowski jest rocznikiem ukazującym się od 2001 r., wydawanym przez Uniwersytet Łódzki przy współpracy Urzędu Miasta i Gminy Szadek. Zawiera recenzowane artykuły oraz sprawozdania i notatki.
Kilka uwag na kanwie testamentów mieszczan szadkowskich z początku XIX w. (okres Księstwa Warszawskiego)
W okresie Księstwa Warszawskiego Szadek pozostawał ważnym ośrodkiem administracji publicznej i pełniąc funkcje miasta powiatowego, był siedzibą notariatu. Wśród akt notarialnych z lat 1807–1815 znajduje się sześć zapisów testamentowych mieszkańców Szadku. Mieszczanie szadkowscy, których testamenty są przedmiotem analizy, różnili się tak pod względem statusu społecznego, jak i posiadanego majątku. Treść zapisów ostatniej woli daje pewien obraz społeczności szadkowskiej z początku XIX w.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Działalność Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Wielkiej Wsi (1954–1972)
Gromadzka Rada Narodowa w Wielkiej Wsi została utworzona w wyniku reformy administracyjnej w 1954 r. Swoje uchwały realizowała za pośrednictwem prezydium, które było kolegialnym organem wykonawczym i zarządzającym rady narodowej. Zakres kompetencji władz gromady obejmował m.in. uchwalanie rocznego budżetu gromady, zatwierdzanie i odwoływanie sołtysów, organizację skupu żywca, zboża, ziemniaków, mleka oraz zbieranie podatków, sprawy związane z organizacją prac polowych, budową dróg, ochroną przeciwpożarową, kulturą i szkolnictwem. Obszar gromady powiększał się aż czterokrotnie w wyniku znoszenia okolicznych gromad: Górna Wola (1958), Sikucin (1959), Prusinowice (1961) i Krokocice (1968). Przewodniczącymi Prezydium GRN w Wielkiej Wsi byli: Józef Szwedzki (1954–1956), Stanisław Szukalski (1956–1963), Franciszek Dzienniak (1963–1966) i Czesław Siekierski (1966–1972). Gromada przetrwała do końca roku 1972, czyli do reformy gminnej, gdy gromadzkie rady narodowe zastąpiono gminami.
Walory przyrodnicze i kulturowe gminy Szadek w edukacji geograficznej – projekt ścieżki dydaktycznej
Artykuł prezentuje projekt ścieżki dydaktycznej w gminie Szadek, integrującej walory przyrodnicze (np. rezerwat Jamno, dolina Pichny, torfowiska) i kulturowe (średniowieczny rynek, gotycki kościół, tradycyjna wieś, mogiła powstańców). Podkreśla rolę edukacji terenowej w rozwijaniu kompetencji kluczowych, postaw proekologicznych i tożsamości regionalnej uczniów. Proponowana trasa umożliwia praktyczne poznanie środowiska, obserwację zjawisk przyrodniczych i kulturowych oraz realizację podstawy programowej geografii. Artykuł wskazuje, że ścieżki dydaktyczne sprzyjają nauce przez doświadczenie, integrują różne dziedziny wiedzy i budują więź z regionem, a ich projektowanie może angażować nauczycieli i uczniów.
Losy oddziału żandarmerii narodowej na przykładzie oddziału Jana Birtusa
W Łodzi znajduje się rondo noszące nazwę Ronda Powstańców Styczniowych. Niewielu łodzian, a tym bardziej osób spoza Łodzi, wie, dlaczego właśnie taką nazwę nosi owo rondo. Co ma wspólnego nazwa ronda z miejscem, w którym ono się znajduje? W 1863 r. w tym miejscu znajdował się las zwany Grabinką, gdzie rozstrzeliwani byli żołnierze i działacze cywilni powstania styczniowego. Jedną z ofiar był kapitan wojsk powstańczych Jan Birtus. 4 grudnia 1863 r., niedaleko Szadku, pomiędzy wsią Kłoniszew a wsią Jeżew, miała miejsce potyczka, w wyniku której oddział polskiej żandarmerii narodowej, dowodzony przez kapitana Jana Birtusa, został rozbity. Autor artykułu próbuje przedstawić czytelnikom ostatnie chwile oddziału, przybliżyć postać Jana Birtusa, a także upamiętnić żołnierzy żandarmerii narodowej.
Stan ochrony przeciwpożarowej w gminach powiatu zduńskowolskiego w latach 2005‒2023
Stan ochrony przeciwpożarowej rozumiany jest jako kompleks działań zapobiegających wystąpieniu zdarzeń, a także mających charakter doraźny w momencie wystąpienia pożaru, klęsk żywiołowych czy miejscowych zagrożeń. W ramach niniejszej publikacji podjęto tematykę ochrony przeciwpożarowej w gminach powiatu zduńskowolskiego. W odniesieniu do materiałów źródłowych analizowany okres przypadał na lata 2005‒2023. W pracy przywołano podstawy prawne oraz odniesiono się do powstałych już badań nad ochroną przeciwpożarową w różnych miejscach w Polsce. Odniesiono się również do struktury organizacyjnej Krajowego Systemu Ratowniczo‑Gaśniczego, w szczególności w powiecie zduńskowolskim. Celem badań było wyłonienie jednostek gminnych, które charakteryzowały się najlepszym stanem ochrony przeciwpożarowej w odniesieniu do liczby zdarzeń, ich struktury w podziale na pożary, miejscowych zagrożeń i alarmów fałszywych, liczby poszkodowanych i liczby ofiar śmiertelnych oraz liczby zdarzeń na 1 tys. mieszkańców gminy. Ponadto badania miały za zadanie wskazać trendy we wspomnianych ujęciach, co prowadziło do ogólnej oceny ochrony przeciwpożarowej w całym powiecie. W pracy wykorzystano m.in. metodę kartogramu i kartodiagramu, które pozwoliły na zobrazowanie danych względnych i bezwzględnych. W wyniku badań wyłoniono jednostki gminne o dobrym stanie ochrony przeciwpożarowej oraz takie, w których powinno wdrożyć się dodatkowe działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa pożarowego.
Działalność Komitetu Społecznego na rzecz renowacji nagrobków na cmentarzu parafialnym w Rossoszycy. Renowacja grobu Adama i Katarzyny Nenckich
Wywiad z Jackiem Kopczyńskim ‒ pasjonatem motoryzacji, kolekcjonerem i właścicielem zbiorów zgromadzonych w Muzeum Historycznych Pojazdów Militarnych i Techniki Motoryzacyjnej w Boczkach
Muzeum Historycznych Pojazdów Militarnych i Techniki Motoryzacyjnej w Boczkach – prezentacja wybranych eksponatów
Ziemiańska rodzina Cybulskich w Woli Przatowskiej na rodzinnej fotografii
Testamentum de bonis a Deo concessis Ostatnia wola księdza Macieja z Szadku z 1488 r.
Późnośredniowieczne testamenty wpisane do akt miejskich Szadku przechowywanych w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie stanowią cenne źródło dla historyków zajmujących się religijnością, relacjami społecznymi oraz kulturą materialną. Testament księdza Macieja syna Barona z 1488 roku, sporządzony przez notariusza publicznego Jakuba z Szadku w formie instrumentu notarialnego i wpisany cztery lata później do szadkowskiej księgi ławniczej stanowi tego doskonały przykład. Dokument ten zawiera szczegółowe zapisy dotyczące podziału majątku: legaty na rzecz krewnych i przyjaciół oraz zapisy na cele pobożne. Pokazuje pozycję społeczną pochodzącego z Szadku księdza, jego kontakty, m.in. z innymi duchownymi, oraz religijność i mentalność. W artykule została poddana analizie treść testamentu, zarówno jego formularz, jak i postanowienia testatora. W aneksie znajduje się krytyczna edycja analizowanego dokumentu.
Prawa autorskie (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Okres szadkowski w życiu Józefa Błaszczyka – działacza chłopskiego regionu sieradzkiego (na kanwie wspomnień z 1936 roku)
W 1936 roku został opublikowany pamiętnik Józefa Błaszczyka „syna średnio zamożnego gospodarza, zbogaconego przedsiębiorcy i działacza, rolnika na 47 morgach w powiecie sieradzkim”. W dorosłym życiu – dzięki swoim zdolnościom, zaradności, pracowitości i zaangażowaniu społecznemu, a także dzięki niewątpliwej umiejętności korzystania z nadarzających się sprzyjających okoliczności – Józef krok po kroku stał się dość zamożnym rolnikiem. To wzbogacenie nie czyni go jednak obojętnym na sytuację polskiej wsi tamtych lat czego wyrazem jest m.in. jego zaangażowanie w działalność ruchu chłopskiego. W swoim pamiętniku, na tle losów swoich i swojej rodziny, zwraca uwagę na wiele problemów nurtujących polską wieś. Wspomnienia z okresu szadkowskiego obejmują około 10 lat, od połowy lat 80-tych do połowy lat 90-tych XIX wieku. Jest to czas spędzony przy rodzicach w Woli Przatowskiej oraz kolejne lata, kiedy zamieszkał w Szadku u notariusza Jana Kuczyńskiego. Ostatnie ponad pół wieku życia, także opisane w pamiętniku, Józef Błaszczyk spędził na gospodarstwie w pobliskim Zadzimiu. W artykule odwołującym się do ‘szadkowskich’ wspomnień J. Błaszczyka z okresu dzieciństwa i wczesnej młodości, został również przedstawiony zarys dokonań w późniejszych latach życia tego wybitnego działacza ruchu chłopskiego pierwszej połowy XX wieku.
Zabytki archeologiczne z terenu gminy Szadek w zbiorach Muzeum Okręgowego w Sieradzu
Kolekcja zabytków archeologicznych z terenu ziemi Szadkowskiej w zbiorach Muzeum Okręgowego w Sieradzu liczy aktualnie 4833 sztuki. Znaleziska pochodzą z 53 miejscowości. Są wśród nich reprezentowane materiały od epoki kamienia po czasy nowożytne włącznie. Spośród kultur pradziejowych najliczniej reprezentowane są materiały kultury łużyckiej i przeworskiej. Najwięcej jednak zabytków pochodzi ze średniowiecza i z okresu nowożytnego, które potwierdzają duże znaczenie Szadku i jego okolic.
Działalność Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Krokocicach (1954–1968)
Gromadzka Rada Narodowa w Krokocicach została utworzona w wyniku reformy administracyjnej w 1954 r. W jej skład weszły obszary gromad: Choszczewo, Krokocice, Lichawa, Łobudzice, Wola Krokocka, Wola Łobudzka i część obszaru dotychczasowej gromady Stefanów-Bąki stanowiąca wieś Stefanów z zniesionej gminy Krokocice. Gromadzka Rada Narodowa swoje uchwały realizowała za pośrednictwem prezydium, które było kolegialnym organem wykonawczym i zarządzającym rady narodowej. Zakres kompetencji władz gromady obejmował m.in. uchwalanie rocznego budżety gromady, zatwierdzanie i odwoływanie sołtysów, organizację skupu żywca, zboża, ziemniaków, mleka oraz zbieranie podatków, sprawy związane z organizacją prac polowych, budową dróg, ochroną przeciwpożarową, kulturą i szkolnictwem. Przewodniczącymi Prezydium GRN w Krokocicach byli: Eleonora Wiśniewska (1954–1963), Bogumił Frant (1963–1967), Jan Maciołek (1967–1968). Gromada została zniesiona 1 lipca 1968 r.
Struktura demograficzno-społeczna mieszkańców Prusinowic (raport z badań)
W 2023 roku z inicjatywy mieszkańców Prusinowic, zostały przeprowadzone pilotażowe badania terenowe, które miały na celu m.in. zebranie podstawowych informacji na temat wybranych elementów charakteryzujące strukturę demograficzno-społeczną mieszkańców wsi. Na nieco ponad 110 gospodarstw domowych, które zamieszkiwały Prusinowice udało się uzyskać ankiety od 65 gospodarstw, co stanowi mniej więcej ⅔ ich ogólnej liczby. Przedstawiona charakterystyka demograficzno-społeczna Prusinowic, choć odwołuje się do odpowiedzi udzielonych tylko przez część mieszkańców wsi, to jednak liczba uzyskanych ankiet pozwala na formułowanie wniosków odnośnie całej społeczności tej wsi. Szereg cech społeczno-demograficznych Prusinowic jest typowych dla wielu wiejskich jednostek osadniczych na terenie Polski Środkowej. Składa się na to zarówno niski przyrost naturalny i zanikanie wielopokoleniowych struktur rodzinnych, rosnący poziom wykształcenia ludności, jak i malejąca rola działalności rolniczej jako głównego źródła dochodów mieszkańców wsi.
Rozwój zabudowy sołectwa Prusinowice w gminie Szadek
Celem artykułu jest analiza rozwoju zabudowy w ujęciu historycznym oraz określenie jej obecnych cech w odniesieniu do sołectwa Prusinowice. Do realizacji przyjętego celu wykorzystano metody kameralne oraz terenowe. Podstawowym narzędziem była inwentaryzacja urbanistyczna przeprowadzona w okresie letnim 2023 r. i w maju 2024 r. W publikacji przedstawiono rys historyczny rozwoju zabudowy w sołectwie Prusinowice, zwrócono uwagę na strukturę użytkowania terenów, przeanalizowano dokumenty planistyczne oraz aktualną sytuację pod względem zabudowy.
Zarys charakterystyki Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy i Miasta Szadek
Głównym celem tekstu było przeanalizowanie obiektów uwzględnionych w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy i Miasta Szadek. Zachętą do podjęcia rozważań było także chęć przedstawienia mieszkańcom analizowanych miejscowości oraz ogółowi społeczeństwa statystycznego zestawienia obiektów dziedzictwa kulturowego w miejsko-wiejskiej gminie Szadek. W tekście skorzystano z m.in. metody kwerendy urzędowej. W manuskrypcie zobrazowano miejsko-wiejską gminę Szadek na tle Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy i Miasta Szadek. W analizowanej jednostce administracyjnej współcześnie dominują zabytki z XIX w. i XX w. Najstarsze wpisane obiekty pochodzą z XIII w. i XIV w. Najwięcej eksponatów wpisanych do Gminnej Ewidencji Zabytków znajduję się w Szadku. W Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy i Miasta Szadek dominują domy oraz zabudowania dworsko-parkowo-folwarczne.
Działalność Miejskiej i Gminnej Biblioteki Publicznej w Szadku w 2023 r.
Wspomnienie o Stefanie Laube (1930–2022)
Boczki we wspomnieniach z lat dzieciństwa
Stefan Złotnicki (1779–1847) – założyciel miasta Zduńska Wola, podprefekt powiatu szadkowskiego, szlachcic i wolnomularz
Stefan Józef Wincenty Złotnicki – polski szlachcic herbu Nowina (mylnie przypisywany herb Prawdzic), dziedzic dóbr zduńskowolskich, założyciel miasta Zduńska Wola, człowiek nowocześnie myślący i przedsiębiorczy, wolnomularz. Na początku XIX w. dzięki jego staraniom rozpoczął się masowy napływ osadników (tkaczy) do Zduńskiej Woli, który umożliwił dynamiczny rozwój osady. Osadnicy przybywali zarówno z Poznańskiego, Śląska, jak i z Saksonii, Prus i Czech. Pomyślny rozwój osady spowodował, że dziedzic Złotnicki wystąpił do władz Królestwa Kongresowego z wnioskiem o nadanie jej statusu miasta. Uchwałą Rady Administracyjnej z dnia 25 października 1825 r. Zduńskiej Woli nadano prawa miejskie. Ich otrzymanie przyspieszyło uprzemysłowienie miasta.
Prawa autorskie (c) 2017 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Parafie dekanatu szadkowskiego i niektóre z dekanatu lutomierskiego (powiat szadkowski) w dawnej statystyce
Prawa autorskie (c) 2010 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Życie muzyczne w Szadku w latach 1844–1860 w świetle prasy
Prawa autorskie (c) 2011 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Środowisko przyrodnicze i zagospodarowanie form eolicznych w gminie Szadek
Sand hills, dunes and sand sheets are eolian landforms, on which specific sensitive ecosystems develop. They are characteristic feature of many areas situated in central Po­land. Sandy areas with dunes are also found in the commune of Szadek. Wind-deposited sand bodies have accumulated on moraine plains, outwashes and floodplain terraces in the valleys of the Pichna and Brodnia rivers. Eolian formations have various shapes, with predominance of parabolic dunes, ridges and sand hills. They are built offine-grained and coarser sands 1-10 meters thick. Quartz dominates in their mineral composition. Sand-deposits are characterized by high permeability, which is why they produce dry ecosystems. Arid sands are covered by low-class pod sols, easily eroded by wind. For that reason this type of ecosystems should remain afforested, as the cutting down of trees can result in blowing away the soil and eventually destruction of the entire formation. Such situations are known to have happened in the past. In the commune of Szadek, the majority of the dunes are overgrown with forest, which is the most advantageous solution.
Prawa autorskie (c) 2013 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Dekanat szadkowski i jego dziekani w latach 1660-1763
The Szadek deanery, which covered an area of approximately 1,680 km2, was the largest within the Archdeaconate of Uniejow. It Was established rather early - at the beginning of the 16th century. In 1720, there Were 24 parishes and two affiliated churches. Visitation records from 1683-1763 show a decline in the Catholic population of the parishes of this deanery. Only a few of them experienced demographic growth. The percentage of the Jewish population, however, increased significantly. War, diseases and impoverishment were factors contributing to changes in the social fabrics in terms of occupations, religious beliefs and ethnic composition in the territory of the aforementioned deanery. This was the context in which the deans of the Szadek deanery conducted their pastoral activities. They were responsible for the pastoral care of and the faithful and the clergy in their parishes. Names of the deans of the Szadek deanery can be found on pages of the Uniejow consistory. Their personal signatures are also contained in visitation records and metrical books. On this basis, it can be concluded that deans were usually appointed from among the parish priests of lager parishes, who enjoyed a high level of respect, trust and esteem granted by both fellow priests and the Ordinary. They were often elderly priests with vast pastoral experiences. The office of the dean was generally associated with the provostry in Widawa and the presbytery in Rusiec.
Fajbuś Opatowski – szadkowski kupiec i człowiek sukcesu z początku XIX wieku
Pierwsza połowa XIX wieku to okres szybkiego rozwoju gospodarczego na ziemiach polskich, stwarzającego duże możliwości poprawy bytu tak całych społeczności lokalnych, jak i pojedynczych osób. Postacią, która odniosła sukces w wymiarze ekonomicznym, jest szadkowski mieszczanin wyznania mojżeszowego, Fajbuś Opatowski – osoba z inicjatywą, przedsiębiorcza, innowacyjna i niebojąca się podejmowania ryzyka. Początkowo prowadził interesy w rodzinnym Szadku, zajmując się handlem (głównie solą). Z czasem poszerzał zakres działalności, aby ostatecznie skoncentrować się na handlu wełną i suknem. F. Opatowski utrzymywał szerokie kontakty z coraz liczniejszą grupą zduńskowolskich sukienników. Organizował produkcję sukna w systemie nakładczym – zaopatrywał tkaczy w wełnę i odbierał od nich wyprodukowaną tkaninę. W połowie lat 20. przeniósł się z rodzinnego Szadku do szybko rozwijającej się Zduńskiej Woli. Wkrótce stał się największym przedsiębiorcą handlującym wyrobami włókienniczymi w powiecie szadkowskim i dorobił się dużego majątku.
Prawa autorskie (c) 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kwatera wojenna z I wojny światowej na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Szadku
Na terenie cmentarza ewangelicko-augsburskiego w Szadku istnieje kwatera wojenna z czasów I wojny światowej. Pochowano na niej żołnierzy, walczących pod koniec 1914 r. w toku tzw. Operacji Łódzkiej. Na terenie kwatery wojennej zostało pochowanych 31 żołnierzy niemieckich i 2 austro-węgierskich, dodatkowo na sąsiadującym cmentarzu rzymskokatolickim spoczęło 3 żołnierzy rosyjskich. Obecnie na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Szadku odnaleźć można jedynie 13 żołnierskich nagrobków, przy czym dwa z nich znajdują się poza obszarem kwatery wojennej. Autor pracy na podstawie zachowanych inskrypcji nagrobnych oraz odnalezionych dokumentów podjął próbę zidentyﬁkowania poległych żołnierzy.
Działalność Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Przatowie (1954–1961)
Gromadzka Rada Narodowa w Przatowie została utworzona w wyniku reformy administracyjnej w 1954 r. W jej skład weszły obszary wsi: Dziadkowice, Mostki, Piaski, Przatów i Remiszew. Gromadzka Rada Narodowa swoje uchwały realizowała za pośrednictwem prezydium, które było kolegialnym organem wykonawczym izarządzającym rady narodowej. Zakres kompetencji władz gromady obejmował m.in. uchwalanie rocznego budżetu gromady, zatwierdzanie i odwoływanie sołtysów, organizację skupu żywca, zboża, ziemniaków, mleka oraz zbieranie podatków, sprawy związane z organizacją prac polowych, budową dróg i szkolnictwem. Przewodniczącym Prezydium GRN wPrzatowie przez cały okres jej istnienia był Mieczysław Bryl. Gromada została zlikwidowana 31 grudnia 1961 r.
Projekt budowy zbiornika wodnego (małej retencji) w Szadkowicach-Ogrodzimiu (1980)
Władze Szadku w 1980 r. planowały w miejscowości Szadkowice- -Ogrodzim wybudować sztuczny zbiornik wodny na potrzeby rekreacji i wypoczynku swoich mieszkańców. Projektowana powierzchnia jeziora o kształcie trójkąta wynosiła 1,81 ha. Zbiornik małej retencji miał być zasilany w wodę pochodzącą z rzeki Szadkówki (Pichny z Szadkowic). Do inwestycji jednak nie doszło.
Bieżący rok stanowi 160 rocznicę wybuchu powstania styczniowego: największego, pod względem zasięgu i czasu trwania zrywu narodowego. Autor, na podstawie źródeł archiwalnych, podjął się próby przedstawienia życiorysów dwóch żołnierzy powstania, urodzonych w Szadku. Czytając artykuł, można przenieść się w czasie, chociaż przez chwilę poczuć dramat oraz grozę powstania styczniowego.