Open-back Shoes from the Southern Crypt in Piaseczno, Pomerania Province

Aleksandra Kulesz; Małgorzata Grupa

doi:10.18778/0208-6034.35.09

Autor

Aleksandra Kulesz Nicolaus Copernicus University in Toruń, Institute of Archaeology, Poland https://orcid.org/0000-0003-1657-1580
Małgorzata Grupa Nicolaus Copernicus University in Toruń, Institute of Archaeology, Poland https://orcid.org/0000-0001-5128-9754

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.35.09

Słowa kluczowe:

skórzane obuwie z wolną piętą, mule, pantofle, kapcie, XVIII w., Piaseczno, Polska

Abstrakt

Dyskusja na temat nowożytnego obuwia jest dość ograniczona ze względu na szczupłość źródeł pozyskiwanych w czasie badań archeologicznych. Jednak tę lukę uzupełniają w jakiejś mierze kolekcje muzealne i ikonografia. Dlatego tak istotne jest publikowanie kolejnych znalezisk, bo tylko w oparciu o nie można podjąć dyskusję na temat pojedynczych egzemplarzy obuwia z wolną pietą. Taka właśnie para została znaleziona w południowej krypcia kościoła pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Piasecznie. Należy ona do unikatowych obiektów, ponieważ można określić jej wszystkie elementy oraz jakość skóry, która raczej należała do grubych. Ogólny stan zachowania obuwia można określić jako dobry. Powierzchnia skóry na podeszwach, obcasach oraz przyszwach świadczy o intensywnym użytkowaniu wyrobu za życia właściciela. Zostały one wykonane bez rozróżnienia kroju dla prawej i lewej stopy, ale odkształcenia wynikające ze znoszenia pozwalają ocenić, który pantofel noszono, na której stopie.

Opisywana powyżej para pantofli odnaleziona w Piasecznie stanowi ciekawy przyczynek do dyskusji na temat obuwia z wolną piętą w ogóle. Podstawową trudność w interpretacji takiego znaleziska może sprawiać określenie funkcji, jaką pełniło. Funkcje obuwia ochronnego i obuwia domowego do pewnego momentu lub w specyficznych okolicznościach mogły przenikać się. Jednak wydaje się, że w czasach nowożytnych konstruowano oddzielne pary obuwia służącego jednym i drugim celom. Niestety, jedynymi przesłankami pozwalającymi skłaniać się ku którejś z tez są raczej subiektywne kategorie masywności i wielkości obuwia oraz różnorodność zastosowanych surowców.

W artykule posłużono się szeregiem określeń obuwia z wolną piętą (patynki, mule, mulety, kapcie, pantofle), by unaocznić bogactwo językowe. Z pewnością w latach minionych określone modele miały swoje nazwy, niestety szczupłość przekazów nastręcza wielkie trudności w rekonstruowaniu dawnej rzeczywistości językowej.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Blusiewicz K. (2009), Warsaw Footwear in the 14th–18th Century. From the Archaeological Collection in the Historical Museum of the City of Warsaw, [in:] Archeologia dawnej Warszawy, I, Muzeum Historyczne m. st. Warszawy, Warszawa.

Cassagnes-Brouquet S. (2009), La vie des femmes au Moyen Âge, Ouest-France, Rennes.

Ceynowa B. (2004), Późnośredniowieczne patynki gdańskie z badań na Wyspie Spichrzów, “Pomorania Antiqua”, 19, p. 139–153.

Ceynowa B. (2005), Patynki z badań na Wyspie Spichrzów w Gdańsku/Aus Untersuchungen an der Speicherinsel in Gdańsk (Danzig) stammende Pantoffeln, [in:] H. Paner, M. Fudziński (ed.), XIV Sesja Pomorzoznawcza, vol. II, Od wczesnego średniowiecza do czasów nowożytnych, Muzeum Archeologiczne, Gdańsk, p. 319–326.

Ceynowa B. (2009), Obuwie ochronne znalezione w Gdańsku – problematyka i metody badawcze, [in:] In gremio – In praxi. Studia nad średniowiecznym skórnictwem, Wydawnictwo IAiE PAN, Szczecin, p. 9–112.

Cnotliwy E. (1994), Późnośredniowieczne obuwie ochronne z badań na Podzamczu w Szczecinie, “Materiały Zachodniopomorskie”, 40, p. 201–210.

Drążkowska A. (2011), Historia obuwia na ziemiach polskich od IX do końca XVIII wieku, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Dudziński T., Grupa M., Grupa D., Krajewska M., Majorek M., Nowak M.,

Nowak S., Przymorska-Sztuczka M., Wojciechowska A. (2015), Tajemnice szczuczyńskich krypt, vol. III, Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK. Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Grajewo–Toruń.

Durian-Ress S. (1991), Schuhe. Vom späten Mittelalter bis zur Gegenwart, Hirmer, Munich.

Goubitz O., Driel-Murray van C., Groenman-van Waateringe W. (2001), Stepping through the Time. Archaeological Footwear from Prehistoric Times until 1800, SPA Uitgevers, Zwolle.

Grew F., Neergaard de M. (2001), Shoes and Patterns. (Medieval Finds from Excavation in London), vol. II, London.

Grupa D. (2019), Laying Waste in Archaeological Sites. The Problems of Damage to Historical Sacred Objects as a Result of Human Activity, “Fasciculi Archaeologiae Historicae”, 32, p. 189–199, https://doi.org/10.23858/FAH32.2019.012 DOI: https://doi.org/10.23858/FAH32.2019.012

Grupa M. (2012), Wełniane tekstylia pospólstwa i plebsu gdańskiego (XIV–XVII w.) i ich konserwacja, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Grupa M. (2018), Kultura materialna w świetle badań archeologicznych w sanktuarium w Piasecznie, [in:] W. Pikor (ed.), Kultura materialna i duchowa sanktuarium w Piasecznie, Wydawnictwo “Bernardinum”, Pelplin, p. 33–43.

Grupa M., Grupa D., Kozłowski T., Krajewska M., Majorek M., Nowak M., Nowak S., Przymorska-Sztuczka M., Wojciechowska A., Dudziński T. (2014), Tajemnice szczuczyńskich krypt, vol. II, Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK. Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Grajewo–Toruń.

Grupa M., Kozłowski T., Jankauskas R., Grupa D., Krajewska M., Krakowska S., Majorek M., Mosiejczyk J., Nowak M., Nowak S., Przymorska-Sztuczka M., Wojciechowska A. (2015), Secrets of the Crypt in St. Ann’s Chapel. Tajemnice krypty w kaplicy św. Anny, Stowarzyszenie Centrum Aktywnych, Gniew.

Gutkowska-Rychlewska M. (1968), Historia ubiorów, Państwowe Wydawnictwo Szkolnictwa Zawodowego, Warszawa.

Każdy krok zostawia ślad. Obuwie historyczne ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. Katalog wystawy (2016), Muzeum Archeologiczne, Gdańsk.

Klint P., Rzemieniecki K., Węglorz J. (2018), Źródła szlacheckie z ksiąg grodzkich i ziemskich ziemi halickiej z XVII wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Kulesz A. (2019), Women’s Shoes from the Crypt of the Church of the Name of the Holy Virgin Mary in Szczuczyn, Podlaskie Voivodship, “Analecta Archaeologica Ressoviensia”, 14, p. 155–168, https://doi.org/10.15584/anarres.2019.14.11 DOI: https://doi.org/10.15584/anarres.2019.14.11

Pescio C. (2017), Malarstwo holenderskie. Złoty wiek, Wydawnictwo Arkady, Warszawa.

Pratt L., Woolley L. (2008), Shoes, V&A Publishing, London.

Sikora R., Szleszyński R. (2014), Husaria Rzeczypospolitej, Warszawa.

Swann J. (1982), Shoes, Batsford LTD, London.

Turnau I. (1983), Polskie skórnictwo, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.

Wywrot-Wyszkowska B. (2002), Późnośredniowieczne patynki z lokacyjnego Kołobrzegu, “Przegląd Archeologiczny”, 50, p. 103–110.

Wywrot-Wyszkowska B. (2008), Skórnictwo w lokacyjnym Kołobrzegu. XIII–XV wiek, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Szczecin.

Zimmerman H. (2007), Textiel in context. Een analyse van archeologische textielvondsten uit 16e-eeuws Groningen, Stichting Monument & Materiaal, Groningen.