Spiski „Dom pod Jedlami” — przypadek regionalnego neowernakularyzmu
DOI:
https://doi.org/10.18778/1506-6541.31.06Słowa kluczowe:
architektura regionalna, wernakularyzm, neowernakularyzm, styl architektoniczny, spuścizna kulturowa, tradycja, dziedzictwoAbstrakt
Tradycyjna architektura regionalna, często określana jako wernakularna, była zawsze jednym z tematów zainteresowań i eksploracji etnologii. Uwaga na tej dziedzinie kultury materialnej zmniejsza się jednak stopniowo wraz z jej intensywnymi zmianami. Mianowicie dawniejsze formy architektoniczne, silnie nacechowane lokalizmem kulturowym, zostają wypierane przez rozwiązania o cechach uniwersalizmu lub zgoła bezstylowości. Jedynie niektóre tradycje znalazły twórcze rozwinięcie swej specyfiki, np. styl zakopiański. Swoją oryginalność posiada również tradycyjna architektura Spisza, czego ilustracją są nieliczne już zabytki po obu stronach granicy polsko-słowackiej. Z ich inspiracji został zaprojektowany i wzniesiony Pensjonat Spiski w Kacwinie, który jest jedyną względnie pełną realizacją adaptacji dawniejszych lokalnych wzorców architektonicznych do wymogów współczesności. W warstwie analitycznej omówienie tego przypadku ma służyć ilustracji możliwego oglądu badawczego różnych form regionalnej architektury neowernakularnej, w warstwie pragmatycznej natomiast wyeksponowaniu istniejącego potencjału w zakresie współczesnego projektowania architektury z inspiracji regionalnych.
Pobrania
Bibliografia
Appadurai A., The Future as Cultural Fact. Essays on the Global Condition, London 2013.
Asquith L., Vellinga M., Introduction, [w:] Vernacular Architecture in the Twenty-First Century Theory, Education and Practice, red. L. Asquith, M. Vellinga, London–New York 2005. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203003862
Barański J., Praktykowanie spiskości. O dyskursie regionalnego dziedzictwa kulturowego, cz. I, „Prace Etnograficzne” 2022, t. 50. DOI: https://doi.org/10.4467/22999558.PE.22.004.17632
Barański J., Praktykowanie spiskości. O dyskursie regionalnego dziedzictwa kulturowego, cz. II, „Prace Etnograficzne” 2023, t. 51. DOI: https://doi.org/10.4467/22999558.PE.23.005.20365
Chmielewski W.J., Regionalizm współczesnej architektury reakcją na procesy globalizacji, Kraków 2017.
Fabian J., Time and the Other. How Anthropology Makes Its Object, New York 2003.
Gottdiener M., Theming America. Dreams, Visions and Commercial Spaces, Boulder 1997.
Grabski M., Budownictwo drewniane, [w:] Kultura ludowa Górali Spiskich, red. U. Janicka-Krzywda, Kraków 2012.
Heath K.Wm., Architecture and Cultural Design: Cultural Process and Environmental Response, Oxford 2009.
Hoelscher S., Heritage on Stage, the Invention of Ethnic Place in America’s Little Switzerland, Madison 1998.
Knothe J., Architektura neowernakularna – geneza. Od Erdmannsdorf do Pensjonatu „Maryja”, „Budownictwo i Architektura” 2017, t. 16. DOI: https://doi.org/10.24358/Bud-Arch_17_164_09
Krier L., Architektura wspólnoty, Gdańsk 2011.
Oliver P., Encyclopedia of Vernacular Architecture of the World , vol. 3, Cambridge 1997.
Ryttel G., Wernakularna, czyli jaka? Uwagi semantyczne na marginesie tematu konferencji, „Budownictwo i Architektura” 2015, t. 14.
Szewczyk J., Regionalizm w teorii i praktyce architektonicznej, „Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych” 2006, t. 2.
Tarnowski J., Wernakularyzm i neowewrnakularyzm: zamiast wstępu, [w:] Wernakularyzm i neowernakularyzm w sztuce, literaturze i myśli o sztuce, red. E. Kal, Słupsk 2019.
Tradycja wynaleziona, red. E. Hobsbawm, T. Ranger, Kraków 2008.
Vellinga M., Engaging the Future. Vernacular Architecture Studies in the Twenty-first Century, [w:] Vernacular Architecture in the Twenty-First Century Theory, Education and Practice, red. L. Asquith, M. Velliga, London–New York 2005.
Winskowski P., Wernakularyzm w architekturze współczesnej: lokalna oczywistość, egzotyczna nisza, wszechobecny aspekt, [w:] Wernakularyzm i neowernakularyzm w sztuce, literaturze i myśli o sztuce, red. E. Kal, Słupsk 2019.
Architektura wernakularna. Czy wciąż istnieje we współczesnym świecie?, „Builder” 2019, t. 30, http://www.barycz-saramowicz.pl/news/images/awer.pdf
Ingarden K., Nowa klasyfikacja polskiej architektury, „Architektura” 2017, https://architektura.muratorplus.pl/krytyka/nowa-klasyfikacja-polskiej-architektury-aa-R1A-9H2B-othb.html
Rafacz R., Przemiany formy architektury pensjonatowej w Zakopanem po 1989 r. na tle rozwoju historycznego, praca doktorska, Kraków 2015, https://repozytorium.biblos.pk.edu.pl/redo/resources/26240/file/suwFiles/RafaczR_PrzemianyFormy.pdf
Turkušić E., Neo-vernacular Architecture – Contribution to the Research on Revival of Vernacular Heritage through Modern Architectural Design, 2011, https://www.researchgate.net/publication/297469746
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
