Przemoc, peryferie i dzikość natury. Obraz wsi w Malowanym ptaku Jerzego Kosińskiego

Autor

  • Marcin Kępiński Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej https://orcid.org/0000-0003-4367-3224

DOI:

https://doi.org/10.18778/1506-6541.27.07

Słowa kluczowe:

literatura, pamięć, wieś, wędrówka, trauma, kultura ludowa

Abstrakt

Tekst porusza tematykę obrazów polskiej wsi, obecnych w Malowanym ptaku Jerzego Kosińskiego. Analizy dokonano z punktu widzenia antropologii kulturowej, między innymi poprzez kategorie: swój – obcy, orbis interiororbis exterior, centrum – peryferie, wędrówka, dziecko. Przy antropologicznym dekodowaniu tekstu literackiego o charakterze autofikcji autor artykułu posługuje się pomocnymi w tym działaniu terminami antropologii pamięci: autobiografią, pamięcią autobiograficzną, traumą. Polska wieś czasów Holocaustu, ukazana w pozie J. Kosińskiego, okazuje się przestrzenią wędrówki głównego bohatera, bliską naturze, położoną w obszarze dalekich peryferii kultury i cywilizacji. Tragiczna w wielu wymiarach podróż, choć bliska inicjacyjnej wędrówce, jednak nie jest nią. Powodem jest brak ostatniego, trzeciego elementu charakterystycznego dla klasycznego schematu obrzędów przejścia według Arnolda van Gennepa. Mieszkańcy wsi, ich życie i wierzenia ukazane zostały jako zgodne z etnograficznymi i socjologicznymi opracowaniami tematu. Powieść należy do nurtu krytycznie traktującego tematykę wiejską we współczesnej literaturze.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Bibliografia

Antropologia literatury. Interpretacje i studia, red. E. Feliksiak, Kraków 2014.
Google Scholar

Benedyktowicz Z., Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków 2000.
Google Scholar

Biegeleisen H., Lecznictwo ludu polskiego, Kraków 1929.
Google Scholar

Biegeleisen H., U kolebki. Przed ołtarzem. Nad mogiłą, Lwów 1929.
Google Scholar

Bojarska K., Trauma, [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.
Google Scholar

Bystroń J.S., Megalomania narodowa, Warszawa 1995.
Google Scholar

Culler J., Teoria literatury, przeł. M. Bassaj, Warszawa 1998.
Google Scholar

Dasko H., Odlot malowanego ptaka, Warszawa 2009.
Google Scholar

Draaisma D., Dlaczego życie płynie szybciej, gdy się starzejemy, przeł. Ewa Jusewicz-Kalter, Warszawa 2006.
Google Scholar

Eliade M., Aspekty mitu, przeł. P. Mrówczyński, Warszawa 1998.
Google Scholar

Eliade M., Próba labiryntu. Rozmowy z Claude-Henri Rocquetem, przeł. K. Środa, Warszawa 1992.
Google Scholar

Grass G., Przy obieraniu cebuli, przeł. S. Bałut, Gdańsk 2007.
Google Scholar

Gruszecka Blaim L., Gra w SS. Poetyka (nie)powieści Jerzego Kosińskiego, Lublin 2005.
Google Scholar

Janion M., Kobiety i duch inności, Warszawa 2006.
Google Scholar

Kępiński M., Pomiędzy pamięcią autobiograficzną a zbiorową. Polska ludowa i stan wojenny w narracjach łódzkich nauczycieli, Łódź 2016.
Google Scholar

Kosiński J., Malowany ptak, przeł. T. Mirkowicz, Warszawa 1995.
Google Scholar

Kosiński J., Przechodząc obok, przeł. Z. Kański, E. Kulik i in., Warszawa 1994.
Google Scholar

Kowalski P., Leksykon znaki świata. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 1998.
Google Scholar

Kowalski P., Odyseje nasze byle jakie. Droga, przestrzeń i podróżowanie w kulturze współczesnej, Wrocław 2001.
Google Scholar

Kozicka D., Wędrowcy światów prawdziwych. Dwudziestowieczne relacje z podróży, Kraków 2003.
Google Scholar

Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. M. Markowski, R. Nycz, Kraków 2010.
Google Scholar

Markowski M.P., Antropologia i literatura, „Teksty Drugie” 2007, nr 6.
Google Scholar

Maruszewski T., Pamięć autobiograficzna, Gdańsk 2005.
Google Scholar

Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.
Google Scholar

Moszyński K., Polesie Wschodnie. Materjały etnograficzne z wschodniej części b. powiatu mozyrskiego oraz z powiatu rzeczyckiego, Warszawa 1928.
Google Scholar

Okupnik M., Fenomen pamięci. O trudnościach badań narracji autobiograficznych o stracie, „Acta Universitatis Lodzensis. Folia Sociologica” 2012, nr 41.
Google Scholar

Ossendowski A.F., Polesie, Poznań 2010.
Google Scholar

Paluch A., Etnologiczny atlas ciała ludzkiego i chorób, Wrocław 1995.
Google Scholar

Pruszyński K., Podróż po Polsce, Warszawa 2000.
Google Scholar

Przychodzka A.U., Zatracona tożsamość Jerzego Kosińskiego. Doświadczanie Holocaustu, Łódź 2006.
Google Scholar

Rydlewski M., „Spór o kosę” w Konopielce Edwarda Redlińskiego a zmienne treści percepcyjne schematów pojęciowych, „Etnografia Polska” 2017, t. LXI, z. 1–2.
Google Scholar

Siedlecka J., Czarny ptasior, Warszawa 2011.
Google Scholar

Skarga B., Tożsamość Ja i pamięć, „Znak” 1995, nr 5.
Google Scholar

Sloan J.P., Jerzy Kosiński. Biografia, przeł. E. Kulik-Bielińska, Warszawa 1997.
Google Scholar

Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, Warszawa 2012.
Google Scholar

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 1, z. 2, red. J. Bartmiński, Lublin 1999.
Google Scholar

Stomma L., Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku, Warszawa 1986.
Google Scholar

Tomicka J., Tomicki R., Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka, Warszawa 1975.
Google Scholar

Wieczorkiewicz A., Wędrowcy fikcyjnych światów. Pielgrzym, rycerz i włóczęga, Gdańsk 1996.
Google Scholar

Zaleski M., Formy pamięci, Gdańsk 2004.
Google Scholar

Ziejka F., Złota legenda chłopów polskich, Warszawa 1984.
Google Scholar

Zadrożyńska A., Powtarzać czas początku, cz. I, Warszawa 1986.
Google Scholar

Zadrożyńska A., Powtarzać czas początku, cz. II, Warszawa 1988.
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

2021-12-21

Jak cytować

Kępiński, M. (2021). Przemoc, peryferie i dzikość natury. Obraz wsi w Malowanym ptaku Jerzego Kosińskiego. Zeszyty Wiejskie, 27, 155–179. https://doi.org/10.18778/1506-6541.27.07

Numer

Dział

Articles