Przemoc, peryferie i dzikość natury. Obraz wsi w Malowanym ptaku Jerzego Kosińskiego

Marcin Kępiński

doi:10.18778/1506-6541.27.07

Autor

Marcin Kępiński Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej https://orcid.org/0000-0003-4367-3224

DOI:

https://doi.org/10.18778/1506-6541.27.07

Słowa kluczowe:

literatura, pamięć, wieś, wędrówka, trauma, kultura ludowa

Abstrakt

Tekst porusza tematykę obrazów polskiej wsi, obecnych w Malowanym ptaku Jerzego Kosińskiego. Analizy dokonano z punktu widzenia antropologii kulturowej, między innymi poprzez kategorie: swój – obcy, orbis interior – orbis exterior, centrum – peryferie, wędrówka, dziecko. Przy antropologicznym dekodowaniu tekstu literackiego o charakterze autofikcji autor artykułu posługuje się pomocnymi w tym działaniu terminami antropologii pamięci: autobiografią, pamięcią autobiograficzną, traumą. Polska wieś czasów Holocaustu, ukazana w pozie J. Kosińskiego, okazuje się przestrzenią wędrówki głównego bohatera, bliską naturze, położoną w obszarze dalekich peryferii kultury i cywilizacji. Tragiczna w wielu wymiarach podróż, choć bliska inicjacyjnej wędrówce, jednak nie jest nią. Powodem jest brak ostatniego, trzeciego elementu charakterystycznego dla klasycznego schematu obrzędów przejścia według Arnolda van Gennepa. Mieszkańcy wsi, ich życie i wierzenia ukazane zostały jako zgodne z etnograficznymi i socjologicznymi opracowaniami tematu. Powieść należy do nurtu krytycznie traktującego tematykę wiejską we współczesnej literaturze.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Antropologia literatury. Interpretacje i studia, red. E. Feliksiak, Kraków 2014.

Benedyktowicz Z., Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków 2000.

Biegeleisen H., Lecznictwo ludu polskiego, Kraków 1929.

Biegeleisen H., U kolebki. Przed ołtarzem. Nad mogiłą, Lwów 1929.

Bojarska K., Trauma, [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.

Bystroń J.S., Megalomania narodowa, Warszawa 1995.

Culler J., Teoria literatury, przeł. M. Bassaj, Warszawa 1998.

Dasko H., Odlot malowanego ptaka, Warszawa 2009.

Draaisma D., Dlaczego życie płynie szybciej, gdy się starzejemy, przeł. Ewa Jusewicz-Kalter, Warszawa 2006.

Eliade M., Aspekty mitu, przeł. P. Mrówczyński, Warszawa 1998.

Eliade M., Próba labiryntu. Rozmowy z Claude-Henri Rocquetem, przeł. K. Środa, Warszawa 1992.

Grass G., Przy obieraniu cebuli, przeł. S. Bałut, Gdańsk 2007.

Gruszecka Blaim L., Gra w SS. Poetyka (nie)powieści Jerzego Kosińskiego, Lublin 2005.

Janion M., Kobiety i duch inności, Warszawa 2006.

Kępiński M., Pomiędzy pamięcią autobiograficzną a zbiorową. Polska ludowa i stan wojenny w narracjach łódzkich nauczycieli, Łódź 2016. DOI: https://doi.org/10.18778/8088-008-5

Kosiński J., Malowany ptak, przeł. T. Mirkowicz, Warszawa 1995.

Kosiński J., Przechodząc obok, przeł. Z. Kański, E. Kulik i in., Warszawa 1994.

Kowalski P., Leksykon znaki świata. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 1998.

Kowalski P., Odyseje nasze byle jakie. Droga, przestrzeń i podróżowanie w kulturze współczesnej, Wrocław 2001.

Kozicka D., Wędrowcy światów prawdziwych. Dwudziestowieczne relacje z podróży, Kraków 2003.

Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. M. Markowski, R. Nycz, Kraków 2010.

Markowski M.P., Antropologia i literatura, „Teksty Drugie” 2007, nr 6.

Maruszewski T., Pamięć autobiograficzna, Gdańsk 2005.

Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, Warszawa 2014.

Moszyński K., Polesie Wschodnie. Materjały etnograficzne z wschodniej części b. powiatu mozyrskiego oraz z powiatu rzeczyckiego, Warszawa 1928.

Okupnik M., Fenomen pamięci. O trudnościach badań narracji autobiograficznych o stracie, „Acta Universitatis Lodzensis. Folia Sociologica” 2012, nr 41.

Ossendowski A.F., Polesie, Poznań 2010.

Paluch A., Etnologiczny atlas ciała ludzkiego i chorób, Wrocław 1995.

Pruszyński K., Podróż po Polsce, Warszawa 2000.

Przychodzka A.U., Zatracona tożsamość Jerzego Kosińskiego. Doświadczanie Holocaustu, Łódź 2006.

Rydlewski M., „Spór o kosę” w Konopielce Edwarda Redlińskiego a zmienne treści percepcyjne schematów pojęciowych, „Etnografia Polska” 2017, t. LXI, z. 1–2.

Siedlecka J., Czarny ptasior, Warszawa 2011.

Skarga B., Tożsamość Ja i pamięć, „Znak” 1995, nr 5.

Sloan J.P., Jerzy Kosiński. Biografia, przeł. E. Kulik-Bielińska, Warszawa 1997.

Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, Warszawa 2012.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 1, z. 2, red. J. Bartmiński, Lublin 1999.

Stomma L., Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku, Warszawa 1986.

Tomicka J., Tomicki R., Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka, Warszawa 1975.

Wieczorkiewicz A., Wędrowcy fikcyjnych światów. Pielgrzym, rycerz i włóczęga, Gdańsk 1996.

Zaleski M., Formy pamięci, Gdańsk 2004.

Ziejka F., Złota legenda chłopów polskich, Warszawa 1984.

Zadrożyńska A., Powtarzać czas początku, cz. I, Warszawa 1986.

Zadrożyńska A., Powtarzać czas początku, cz. II, Warszawa 1988.