O teorii i współczesnym teoretyzowaniu w naukach społecznych

Sławomir Banaszak

doi:10.18778/2450-4491.20.02

Auteurs

Sławomir Banaszak Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0000-0001-6083-6641

DOI :

https://doi.org/10.18778/2450-4491.20.02

Mots-clés :

teoria, teoretyzowanie, analiza, synteza, miejsce i rola teorii w naukach społecznych

Résumé

Teoria i teoretyzowanie to zagadnienia ważne dla nauki. Każdej nauki. A dla nauk społecznych zwłaszcza. Z tego powodu autor podejmuje się wskazania na niektóre z wpływowych tendencji w tych naukach, które eliminują teorię z myślenia o dyscyplinie, także z myślenia o badaniach empirycznych. Mimo że w literaturze światowej pojawiają się ważne, a nawet przełomowe dzieła teoretyczne, publikacje głównego nurtu redukują teorię do cytatów, zestawień, czasem jedynie mott do rozdziałów. Autor zastanawia się nad uwarunkowaniami tego stanu rzeczy. Dochodzi do wniosku, że częściowo odpowiadają za ten stan recenzenci, którzy nie zawsze są zainteresowani w oryginalnych i – przede wszystkim – samodzielnych analizach, nie interesuje ich praca z tekstem. Z tego powodu autorzy uprawiają działalność „zestawienniczą”, którą z trudem można nazwać naukową w tradycyjnym sensie tego słowa. Autor w słowie końcowym niniejszego szkicu wylicza słabości tego stanu rzeczy i możliwe długoterminowe skutki dla rozwoju teorii nauk społecznych.

Biographie de l'auteur

Sławomir Banaszak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Sławomir Banaszak – prof. UAM dr hab., socjolog, specjalista w zakresie organizacji i zarządzania, kierownik Zakładu Metodologii Nauk o Edukacji. Specjalizuje się w metodologii nauk społecznych, zagadnieniach menedżeryzmu, w socjologii gospodarki, pracy, w kształceniu menedżerów. Autor: Japanese and Polish Managers. Economy, Management and Education (2023), Menedżerowie w społeczeństwie współczesnym. Studium z socjologii edukacji (2019), Diagnoza w wymiarze jednostkowym i społecznym (2019), Edukacja menedżerska w społeczeństwie współczesnym. Studium teoretyczno-empiryczne (2011), Socjologiczne, pedagogiczne i psychologiczne problemy organizacji i zarządzania (2009, wyd. II, poszerzone 2011), Problemy socjologii gospodarki (2008), Socjologiczne i psychologiczne problemy organizacji i zarządzania (2007), Menedżerowie w strukturze społecznej (2006). Odbył staże naukowe i wizyty studyjne: London School of Economics and Political Science (LSE), École des hautes études commerciales de Paris (HEC Paris), Institut européen d’administration des affaires, Fontainebleau (INSEAD), Stockholm University, Instituto de Estudios Superiores de la Empresa, Barcelona (IESE Business School), Bocconi School of Management, Milan.

Références

Banaszak S. (2017a) Teoria – empiria – praktyka. Status metodologiczny nauk społecznych, „Studia Edukacyjne”, nr 44, s. 65–77, https://doi.org/10.14746/se.2017.44.4 DOI: https://doi.org/10.14746/se.2017.44.4

Banaszak S. (2017b) Fokus: technika i jej zastosowanie w badaniach edukacyjnych, „Studia Edukacyjne”, nr 45, s. 19–28, https://doi.org/10.14746/se.2017.45.2 DOI: https://doi.org/10.14746/se.2017.45.2

Banaszak S. (2019) Menedżerowie w społeczeństwie współczesnym. Studium z socjologii edukacji, Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM.

Castells M. (2013) Społeczeństwo sieci, tłum. M. Marody, J. Stawiński, S. Szymański, K. Pawluś, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Giddens A. (2001) Nowe zasady metody socjologicznej, tłum. G. Woroniecka, Kraków, Zakład Wydawniczy Nomos.

Kahneman D. (2012) Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, tłum. P. Szymczak, Poznań, Media Rodzina.

Kotarbiński T. (1961) Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Wrocław – Warszawa – Kraków, Ossolineum.

Kmita J. (1975) Wykłady z logiki i metodologii nauk, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kozyr-Kowalski S. (2004) Socjologia, społeczeństwo obywatelskie i państwo, Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM.

Marciszewski W. (2002) Szkice do współczesnej metodologii nauk społecznych, Warszawa, Fundacja na rzecz Informatyki, Logiki i Matematyki.

Mills C. W. (2008) Wyobraźnia socjologiczna, tłum. M. Bucholc, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Myrdal G. (1969) Objectivity in Social Research, New York, NY, Pantheon Books.

Piketty T. (2014) Capital in the Twenty-First Century, tłum. A. Goldhammer, Cambridge, MA, The Belknap Press of Harvard University Press.

Przełęcki M. (1993) Interpretacja terminów teoretycznych: w obronie dogmatyzmu empiryzmu, „Filozofia Nauki”, nr 2–3, s. 191–200.

Rubacha K. (2008) Metodologia badań nad edukacją, Warszawa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Swedberg R. (2014) The Art of Social Theory, Princeton, NJ, Princeton University Press.

Swedberg R. (2016) Before Theory Comes Theorizing or How to Make Social Science More Interesting, „The British Journal of Sociology”, t. 67, nr 1, s. 5–22, https://doi.org/10.1111/1468-4446.12184. DOI: https://doi.org/10.1111/1468-4446.12184

Turner J. H. (2012) Struktura teorii socjologicznej. Wydanie nowe, tłum. G. Woroniecka et al., Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wechta P. (2003) Socjologia i kryptosocjologia Josepha Schumpetera, Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM.