Wyrównywanie szans: zrównoważona infrastruktura i włączające środowiska dla starzejącego się społeczeństwa Polski w ramach Programu Feniks
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-3180.35.04Słowa kluczowe:
starzejące się społeczeństwo, zrównoważona infrastruktura, inkluzywne środowisko, adaptacja do zmian klimatu, fundusze UEAbstrakt
Celem artykułu jest ocena potencjalnego wpływu Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027 (Program Feniks) na przestrzenne uwarunkowania sytuacji osób starszych w Polsce, w szczególności w świetle adaptacji do zmian klimatu. Analiza skupia się na priorytetach programu, które mogą skutecznie przeciwdziałać instytucjonalnej dyskryminacji osób starszych oraz minimalizować ryzyko wynikające z negatywnych skutków zmian klimatu dla tej grupy demograficznej. W badaniu zastosowano podejście mieszane, łączące ilościową analizę danych demograficznych, pochodzących m.in. z Eurostatu i GUS (okres: 2002–2022), z jakościową oceną dokumentów strategicznych. Badanie koncentruje się na ocenie regionalnych różnic w procesie starzenia się oraz na skuteczności priorytetów programu Feniks w radzeniu sobie z tymi różnicami. W analizie demograficznej porównano sytuację między wszystkimi krajami UE oraz przeanalizowano różnice regionalne między województwami w Polsce. ze względu na ogólnokrajowy charakter programu, jego potencjalny wpływ oceniono w skali całego kraju. Skoncentrowanie programu na modernizacji energetycznej, gospodarce wodnej oraz zielonej infrastrukturze ma potencjał, by znacząco poprawić warunki życia osób starszych oraz przeciwdziałać negatywnym skutkom zmian klimatycznych. Kluczowe są inwestycje w energooszczędne budynki, miejskie projekty adaptacyjne oraz inicjatywy związane z go- spodarką o obiegu zamkniętym. Program nadaje priorytet słabiej rozwiniętym regionom oraz obszarom miejskim, które są najbardziej dotknięte wyzwaniami związanymi ze starzeniem się społeczeństwa i zmianami klimatu. Program Feniks jest dobrze przygotowany do poprawy jakości życia starzejącego się społeczeństwa w Polsce, koncentrując się na kluczowych wyzwaniach infrastrukturalnych i środowiskowych. W szczególności istotne są działania skierowane na obszary zurbanizowane, co ma duże znaczenie, biorąc pod uwagę rosnącą liczbę osób starszych w miastach. Sukces tych inicjatyw zależy jednak od skutecznego wdrożenia oraz stałego monitorowania, by zapewnić ich inkluzywność i zrównoważony rozwój. Przyszłe badania powinny skupić się na długoterminowych efektach projektów oraz rozważyć dodatkowe środki wspierające osoby starsze w adaptacji do zmian klimatu.
Pobrania
Bibliografia
Alina C., Donatella F., Raffaella M., Nicola M., 2013, Demographics and Health in the Eu27 Development Process, “Procedia – Social and Behavioral Sciences”, 93: 704– 708. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.09.265
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.09.265
Bakalarczyk R., 2021, Starzejące się społeczeństwo-prognozy, wyzwania, możliwości, https://caritas.pl/wp-content/uploads/2021/09/caritas-raport-senior.pdf
Google Scholar
BIGInfomonitor, 2022, Emeryci nie radzą sobie z drożyzną. Mają już ponad 10 mld zł długu, https://secure.sitebees.com/file/attachment/2282095/4/emeryci_nie_radza_sobie_z_drozyzna_maja_juz_ponad_10_mld_zl_dlugu.docx
Google Scholar
Błażejczyk K., 2014, Miejska wyspa ciepła w Warszawie: uwarunkowania klimatyczne i urbanistyczne (J. Puskarz, Ed.), Wydawnictwo Akademickie SEDnO Spółka z o.o. https://rcin.org.pl/Content/56055/WA51_74963_r2014_Miejska-wyspa-ciepla.pdf
Google Scholar
Błędowski P., Mossakowska M., Grodzicki T., zdrojewski T., 2021, Badanie poszczególnych obszarów stanu zdrowia osób starszych, w tym jakości życia związanej ze zdrowiem, Gdański Uniwersytet Medyczny. https://polsenior2.gumed.edu.pl/attachment/attachment/82370/Polsenior_2.pdf
Google Scholar
Bryant N., Boerner K., Program G. (2022). The Impact of Climate Change: Why Older Adults are Vulnerable, https://ltsscenter.org/reports/The_Impact_of_Climate_Change_Why_Older_Adults_are_Vulnerable.pdf
Google Scholar
Coates L., Haynes K., O’Brien J., McAneney J., De Oliveira F.D., 2014, Exploring 167 years ofvulnerability: Examiningextremeheateventsin Australia 1844–2010,“Environmental Science and Policy”, 42: 33–44. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2014.05.003
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1016/j.envsci.2014.05.003
Directive on the Accessibility Requirements for Products and Services, 2019, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/En/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0882
Google Scholar
Eurostat, 2020, Ageing Europe LOOKING AT THE LIVES OF OLDER PEOPLE IN THE EU 2020 edition, https://doi.org/10.2785/628105
Google Scholar
Eurostat, 2024, Populationon 1st Januarybyage, sex andtypeofprojection, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/proj_23np/default/table?lang=en&category=proj.proj_23n
Google Scholar
Gosik B., 2015, Rekreacja i aktywność ruchowa starszych osób. Przykład mieszkańców województwa łódzkiego, “Space – Society – Economy”, 14: 151–163. https://doi.org/10.18778/1733-3180.14.09
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.14.09
Gov.pl, 2023, LIHC index, https://dane.gov.pl/pl/dataset/2160/resource/38948,ubostwo-energetyczne-wskazniki-2021/table?page=1&per_page=20&q=&sort=
Google Scholar
GUS, 2020, Zdrowie i ochrona zdrowia w 2020 r., Główny Urząd Statystyczny.
Google Scholar
GUS, 2021a, Analizy statystyczne. Jakość życia osób starszych w Polsce. Główny Urząd Statystyczny.
Google Scholar
GUS, 2021b, Sytuacja osób starszych w Polsce w 2021 r. Główny Urząd Statystyczny. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/
Google Scholar
GUS, 2022a, Infrastruktura komunalna w 2021 r., Główny Urząd Statystyczny.
Google Scholar
GUS, 2022b, Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w lipcu 2022 roku, Główny Urząd Statystyczny.
Google Scholar
GUS, 2022c, Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2021 roku, Główny Urząd Statystyczny. https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne-oraz-minimum-egzystencji
Google Scholar
Jarosz E., 2023, Direct Exposure to Green and Blue Spaces is Associated with Greater Mental Wellbeing in Older Adults, “Journal of Aging and Environment”, 37(4): 460– 477. https://doi.org/10.1080/26892618.2022.2109792
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1080/26892618.2022.2109792
Kalinowski H., Regulski A., Antosiewicz M., Witajewski J., Naukowa F., 2019, Ocena wpływu realizacji polityki spójności na kształtowanie się wybranych wskaźników makroekonomicznych na poziomie krajowym i regionalnym za pomocą modelu EUImpactMOD, https://www.ewaluacja.gov.pl/media/82203/MR_model_raport_30.pdf
Google Scholar
Kaliszewska M., 2022, Czyste powietrze dla prężnych i bogatych - aby dostać dotację, trzeba mieć wkład własny i środki na audyt energetyczny - rp.pl, https://www.rp.pl/w-sadzie-i-w-urzedzie/art37696701-czyste-powietrze-tylko-dla-preznych-i-bogatych
Google Scholar
Kreutz A., 2024, Student and senior views on sustainable park design and intergenerational connection: A case study of an urban nature park, “Landscape and Urban Planning”, 241. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2023.104920
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2023.104920
Kryńska E., Szukalski P., 2013, Rozwiązania sprzyjające aktywnemu starzeniu się w wybranych krajach Unii Europejskiej : raport końcowy.
Google Scholar
Kurek S., 2011, Population changes in Poland: A second demographic transition View, “Procedia – Social and Behavioral Sciences”, 19: 389–396. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.05.146
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.05.146
Łobodzińska A., 2016, Starzejące się społeczeństwo wyzwaniem dla zrównoważonego rozwoju, „Prace Geograficzne”, 144. https://doi.org/10.4467/20833113PG.16.007.5132
Google Scholar
Majdzińska A., 2021, Ocena homogeniczności regionów w Polsce z punktu widzenia struktury wieku ludności, „Space – Society – Economy”, 32: 131–151. https://doi.org/10.18778/1733-3180.32.06
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.32.06
Maj-Waśniowska K., Jedynak T., 2020, The issues and challenges of local government units in the era of population ageing, “Administrative Sciences”, 10(2). https://doi.org/10.3390/admsci10020036
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.3390/admsci10020036
Małuszyńska I., Blicharska M.W., Białczak E.M., Małuszyński M.J., 2018, Znaczenie terenów zieleni miejskiej w kreowaniu polityki przestrzennej miast na przykładzie Pruszkowa, „Space – Society – Economy”, 23: 41–54. https://doi.org/10.18778/1733-3180.23.03
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.23.03
Mashhoodi B., 2021, Who is more dependent on gas consumption? Income, gender, age, and urbanity impacts, “Applied Geography”, 137: 102602. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2021.102602
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2021.102602
MFiPR, 2022, Wpływ polityki spójności na rozwój społeczno-gospodarczy Polski i regionów w latach 2004–2020, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Krajowe Obserwatorium Terytorialne, Warszawa. https://www.ewaluacja.gov.pl/media/108925/Broszura_modele2021_web_pl.pdf
Google Scholar
MFiPR, 2023, Szczegółowy opis priorytetów. Program FEnIKS_21-27. https://www.feniks.gov.pl/media/129088/SzOP_FEnX_005_pdf.pdf
Google Scholar
Michalak W., Piekarska B., Samoliński B., Karaczun z.M., 2022, Wpływ zmiany klimatu na zdrowie seniorów, Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki, Warszawa. http://lekarzedlaklimatu.pl/wp-content/uploads/2023/06/ZDROWIE_SENIOROW_RAPORT_1.pdf
Google Scholar
NIK, 2018, Ochrona praw konsumenta energii elektrycznej, najwyższa Izba Kontroli, Warszawa. https://www.nik.gov.pl
Google Scholar
PARP, 2021, Starzenie się społeczeństwa-wyzwanie dla rynku pracy, aktywizacja pracowników 50+ Spis treści, https://strefainwestorow.pl/artykuly/analizy/20191223/starzenie-sie-spoleczenstwa-inwestowanie
Google Scholar
Pielesiak I., 2017, Participation in urban life and obstacles for mobility of the elderly in Łódź, “Space – Society – Economy”, 20: 89–107. https://doi.org/10.18778/1733-3180.20.06
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.20.06
Program FEnIKS_21-27, 2023, https://www.feniks.gov.pl/media/114714/FEnIKS_21_27_Przyjety_sklad4.pdf
Google Scholar
Rychtaříková J., 2019, Perception of population ageing and age discrimination across EU countries, “Population and Economics”, 3(4): 1–29. https://doi.org/10.3897/popecon.3.e49760
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.3897/popecon.3.e49760
Sadzik J., Basińska A., Łukasik M., Kropisz A., 2023, Raport o biedzie 2023, Stowarzyszenie Wiosna, Kraków.
Google Scholar
Shin H.H., Gogna P., Maquiling A., Parajuli R.P., Haque L., Burr B., 2021, Comparison of hospitalization and mortality associated with short-term exposure to ambient ozone and PM2.5 in Canada, “Chemosphere”, 265. https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2020.128683
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2020.128683
Stypińska J., nikander P., 2018, Ageism and Age Discrimination in the Labour Market: A Macrostructural, [in:] J.L. Powell (ed.), International Perspectives on Aging Series editors, University of Lancashire, Preston, Lancashire, UK. http://www.springer.com/series/8818
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-73820-8_6
Szatur-Jaworska B., Szukalski P., 2014, Aktywne starzenie się. Przeciwdziałenie barieriom, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar
Szukalski P., 2008, Ageizm – dyskryminacja ze względu na wiek, [in:] J.T. Kowaleski, P. Szukalski (eds.), Starzenie się ludności Polski - między demografią a gerontologią społeczną, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar
Szukalski P., 2015, Dyskryminacja ze względu na wiek jako bariera jakości życia seniorów, „Space – Society – Economy”, 14: 11–23. https://doi.org/10.18778/1733-3180.14.01
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.14.01
Temsumrit N., 2023, Can aging population affect economic growth through the channel of government spending? https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e19521
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e19521
van den Heuvel W.J.A., van Santvoort M.M., 2011, Experienced discrimination amongst European old citizens, “European Journal of Ageing”, 8(4), 291–299. https://doi.org/10.1007/s10433-011-0206-4
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1007/s10433-011-0206-4
Weis D.S., Menne B., 2015, Improving environment and health in Europe: how far have we gotten? -en. https://www.researchgate.net/publication/327843796
Google Scholar
WHO, 2015, Biodiversity and Health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/biodiversity-and-health
Google Scholar
Wyles K.J., White M.P., Hattam C., Pahl S., King H., Austen M., 2017, Are Some Natural Environments More Psychologically Beneficial Than Others? The Importance of Type and Quality on Connectedness to Nature and Psychological Restoration, “Environment and Behavior”, 51(2): 111–143. https://doi.org/10.1177/0013916517738312
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1177/0013916517738312
ZUS, 2023, Struktura wysokości świadczeń wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2022 roku, zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kraków. https://psz.zus.pl
Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.