Praktykowanie przestrzeni przez osoby w kryzysie bezdomności – przykład Warszawy

Marta Czapnik-Jurak

doi:10.18778/1733-8069.21.4.05

Authors

Marta Czapnik-Jurak Uniwersytet Warszawski https://orcid.org/0009-0002-7551-6100

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.4.05

Keywords:

homelessness, rooflessness, houselessness, social space

Abstract

The aim of this article is to present different ways of practicing spaces by the homeless. It demonstrates the results of several years of qualitative research conducted in Warsaw and its surroundings, enriched with observation and literature review. In the paper, similarities and differences in the daily functioning of people using low-threshold services (for example soup kitchens) as well as residents of support institutions (for example shelters) are presented. This topic was analyzed in terms of various dimensions of domesticating public and semi-public spaces, building agency, and relocating homeless people. The raised issues include various contexts from sociology, social geography, and anthropology.

Author Biography

Marta Czapnik-Jurak, Uniwersytet Warszawski

Socjolożka zatrudniona jako adiunkt w Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Jej zainteresowania badawcze obejmują bezdomność, sektor obywatelski oraz pracę socjalną. Od lat łączy działalność naukową z pracą na rzecz grup defaworyzowanych w organizacjach pozarządowych.

References

Bakan David (1966), The duality of human existence, Chicago: Rand McNally.

Cybulska Daria (2013), Wykorzystanie metody obserwacji w naukach społecznych, „Obronność – Zeszyty Naukowe Wydziału Zarządzania i Dowodzenia Akademii Obrony Narodowej”, nr 2(6), s. 20–31.

Dobrzeniecki-Łukasiewicz Roland (2018), Domy bezdomne. Adaptacja wybranych przestrzeni przez osoby bezdomne, „Miscellanea Anthropologica et Sociologica”, vol. 19(4), s. 53–77.

Flick Uwe (2010), Projektowanie badania jakościowego, przełożył Paweł Tomanek, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Foucault Michel (2005), Inne przestrzenie, przełożyła Agnieszka Rejniak-Majewska, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 117–225.

Foucault Michel (2021), Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, przełożył Tomasz Komendant, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Goffman Erving (2005), Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, przełożyły Aleksandra Dzierżyńska, Joanna Tokarska-Bakir, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Gontarek Lena (2019), Jest bezdomny od ponad 20 lat i pisze pracę doktorską. „Wydawało mi się, że coś takiego nigdy mnie nie spotka”, https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,24988253,jest-bezdomny-od-ponad-20-lat-i-pisze-prace-doktorska-wydawalo.html (dostęp: 14.07.2019).

Horsell Christopher (2009), Foucault, social policy and homelessness, https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=4e2970217d86c555be43c4aa2d8fdfd96c7a6fd5 (dostęp: 22.05.2025)

Ilecki Paweł (2020), Bezdomność uliczna – po drugiej stronie lustra, „Praca Socjalna”, t. 1(35), s. 35–47, http://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1173 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1173

Kuźma Inga B. (2015), Domy bezdomnych. Badania sytuacji kryzysowych, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-800-4

Kuźma Inga B. (2017), Niejawna przemoc: odrzucenie ludzi „z marginesu”, „Barbarzyńca. Pismo Antropologiczne”, nr 1(22), s. 98–115.

Kvale Steinar (2010), Prowadzenie wywiadów, przełożyła Agata Dziuban, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Martini Natalia (2021), Mooring in the Homeless City. A Practice Theoretical Account of Homeless Urban Dwelling and Emplacement, „Qualitative Sociology Review”, vol. XVII, no. 3, s. 56–75, https://doi.org/10.18778/1733-8077.17.3.03 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8077.17.3.03

Nóżka Marcjanna (2016), Społeczne zamykanie (się) przestrzeni: o wykluczeniu, waloryzacji miejsca zamieszkania i jego mentalnej reprezentacji, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Nóżka Marcjanna (2020), Dom przemyślany na nowo. Przestrzeń domowa z perspektywy opinii i praktyk osób bezdomnych, „Praca Socjalna”, t. 1(35), s. 117–134, http://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1181 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1181

Ostrowicka Helena (2010), Horyzont oczekiwań – z recepcji myśli Michela Foucaulta w badaniach pedagogicznych, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 3(51), s. 7–23.

Soja Edward W. (1989), Postmodern Geographies: The Reassertion of Space in Critical Social Theory, London: Verso.

Stark Louisa R. (1994), The Shelter as ‘Total Institution’: An Organizational Barrier to Remedying Homelessness, „American Behavioral Scientist”, vol. 37, s. 553–562. DOI: https://doi.org/10.1177/0002764294037004008

Warszawa (b.r.), Pomoc doraźna (Wsparcie niskoprogowe), https://wsparcie.um.warszawa.pl/pomoc-niskoprogowa (dostęp: 15.10.2025).

Wojciszke Bogdan, Szlendak Monika (2010), Skale do pomiaru orientacji sprawczej i wspólnotowej, „Psychologia Społeczna”, t. 5, nr 1(13), s. 57–70.

Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie (2018), WTP pomoże w walce z bezdomnością, https://www.ztm.waw.pl/informacje-prasowe/2018/10/19/wtp-pomoze-w-walce-z-bezdomnoscia/ (dostęp: 1.08.2025).