Tempus fugit. Analiza metafor czasu – propozycja metodologiczna

Barbara Fatyga; Przemysław Zieliński

doi:10.18778/1733-8069.2.1.02

Authors

Barbara Fatyga Uniwersytet Warszawski, Polska
Przemysław Zieliński Politechnika Warszawska, Polska

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.2.1.02

Keywords:

Analiza jakościowa, interpretacja, metafora, metoda warstwowego zdejmowania metafor, rekonstrukcja piramidy, typy metafor, podstawa metafory, rama metaforyczna, typologie czasu, orientacje temporalne

Abstract

Artykuł prezentuje opracowany przez autorów sposób analizy jakościowej narracyjnych wywiadów biograficznych. Jego podstawą teoretyczną jest kognitywna teoria metafory Georga Lakoffa oraz pojęcia stosowane w teoriach chronozoficznych. Metody warstwowego zdejmowania metafor z tekstu i rekonstrukcji piramidy metafor zastosowane tu do badania językowego ujmowania czasu, pokazują możliwości interpretacyjne metodologii jakościowej. Metaforyzacja zjawiska, tak trudnego do językowego ujęcia, jakim jest czas, badana jest tutaj na trzech głównych poziomach: prostych wyrażeń metaforycznych, zdań i ciągów (całości) metaforycznych. Czwarty poziom i zarazem czubek piramidy metafor tworzą metametafory tekstowe zrekonstruowane przez badaczy. Wywiady, które dostarczyły materiału do analiz, przeprowadzone zostały w latach 1989-1992 wśród liderów organizacji, grup, ruchów młodzieżowych i młodzieżówek partii politycznych. Analiza pokazuje możliwości zastosowanych metod w procesie tworzenia intersubiektywnie sprawdzalnej interpretacji, zaś wyniki badania – sposoby postrzegania i użytkowania konstruktów temporalnych, takich jak czas biografii, czasy społeczne, publiczne, środowiskowe i osobiste.

Author Biographies

Barbara Fatyga, Uniwersytet Warszawski, Polska

Barbara Fatyga (dr hab., prof. UW) – z wykształcenia kulturoznawca, pracuje jako antropolog i socjolog młodzieży. Od 1992 roku kieruje Ośrodkiem Badań Młodzieży Instytutu Stosowanych Nauk społecznych UW oraz specjalizacją na studiach dziennych i zaocznych "Antropologia Współczesności. Animacja działań lokalnych" w ISNS. Przewodnicząca Oddziału Warszawskiego PTS. Współpracuje jako ekspert z licznymi instytucjami badawczymi i organizacjami pozarządowymi w Polsce i zagranicą.

Zainteresowania naukowe: teoria kultury, style życia, socjologia i antropologia młodzieży, metodologia badań jakościowych, warsztat badawczy antropologii wizualnej.
Przemysław Zieliński, Politechnika Warszawska, Polska

Przemysław Zieliński (mgr) – socjolog i antropolog kultury, absolwent ISNS UW, gdzie ukończył również specjalizacją antropologiczną. Obecnie pracuje w Kolegium Nauk Społecznych i Administracji Politechniki Warszawskiej.

Zainteresowania naukowe: psychologia ewolucyjna, procesy anomijne, metodologia badań jakościowych.

References

Banaszczyk, Tadeusz (1981) Czas jako kategoria społeczna. Wrocław: Ossolineum.

Berger, Peter i Thomas Luckmann (1983) Społeczne tworzenie rzeczywistości. Warszawa: PIW.

Baudrillard, Jean (1981) Simulacres et simulation. Paris: Ed. Galilée.

Bernstein, Basil (1990) Odtwarzanie kultury. Warszawa: PIW.

Bourdieu, Pierre i Jean-Claude Passeron (1990) Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania. Warszawa: PWN.

Durkheim, Émile (1992) Elementarne formy życia religijnego. Warszawa: PWN.

Davies, Paul (2002) Czas. Niedokończona rewolucja Einsteina. Warszawa: Prószyński i Ska.

Fatyga, Barbara (1993) ”Śmietnik symboliczny.” S. 39-46 w Kulturowy wymiar przemian społecznych, (Red.) A. Jawłowska, M. Kempny. Warszawa: IFiS PAN.

Fatyga, Barbara (1999) Dzicy z naszej ulicy. Antropologia kultury młodzieżowej. Warszawa: OBM ISNS UW.

Fatyga, Barbara i Jadwiga Siemaszko (1989) Życie i poglądy młodzieży wiejskiej w latach kryzysu 1982-83. Warszawa: IBPM.

Fatyga, Barbara i Jadwiga Siemaszko (1991) Świadomość potoczna pokoleń młodych Polaków. Niepublikowany maszynopis, Warszawa.

Fatyga, Barbara i Katarzyna Górniak, Grzegorz Gredecki, Przemysław Zieliński (1995) Czas biografii – czas społeczny. Niepublikowany wydruk komputerowy, Warszawa.

Halbwachs, Maurice (1969) Społeczne ramy pamięci. Warszawa: PWN.

Hall, Edward (1984) Poza kulturą. Warszawa: PIW.

Hawking, Stephen (1998) Krótka historia czasu. Warszawa: Zysk i S-ka.

Helling, Ingeborg K. (1990) ”Metoda badań biograficznych.” S. 13-39 w Metoda biograficzna w socjologii, (Red.) I. Włodarczyk, M. Ziółkowski. Warszawa: PWN.

Ingarden, Roman (1972) Książeczka o człowieku. Kraków: WL.

Ingarden, Roman (1988) O dziele literackim. Warszawa: PWN.

Jäkel, Olaf (2003) Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Warszawa: Universitas.

Lakoff, George (1993) ”The Contemporary Theory of Methafor.” W Methafor and Thought, (Red.) A.Ortony , (Cambridge MA), Cambridge University Press.

Lakoff, George i Mark Johnson (1988) Metafory w naszym życiu. Warszawa: PIW.

Lamnek, Siegfried (1995) Qualitative Sozialforschung. Band 2. Methoden und Techniken. Weinheim: Beltz.

Lejeune, Philippe (2001) Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii. Warszawa: Universitas.

Lloyd G.E.R. (1988) ”Czas w myśli greckiej.” S. 207-258 w Czas w kulturze, (Red.) A Zajączkowski. Warszawa: PIW.

Lévi-Strauss, Claude (1968) Myśl nieoswojona. Warszawa: PWN.

Ricoeur, Paul (1989) Język, tekst, interpretacja. Warszawa: PIW.

Rosner, Katarzyna (2003) Narracja, tożsamość i czas. Kraków: Universitas.

Schütz, Alfred (1984) ”Potoczna i naukowa interpretacja ludzkiego działania.” S. 137-193 w Kryzys i schizma, tom 1, (Red.) E. Mokrzycki. Warszawa: PIW.

Schütze, Fritz (1983) ”Biographiesorschung und narrative interview.” Neue praxis, band 13:283-293.

Siciński, Andrzej (1983) ”Dwie socjologie: czasu stabilizacji i czasu kryzysu.” S. 9-18 w Styl życia, obyczaje, Ethos w Polsce lat siedemdziesiątych z perspektywy roku1981, (Red.) A. Siciński. Warszawa: IFiS PAN.

Sitek, Wojciech (1997) Wspólnota i zagrożenie. Wrocławianie wobec Wielkiej Powodzi. Wrocław: Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego.

Szczepański, Jan (1973) Odmiany czasu teraźniejszego. Warszawa: PWN.

Skarga, Barbara (1989) Granice historyczności. Warszawa: PIW.

Tarkowska, Elżbieta (1987) Czas w społeczeństwie. Problemy, tradycje, kierunki badań. Wrocław: Ossolineum.

Tarkowska, Elżbieta (1992) Czas w życiu Polaków. Warszawa: IFiS PAN.

Tarkowska, Elżbieta (1996) ”Wokół czasu i polityki.” S. 5-15 w O czasie, politykach i czasie polityków, (Red.) E. Tarkowska. Warszawa: IFiS PAN.