Moda na szlaku od XIX wieku do kresu II Rzeczpospolitej. Komfortowo i stylowo w górach
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.22.3.04Słowa kluczowe:
moda górska, odzież górska, Tatry, turystyka górskaAbstrakt
Zadaniem niniejszego eseju jest ukazanie sposobu, w jaki moda górska dąży do zapewnienia wędrowcom maksymalnej wygody i bezpieczeństwa. Moda na szlaku oznacza także sposób myślenia wynikający z preferowanego stylu życia. Kontekstem omawiania mody górskiej są zwyczaje podróżne XIX wieku. Tekst powstał w duchu antropologii i socjologii wizualnej, na podstawie analizy materiałów wizualnych (zdjęć, rysunków, szkiców, obrazów i pocztówek) oraz tekstowych, dokumentalnych (przewodników, gawęd poświęconych Tatrom), opracowywanych głównie w XIX wieku. Narrację uzupełniają kontekstowe odniesienia do mody w XX i XXI wieku. Tekst podzielony jest na trzy części. W pierwszej omówiona jest „moda na góry” – niezbędne wprowadzenie do tematu, kolejna część dotyczy stylu wędrowania do lat trzydziestych XX wieku, a w trzeciej części pojawiają się szczegóły dotyczące odzieży i górskich niezbędników.
Bibliografia
Babbie Earl (2004), Badania społeczne w praktyce, przełożyli różni tłumacze, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Barnard Malcolm (2020), Introduction, [w:] Malcolm Barnard (red.), Fashion Theory. A Reader, London–New York: Routledge, s. 1–10.
Białka Marcin i in. (2021), Tatry, Gorce, Pieniny, Orawa i Spisz. Travelbook, Gliwice: Wydawnictwo Helion SA.
Chałubiński Tytus (1921), Sześć dni w Tatrach. Wycieczka bez programu, Kraków: Redakcja „Orlego Lotu” (Kraków: Krakowska Drukarnia Nakładowa).
Cunningham Patricia A. (2003), Reforming Women’s Fashion, 1850–1920. Politics, Health, and Art, Kent–London: Kent State University Press.
Eljasz [Eljasz-Radzikowski] Walery (1870), Ilustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, Poznań: Nakładem J.K. Żupańskiego.
Goszczyński Seweryn (1853), Dziennik z podróży do Tatrów, Petersburg: Nakładem B.M. Wolffa.
Gros Frédéric (2021), Filozofia chodzenia, przełożyła Ewa Kaniowska, Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
Jarecka Urszula (2011), Retoryka wizualności. Pokazać katastrofę, [w:] Anna Nita, Jacek Wasilewski (red.), Instrukcja obsługi tekstów. Metody retoryki, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 177–196.
Karłowicz Mieczysław (2018), Z wędrówek samotnych, [w:] Justyna Nowicka (red.), Widok piękny bez zastrzeżeń. Fotografia tatrzańska Mieczysława Karłowicza, Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, s. 79–87.
Kasprowicz Jan (1898), Krzak dzikiej róży, Lwów: Towarzystwo Wydawnicze ([Lwów]: Piller i Sp.).
Nyka Józef (2007), Tatry polskie. Przewodnik, Latochrzew: Trawers.
Pink Sarah (2009), Etnografia wizualna. Obrazy, media i przedstawienie w badaniach, przełożyła Maria Skiba, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Rose Gillian (2010), Visual Methodologies. An Introduction to the Interpretation of Visual Materials, Los Angeles: Sage.
Sieradzka Anna (2013), Moda w przedwojennej Polsce. Codzienna, sportowa, wieczorowa, ślubna, dziecięca, bielizna, Warszawa: Dom Wydawniczy PWN.
Skłodowski Jan (red.) (1992), Zakopane i Tatry na starych pocztówkach, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka.
Urry John (2007), Spojrzenie turysty, przełożyła Alina Szulżycka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wachowski Jacek (2018), O modzie i modach, [w:] Elżbieta Winiecka (red.), Mody. Teorie i praktyki, Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, s. 55–67.
Witkiewicz Stanisław (2021), Na przełęczy. Wrażenia i obrazy z Tatr, Dziekanów Leśny: Wydawnictwo LTW.
Zwoliński Tadeusz (1961), Tatry, uzupełnił Józef Nyka, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka.
Żuławski Wawrzyniec (2012), Trylogia tatrzańska. Sygnały ze skalnych ścian; Tragedie tatrzańskie, Skalne lato, Warszawa: Sklep Podróżnika.
Aleksander Kotsis – Trip in the Tatra Mountains – MNK II-a-434 – National Museum Kraków.jpg (b.r.), https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aleksander_Kotsis_-_Trip_in_the_Tatra_Mountains_-_MNK_II-a-434_-_National_Museum_Kraków.jpg (dostęp: 13.02.2025).
Bitwa pod Kannami. Hannibal dokonuje rzezi rzymskich wojsk (2023), https://historia.dorzeczy.pl/starozytnosc/467010/bitwapod-kannami-hannibal-i-rzez-rzymskich-wojsk.html (dostęp: 13.01.2025).
Caspar David Friedrich – Wanderer above the Sea of Fog.jpeg (b.r.), https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=127245432 (dostęp: 4.01.2025).
Decathlon (b.r.), Zawrat – szlak i przygotowanie. Jak pokonać szlak na Zawrat?, https://www.decathlon.pl/c/disc/zawrat-szlak-iprzygotowanie-jak-pokonac-szlak-na-zawrat_77a7bc3f-1683-4476-ae3a-c90f4fdd01e6 (dostęp: 5.01.2025).
Full List of Mount Everest Climbers(2025), https://haexpeditions.com/advice/list-of-mount-everest-climbers/ (dostęp: 2.05.2026).
Instagram (2026a), tatromaniak.pl, https://www.instagram.com/reel/DXRyBYyIE4_/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA== (dostęp: 2.05.2026).
Instagram (2026b), tatry_oficial, https://www.instagram.com/reel/DYZ8_rooycs/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA== (dostęp: 20.05.2026).
Jak się ubrać w góry – trekking (b.r.), https://attiq.net/blog/post/jak-sie-ubrac-w-gory-trekking.html (dostęp: 23.02.2025).
Olkuśnik Ewa (b.r.), Mroczna tajemnica Czerwonych Wierchów. Zaginięcie studentki Aldony Szystowskiej, https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,wydarzenia,1674,zaginiecie_aldony_szystowskiej.html (dostęp: 23.02.2025).
Ötzi’s clothing (b.r.), https://www.iceman.it/en/clothing/ (dostęp: 29.12.2024).
Polona (b.r.), https://polona.pl (dostęp: 2024–2025).
Sypią się mandaty w Tatrach. Sprawdź, czego absolutnie nie wolno robić (2022), https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1416247%2Csypia-sie-mandaty-w-tatrach-sprawdz-czego-absolutnie-nie-wolno-robic.html (dostęp: 14.01.2025).
Tatrzański Park Narodowy (b.r.), Turystyka piesza, https://tpn.gov.pl/turystyka-piesza#Zasady%20korzystania%20z%20Parku (dostęp: 14.01.2025).
Walery Eljasz-Radzikowski – Przy Morskim Oku.jpg (b.r.), https://pl.wikipedia.org/wiki/Przy_Morskim_Oku_(obraz_Walerego_Eljasza-Radzikowskiego)#/media/Plik:Walery_Eljasz-Radzikowski_-_Przy_Morskim_Oku.jpg (dostęp: 13.02.2025).
YouTube (2023), Record number of climbers attempt to reach summit of Mount Everest, https://www.youtube.com/watch?v=w_YCNZCuC6s (dostęp: 14.01.2025).
z-ne.pl (b.r.), Bezpieczeństwo, porady, https://z-ne.pl/s,menu,1865,bezpieczenstwo,_porady.html (dostęp: 5.01.2025).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
#/media/Plik:Walery_Eljasz-Radzikowski_-_Przy_Morskim_Oku.jpg){kind=link}