Praktykowanie przestrzeni przez osoby w kryzysie bezdomności – przykład Warszawy

Marta Czapnik-Jurak

doi:10.18778/1733-8069.21.4.05

Autor

Marta Czapnik-Jurak Uniwersytet Warszawski https://orcid.org/0009-0002-7551-6100

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.4.05

Słowa kluczowe:

bezdomność, bezdachowość, bezmieszkaniowość, przestrzeń społeczna

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie różnych sposobów praktykowania przestrzeni przez osoby dotknięte kryzysem bezdomności. Zaprezentowano w nim wyniki kilkuletnich badań jakościowych realizowanych na terenie Warszawy i okolic, wzbogacone o obserwacje oraz analizę literatury przedmiotu. W pracy omówiono podobieństwa i różnice w codziennym funkcjonowaniu badanych korzystających z pomocy niskoprogowej (np. jadłodajnie) oraz tych przebywających w placówkach wsparcia (np. schroniskach). Przeanalizowano to pod kątem różnych wymiarów udomawiania przez nich przestrzeni publicznej i semi-publicznej, przemieszczania się oraz budowania sprawczości. Poruszana w pracy problematyka uruchamia konteksty z pogranicza socjologii, geografii społecznej i antropologii.

Biogram autora

Marta Czapnik-Jurak - Uniwersytet Warszawski

Socjolożka zatrudniona jako adiunkt w Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Jej zainteresowania badawcze obejmują bezdomność, sektor obywatelski oraz pracę socjalną. Od lat łączy działalność naukową z pracą na rzecz grup defaworyzowanych w organizacjach pozarządowych.

Bibliografia

Bakan David (1966), The duality of human existence, Chicago: Rand McNally.

Cybulska Daria (2013), Wykorzystanie metody obserwacji w naukach społecznych, „Obronność – Zeszyty Naukowe Wydziału Zarządzania i Dowodzenia Akademii Obrony Narodowej”, nr 2(6), s. 20–31.

Dobrzeniecki-Łukasiewicz Roland (2018), Domy bezdomne. Adaptacja wybranych przestrzeni przez osoby bezdomne, „Miscellanea Anthropologica et Sociologica”, vol. 19(4), s. 53–77.

Flick Uwe (2010), Projektowanie badania jakościowego, przełożył Paweł Tomanek, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Foucault Michel (2005), Inne przestrzenie, przełożyła Agnieszka Rejniak-Majewska, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 117–225.

Foucault Michel (2021), Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, przełożył Tomasz Komendant, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Goffman Erving (2005), Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, przełożyły Aleksandra Dzierżyńska, Joanna Tokarska-Bakir, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Gontarek Lena (2019), Jest bezdomny od ponad 20 lat i pisze pracę doktorską. „Wydawało mi się, że coś takiego nigdy mnie nie spotka”, https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,24988253,jest-bezdomny-od-ponad-20-lat-i-pisze-prace-doktorska-wydawalo.html (dostęp: 14.07.2019).

Horsell Christopher (2009), Foucault, social policy and homelessness, https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=4e2970217d86c555be43c4aa2d8fdfd96c7a6fd5 (dostęp: 22.05.2025)

Ilecki Paweł (2020), Bezdomność uliczna – po drugiej stronie lustra, „Praca Socjalna”, t. 1(35), s. 35–47, http://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1173 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1173

Kuźma Inga B. (2015), Domy bezdomnych. Badania sytuacji kryzysowych, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-800-4

Kuźma Inga B. (2017), Niejawna przemoc: odrzucenie ludzi „z marginesu”, „Barbarzyńca. Pismo Antropologiczne”, nr 1(22), s. 98–115.

Kvale Steinar (2010), Prowadzenie wywiadów, przełożyła Agata Dziuban, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Martini Natalia (2021), Mooring in the Homeless City. A Practice Theoretical Account of Homeless Urban Dwelling and Emplacement, „Qualitative Sociology Review”, vol. XVII, no. 3, s. 56–75, https://doi.org/10.18778/1733-8077.17.3.03 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8077.17.3.03

Nóżka Marcjanna (2016), Społeczne zamykanie (się) przestrzeni: o wykluczeniu, waloryzacji miejsca zamieszkania i jego mentalnej reprezentacji, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Nóżka Marcjanna (2020), Dom przemyślany na nowo. Przestrzeń domowa z perspektywy opinii i praktyk osób bezdomnych, „Praca Socjalna”, t. 1(35), s. 117–134, http://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1181 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1181

Ostrowicka Helena (2010), Horyzont oczekiwań – z recepcji myśli Michela Foucaulta w badaniach pedagogicznych, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 3(51), s. 7–23.

Soja Edward W. (1989), Postmodern Geographies: The Reassertion of Space in Critical Social Theory, London: Verso.

Stark Louisa R. (1994), The Shelter as ‘Total Institution’: An Organizational Barrier to Remedying Homelessness, „American Behavioral Scientist”, vol. 37, s. 553–562. DOI: https://doi.org/10.1177/0002764294037004008

Warszawa (b.r.), Pomoc doraźna (Wsparcie niskoprogowe), https://wsparcie.um.warszawa.pl/pomoc-niskoprogowa (dostęp: 15.10.2025).

Wojciszke Bogdan, Szlendak Monika (2010), Skale do pomiaru orientacji sprawczej i wspólnotowej, „Psychologia Społeczna”, t. 5, nr 1(13), s. 57–70.

Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie (2018), WTP pomoże w walce z bezdomnością, https://www.ztm.waw.pl/informacje-prasowe/2018/10/19/wtp-pomoze-w-walce-z-bezdomnoscia/ (dostęp: 1.08.2025).