Jaworzno. Invisibility
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.42.07Keywords:
Polish concentration-camp literature, labor camp in Jaworzno, Kazimierz Koźniewski, Czesław Miłosz, Sławomir Mrożek, Seweryna Szmaglewska, literature and ideologyAbstract
The article concerns the literary representations of the Polish communist labor camp in Jaworzno (1945–1956), especially Seweryna Szmaglewska’s short story Amnestia zastukała do bram (1956, Amnesty knocked at the gates), Kazimierz Koźniewski’s novel Bunt w więzieniu (1968, Rebellion in the prisonhouse), and Sławomir Mrożek’s short story Jaworzno (1985). The object of the paper is also the problem of ideological involvement of Polish literature and writers (especially during the Stalinist period), the reasons for “overlooking” by them (and by Polish society) the obvious manifestations of communist terror. His alleged “invisibility” was analogous to the “invisibility” of crimes committed by the Nazis, allegedly unnoticed by the Third Reich citizens. Among Polish writers this analogy between Nazism and communism was exposed by Mrożek, the similarities between both totalitarianisms were perceived also by Szmaglewska and Czesław Miłosz.
Downloads
References
Borowska Janina, Twarda szkoła ludzi, „Trybuna Ludu” 1955, nr 55, s. 4.
Google Scholar
Cenckiewicz Sławomir, Gontarczyk Piotr, Konfident z wyboru, „Wprost” 2006, nr 24, s. 38–40.
Google Scholar
Dubiel Paweł, Jan Karol Kalkowski, „Zeszyty Prasoznawcze” 1989, nr 4, s. 5–10.
Google Scholar
Dziurok Adam, Volksdeutsche w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 52–60.
Google Scholar
Fedorowicz Andrzej, Przymusowy obóz pracy w Jaworznie. Wzorowy polski łagier, „Polityka” 2014, nr 2, s. 54–57.
Google Scholar
Jędrzejewski Zdzisław, Pierwszy zakład karny dla więźniów młodocianych w Polsce. „Jaworzno”, „Przegląd Więziennictwa” 1961, nr 2, s. 5–53.
Google Scholar
Kijowski Andrzej, Dziennik 1955–1969, wybór i oprac. tekstu Kazimiera Kijowska i Jan Błoński, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1998.
Google Scholar
Kopka Bogusław, Obozy pracy w Polsce 1944–1950. Przewodnik encyklopedyczny, Niezależna Oficyna Wydawnicza Nowa, Ośrodek „Karta”, Warszawa 2002.
Google Scholar
Koźniewski Kazimierz, Bunt w więzieniu, Czytelnik, Warszawa 1968.
Google Scholar
Koźniewski Kazimierz, Słownik swoich i obcych, Iskry, Warszawa 1994.
Google Scholar
Koźniewski Kazimierz, Zimowe kwiaty. Powieść współczesna, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.
Google Scholar
Kuźnik Grażyna, Hektary Morela (10 reportaży o COP Jaworzno), Związek Młodocianych Więźniów Politycznych „Jaworzniacy”, Jaworzno 2002, http://www.sbc.org.pl/dlibra/plain-content?id=73070 [dostęp 18.11.2016].
Google Scholar
Lem Stanisław, wypowiedź w audycji Polskiego Radia Zapiski ze współczesności, http://ninateka.pl/film/stanislaw-lem-zapiski-ze-wspolczesnosci-3-5 [dostęp 12.11.2016].
Google Scholar
Lustig Tadeusz, Orlęta w Jaworznie. Kartki z pamiętnika, Księgarnia Akademicka, Kraków 1997.
Google Scholar
Łuszczyna Marek, Mała zbrodnia. Polskie obozy koncentracyjne, Znak, Kraków 2017.
Google Scholar
Mandalian Andrzej, Wieczór w Jaworznie, w: Braun Andrzej, Mandalian Andrzej, Woroszylski Wiktor, Wiosna sześciolatki. Wiersze, Książka i Wiedza, Warszawa 1951, s. 39–42.
Google Scholar
Miłosz Czesław, Rodzinna Europa, Instytut Literacki, Paryż 1959.
Google Scholar
Miłosz Czesław, Rzeka, w: Miłosz Czesław, Ocalenie, Czytelnik, Warszawa 1945, s. 74–75.
Google Scholar
Miłosz Czesław, Zniewolony umysł, Instytut Literacki, Paryż 1953.
Google Scholar
Miroszewski Kazimierz, Miejsce Centralnego Obozu Pracy Jaworzno w polskim systemie więzienno- obozowym, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Katalog wystawy, red. Adrian Rams, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2014, s. 41–51.
Google Scholar
Miroszewski Kazimierz, Powstanie i funkcjonowanie Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie (1945–1949), „Dzieje Najnowsze” 2002, nr 2, s. 23–40.
Google Scholar
Morawiec Arkadiusz, Seweryna Szmaglewska (1916–1992). Bibliografia, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej, Łódź 2007.
Google Scholar
Mrożek Sławomir, Baltazar. Autobiografia, Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2006.
Google Scholar
Mrożek Sławomir, Jaworzno, „Kultura” [Paryż] 1985, nr 1/2, s. 31–39.
Google Scholar
Mrożek Sławomir, Młode miasto, „Przekrój” 1950, nr 276, s. 8–9.
Google Scholar
Mrożek Sławomir, Popiół? Diament?, „Kultura” [Paryż] 1983, nr 1/2, s. 33–41.
Google Scholar
Mrożek Sławomir, Rozmowa, „Dialog” 1981, nr 2, s. 140–141.
Google Scholar
Mrożek Sławomir, Szyny, „Gazeta Wyborcza” 1997, nr 202, s. 15.
Google Scholar
Mróz Tadeusz Kazimierz, Niepokorni – młodociani więźniowie polityczni z lat 1944–1956, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 144–156.
Google Scholar
Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956, t. 2, red. Ryszard Terlecki, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007.
Google Scholar
Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Katalog wystawy, red. Adrian Rams, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2014.
Google Scholar
Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007.
Google Scholar
Odmieniły się role, ale tylko częściowo. Odwiedzamy obóz pracy dla „foksów” w Jaworznie, „Kurier Popularny” 1946, nr 210, s. 4.
Google Scholar
Peukert Detlev J.K., Codzienność i barbarzyństwo. O normalności Trzeciej Rzeszy, w: Nazizm. Trzecia Rzesza a procesy modernizacji, wybór i oprac. Hubert Orłowski, przeł. Maria Tomczak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2000, s. 150–166.
Google Scholar
Piper Franciszek, Podobóz KL Auschwitz „Neu-Dachs” w Jaworznie 1943–1945, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 14–28.
Google Scholar
Setkiewicz Piotr, Podobóz Neu-Dachs w Jaworznie, w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Katalog wystawy, red. Adrian Rams, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2014, s. 19–39.
Google Scholar
Siedlecka Joanna, Agent „33” – na swoich i obcych (Kazimierz Koźniewski), w: Siedlecka Joanna, Kryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 155–201.
Google Scholar
Słomczyński Michał, Turbiny imienia Stalina, „Życie Literackie” 1953, nr 12, s. 2.
Google Scholar
Stanuch Stanisław, Zwycięstwo nie ma skrzydeł, „Pokolenie” 1953, nr 32, s. 6–7.
Google Scholar
Stephan Halina, Mrożek, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996.
Google Scholar
Szmaglewska Seweryna, Amnestia zastukała do bram, „Po prostu” 1956, nr 46, s. 5.
Google Scholar
Szwagrzyk Krzysztof, Jaworzno. Historia więzienia dla młodocianych więźniów politycznych 1951–1955, „Jaworzniacy” – Fundacja Pomocy Byłym Młodocianym Więźniom Politycznym Lat 1944–1956, Wydawnictwo Klio, Warszawa–Wrocław 1999.
Google Scholar
Trznadel Jacek, Hańba domowa. Rozmowy z pisarzami, Wydawnictwo Test, Lublin 1990.
Google Scholar
Uzasadnienie [do podjętej przez Radę Miasta Jaworzna uchwały o nadaniu nazwy Stanisława Lema jednej z ulic], http://www.jaworzno.pl/pl/rada_miejska/konsultacje_spoleczne/dokument/ 146/ulica_stanislawa_lema.html [dostęp 18.11.2016].
Google Scholar
Woźniczka Zygmunt, Centralny Obóz Pracy w Jaworznie na tle stalinowskiego systemu represji (1945–1950), w: Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956. Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939–1956”, wyd. 2 uzup. i popr., [t. 1], red. Kazimierz Miroszewski, Zygmunt Woźniczka, Muzeum Miasta Jaworzna, Jaworzno 2007, s. 87–113.
Google Scholar
Wyrwich Mateusz, Łagier Jaworzno, wyd. 2, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2013.
Google Scholar
Za drutami, w których nie czai się śmierć. Pod strażą, która nie katuje, pracują w Jaworznie volksdeutsche, „Express Wieczorny” 1946, nr 71, s. 2.
Google Scholar
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.