Pośmiertna sława pomorskiej czarownicy Sydonii von Borcke i recepcja jej postaci w XIX–XXI wieku

Jacek Wijaczka

doi:10.18778/1644-857X.24.02.07

Authors

Jacek Wijaczka Nicolaus Copernicus University in Toruń https://orcid.org/0000-0003-4546-6878

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.24.02.07

Keywords:

Sydonia von Borcke, witch trials, herstory, modern times, Pomerania, Marianowo, Szczecin

Abstract

The first part of the article outlines the life of Sydonia von Borcke and course of the witchcraft trial against her. Then the author discusses her reception in the 19^th and 20^th centuries, making her the most famous Pomeranian ‘witch’. At the beginning of the 21^st century Sydonia von Borcke experienced a renaissance of popularity in Poland as she became a symbol of the witch hunt in Pomerania. Regrettably, her unhappy life has been subject to commercialisation and her figure tends to be used to advertise (as it seems, sometimes unreflectively) some institutions and cultural events.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Jacek Wijaczka, Nicolaus Copernicus University in Toruń

Prof. dr hab. Jacek Wijaczka – historyk, profesor w Katedrze Historii Nowożytnej i Edytorstwa Źródeł na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Zainteresowania naukowe: procesy o czary w Europie w XV–XVIII w., dzieje Prus Książęcych (Brandenburskich) i Królewskich oraz historia społeczna Polski w czasach wczesnonowożytnych.

References

Des Augsburger Patriciers Philipp Hainhofer Beziehungen zum Herzog Philipp II. von Pommer-Sttetin. Correspondenzen aus den Jahren 1610–1619 im Auszuge, Hrsg. O. Doering, Wien 1894.
Google Scholar

Filipa Hainhofera dziennik podróży zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617, przekł. i oprac. K. Gołda, Szczecin 2000.
Google Scholar

Geschichtsquellen des burg- und schloßgesessenen Geschlechts von Borcke, Bd. III (Familienrechtliche Urkunden des 16. und 17. Jahrhunderts), Teil. 2 (Sidonia Borcke – Vermischte Urkunden), Hrsg. G. Sello, Berlin 1910.
Google Scholar

Alversmann J.P.D., Eine unruhige, wunderseltsame Creatur. Das Leben der Sidonia von Borcke (1548–1620), Rhena 1998.
Google Scholar

Badkowska J., Tzw. Podwójny portret Sydonii von Bork jako młodej i starej kobiety, [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin 2013, s. 185–188.
Google Scholar

Białecki T., Szczecin Stary i Nowy, Szczecin 1991.
Google Scholar

Böcker H., Das Handelshaus Loitz. Urteil der Zeitgenossen – Stand der Forschung – Ergänzungen, [w:] Akteure und Gegner der Hanse – zur Prosopographie der Hansezeit, Hrsg. D. Kattinger, R.-G. Werlich, H. Wernicke, Weimar 1998, s. 203–218.
Google Scholar

Boras Z., Loitzowie – kupcy szczecińscy, [w:] Pomorze Zachodnie w tysiącleciu. Praca zbiorowa, red. P. Bartnik, K. Kozłowski, Szczecin 2000, s. 109–120.
Google Scholar

Borcke W.-D. von, Sidonia von Borcke. Die Hexe aus dem Kloster Marienfließ. 1548–1620, Schwerin 2002.
Google Scholar

Czary i czarownictwo na Pomorzu. Materiały z konferencji naukowej, która odbyła się w dniach 17–18 maja 2007 r. w Marianowie, red. A. Majewska, Stargard 2008.
Google Scholar

Duda M., Sydonia von Borcke, ilustracje P. Kaszuba, Szczecin 2017.
Google Scholar

Fischer H., Theodor Fontanes „Sidonie von Borcke”, [w:] Boccaccio und die Folgen. Fontane, Storm, Keller, Ebner-Eschenbach und die Novellenkunst des 19. Jahrhunderts, Würzburg 2006, s. 65–86.
Google Scholar

Florczak D., Sydonia von Borck – pomorska muza, [w:] Trzebiatów – spotkania pomorskie 2013, red. J. Kochanowska, Trzebiatów 2014, s. 163–176.
Google Scholar

Frankiewicz B., Sydonia, Szczecin 1986.
Google Scholar

Głodek M.M., Sydonia von Borck – między prawdą w legendą, Szczecin 2018.
Google Scholar

Hamann L., Die Klosterhexe von Marienfließ und der Untergang des Pommerschen Herzogsgeschlechts. Historischer Roman, Leipzig 1910.
Google Scholar

Hass A., Aus pommerschen Hexenprozessakten. Ein Beitrag zur Geschichte des pommerschen Volksglaubens, [w:] Programm des Städtischen Schiller-Realgymnasiums zu Stettin. Ostern 1896, Stettin 1896, s. 1–18.
Google Scholar

Hendryk E., Sidonia von Borcke als literarische Gestalt, [w:] Karły na ramionach olbrzymów? Kultura niemieckiego obszaru językowego w dialogu z tradycją, t. II, red. J. Godlewicz-Adamiec, P. Kociumbas, E. Michta, Warszawa 2016, s. 163–173.
Google Scholar

Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004.
Google Scholar

Hummel A., „De Düwel ook nich!” Oder: Die Gesetze des literarischen Realismus. Der Sidonien-Stoff in Theodor Fontanes Werkstatt, [w:] Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004, s. 185–219.
Google Scholar

Kochanowska J., Podwójny portret pięknej i nieszczęśliwej Sydonii czy alegoria grzechu rozpusty, [w:] Przeszłość i teraźniejszość Marianowa. Materiały z seminarium, które odbyło się 19 czerwca 1998 roku w Marianowie, red. K. Kalita-Skwirzyńska, A. Walkiewicz, B. Wrzos, Szczecin 1999, s. 31–35.
Google Scholar

Leder H.-G., Buske N., Reform und Ordnung aus dem Wort. Johannes Bugenhagen und die Reformation im Herzogtum Pommern, Berlin 1985.
Google Scholar

Łysiak W., Przeorysza z Marianowa, Sydonia von Borcke. Obraz mitu, [w:] Cystersi w społeczeństwie Europy Środkowej. Materiały z konferencji naukowej odbytej w klasztorze oo. Cystersów w Krakowie Mogile z okazji 900 rocznicy powstania Zakonu Ojców Cystersów, red. A.M. Wyrwa, J. Dobosz, Poznań 2000, s. 719–733.
Google Scholar

Meinhold W., Sidonia von Bork, die Klosterhexe, angebliche Vertilgerin des gesamten herzoglich-pommerschen Regentenhauses, Bd. I–III, Leipzig 1848.
Google Scholar

Raczyńska D., Stanisław Misakowski, Skierniewice 1993.
Google Scholar

Rentsch J.W., Brandenvurgische Ceder-Hain […], Baireuth 1682.
Google Scholar

Riedl G., „Alles von rechts wegen!”. Frühneuzeitliches Hexenprozess-(Un)Wesen am Beispiel des Falles Sidonia von Borcke, [w:] Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004, s. 133–152.
Google Scholar

Rudolph A., Wilhelm Meinholds Hexenroman „Sidonia von Bork” (1847/48) – eine Abrechnung mit der libertinen Frauenemanzipation als ein „Leiden unserer Zeit”, [w:] Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004, s. 155–184.
Google Scholar

Rymar E., Konwent cysterek z Marianowa (XIII–XVI w.), [w:] Przeszłość i teraźniejszość Marianowa. Materiały z seminarium, które odbyło się w 19 czerwca 1998 roku w Marianowie, red. K. Kalita-Skwirzyńska, A. Walkiewicz, B. Wrzos, Szczecin 1999, s. 8–25.
Google Scholar

S.S., Anmerkungen über das unvernunftige Verfahren Verfahren in den Hexen=Processen. Nebst beygefügter Historie der unschuldig in Alten Stettin der Zauberey wegen mit dem Schwert gerichteten und verbrannten geistlichen Kloster=Fräulein in Marienfließ, Sidonien Borcken, [w:] J.C. Dähnerts, Pommersche Bibliothek, Bd. IV, Teil 7, 1755, s. 233–251.
Google Scholar

Sagebaum J., Actenmäßige Zusätze die Geschichte Sidonia von Borken betreffend, [w:] J.C. Dähnerts, Pommersche Bibliothek, Bd. V, Teil 4, 1756, s. 127–130.
Google Scholar

Stuby A.M., „Sidonia von Borcke” als „femme fatale” in der Malerei der Präraffaeliten, „Zeszyty Kulickie” 2010, t. VI, s. 59–78.
Google Scholar

Szczepaniak A., Wizerunek Sydonii von Borcke w kulturze dawnych Pomorzan, [w:] V konferencja słowińsko-kaszubska. Materiały z konferencji, Rowy 4–5 września 1998, red. W. Łysiak, Poznań 1999, s. 29–35.
Google Scholar

Temme J.D.H., Die Volkssagen von Pommern und Rügen, Berlin 1840.
Google Scholar

Tyszka A., Mejle na miotle, Łódź 2019.
Google Scholar

Wandel G., Studien und Charakteristiken aus Pommerns älterer und neuester Zeit, Anklam 1888.
Google Scholar

Wendt P.J., Sidonia von Borck. Trauerspiel in fünf Aufzügen, Stettin 1874.
Google Scholar

Wijaczka J., Sydonia von Borcke. Najbardziej znana pomorska „czarownica”, Poznań 2023.
Google Scholar

https://bilety.zamek.szczecin.pl/MSI/OrderProduct.aspx?productid=130 (dostęp: 3 I 2025).
Google Scholar

1620. Akta Sydonii, https://s1620.eu/pl/ (dostęp: 10 II 2025).
Google Scholar