Przekorne nawiązania do Sienkiewiczowskiego wzorca powieści historycznej w "Bohunie" Jacka Komudy

Dorota Szagun

doi:10.18778/0208-6077.49.07

Autor

Dorota Szagun Zakład Historii i Pragmatyki Języka Polskiego, Uniwersytet Zielonogórski

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.49.07

Słowa kluczowe:

wzorzec tekstowy, cytat hołdowniczy, intencjonalność, intertekstualność

Abstrakt

This article concerns the nature of the pattern and extent of referring to the convention in opposition to the originality of the creator being part of a trend of historical novels. The basis of this article is a historical novel by Jacek Komuda entitled “Bohun” (Lublin 2012) juxtaposed with “Trilogy” by Henryk Sienkiewicz. The comparative analysis is based on text linguistics tools, and above all on two criteria of textuality: intentionality and intertextuality.

The combination of the writing workshops of two novelists is motivated by the genre (historical novel), setting in the reality of Sarmatian Poland and source base. However, a very clear division between both texts is the understanding of literary elements in historical novel, and thus the approach to historical truth. The irony mentioned in the title can be seen in conscious opposition to the proposed by Sienkiewicz and strongly rooted in Polish readership tradition pattern of historical novel written for “spirit lifting” and thus in a negative reflection of the ideological concept of Sienkiewicz. This is done by selecting the main themes of the novel – natural history of the Polish army, a negative image of the Polish gentry and ennobling image of the Cossack.

The similarity between the two texts is reflected in the language realisation. In the novel by Komuda linguistic elements common in Sienkiewicz are present, specific and reproducible, obtaining the status of so-called “winged words” repeatedly documented by lexicographers by quotes from Sienkiewicz.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Bańkowski A., 2000, Słownik etymologiczny języka polskiego, t. 1–2, Warszawa.

Borowy W., 1921, O wpływach i zależnościach w literaturze, Kraków.

Cybulski M., 1997, Elementy polskiej etykiety językowej w „Trylogii” Sienkiewicza, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, t. 42, s. 43–131.

Demartin A., 1999, Wpływy obce w języku „Trylogii” Henryka Sienkiewicza, „Studia i Materiały. Filologia Polska”, z. 10, Zielona Góra, s. 213–219.

Kasjan M., 1973, Na ciche wody. Dumy ukraińskie, Wrocław.

Kijas J., 1927, Źródła historyczne powieści „Ogniem i mieczem”, „Pamiętnik Literacki” XXIV, s. 119–135.

Kijas J., 1936, Źródła historyczne „Potopu” Sienkiewicza, w: F. Bielak (red.), Prace historyczno-literackie. Księga zbiorowa ku czci Ignacego Chrzanowskiego, Kraków.

Kijas J., 1952, Źródła historyczne „Pana Wołodyjowskiego”, „Pamiętnik Literacki” LXIII, s. 1137–1155.

Knapski G., 1621, Thesaurus Polonolatinograecus seu Promptuarium linguae Latinae et Graecae, Kraków.

Komuda J., 2012, Bohun, Lublin.

Linde S.B., 1994, Słownik języka polskiego, t. 1–6, Warszawa (repr. 1807–1854).

Ludorowski R., 1977, Sztuka opowiadania w „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza, Warszawa–Poznań.

Ludorowski R., 1991, Sztuka epilogu „Ogniem i mieczem”, w: tenże (red.), Henryk Sienkiewicz. Twórczość i recepcja, Lublin, s. 23–28.

Markiewicz H., 1989, Odmiany intertekstualności, w: tenże, Literaturoznawstwo i jego sąsiedztwa, Warszawa, s. 198–208.

Nowicka-Jeżowa A., 1999, „Trylogia” w świecie sarmackim, w: E. Ihnatowicz (red.), Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, Warszawa, s. 163–175.

Pasek J. Ch., 1836, Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska z czasów panowania Jana Kazimierza, Michała Korybuta i Jana III, Poznań (online: wbc.poznan.pl).

Pietrzak M., 2003, Językowy obraz bohatera i antybohatera w twórczości historycznej Henryka Sienkiewicza, w: D. Kowalska (red.), Autorytety i normy, Łódź, s. 335–348.

Siemieniec-Gołaś E., 2000, Słownictwo pochodzenia orientalnego w „Trylogii” Henryka Sienkiewicza, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, z. 120 (1241), s. 179–198.

Sienkiewicz H., 1929, Ogniem i mieczem, Lwów, t. 1–4.

Sienkiewicz H., 1929, Pan Wołodyjowski, Lwów, t. 1–3.

Skubalanka T., 1984, Historyczna stylistyka języka polskiego. Przekroje, Wrocław.

Skwara E., 1990, Łacina w „Trylogii” Sienkiewicza, „Filomata”, nr 397, s. 199–205.

Słownik języka Jana Chryzostoma Paska, 1965–1973, H. Koneczna, W. Doroszewski (red. nacz.), t. 1–2, Warszawa.

Słownik języka polskiego, 1958–1969, W. Doroszewski (red.), t. 1–11, Warszawa.

Słownik polszczyzny XVI wieku, 1966–2010, M.R. Mayenowa i in. (red.), t. I–XXXVI, Wrocław–Warszawa.

Słownik staropolski, 1953–2002, S. Urbańczyk i in. (red.), t. I–XI, Kraków.

Walczak B., 1985, Archaizacja językowa w „Trylogii” a zróżnicowanie socjalne polszczyzny XVII wieku, w: L. Ludorowski (red.), Trylogia – Sobieski – Victoria wiedeńska, cz. I: Trylogia. W stulecie dzieła, Lublin, s. 241–262.

Walczak B., 1988, Sienkiewicz w dziejach języka polskiego, w: J. Brzeziński (red.), Język osobniczy jako przedmiot badań lingwistycznych, Zielona Góra, s. 129–139.

Wilkoń A., 1976, O języku i stylu „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza. Studia nad tekstem, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, z. 50.

Wilkoń A., 2002, Spójność i struktura tekstu. Wstęp do lingwistyki tekstu, Kraków.

Żabski T., 1979, Poglądy estetyczno-literackie Henryka Sienkiewicza, Wrocław.

Żabski T., 1998, Sienkiewicz, Wrocław.

https://www.facebook.com/jacek.komuda.31 [dostęp z dnia 21.04.2015 r.].

Madejski D., Kontrowersyjny pisarz Jacek Komuda nie ceni Sienkiewicza, bo mijał się z prawdą „MenStream” – http://menstream.pl/wiadomosci-reportaze-i-wywiady/kontrowersyjny-pisarz-jacek-komuda-nie-ceni-sienkiewicza-bomijal-sie-z-prawda,0,1384250.html [dostęp z dnia 21.04.2015 r.].