Sylwa jako forma pamięci społecznej wspólnoty szlacheckiej

Dorota Szagun

doi:10.18778/0208-6077.59.02

Autor

Dorota Szagun Uniwersytet Zielonogórski https://orcid.org/0000-0003-3341-5387

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.59.02

Słowa kluczowe:

gatunek pamięci, pamięć społeczna, sylwa szlachecka

Abstrakt

Artykuł podejmuje próbę określenia, jak ujęzykowiona jest tożsamość szlachecka w tekstach typu silvae rerum typowych dla polszczyzny XVII–XVIII w. na przykładzie jednego rękopisu. Sylwa jako gatunek intencjonalnie memoryczny wyraziście profiluje wspólnotę, dając obraz pamięci wspólnotowej szlachty o niej samej. W zakresie zawartości treściowej i w płaszczyźnie językowej tekst sylwy jest uwarunkowanym kulturowo zespołem wyobrażeń o przeszłości nastawionym na zachowywanie w pamięci społecznej najistotniejszych dla wspólnoty śladów tożsamości.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Zwierciadło powierzchownych y wewnętrznych przymiotów czyli żywy obraz z duszą y ciałem poetyczną imaginacyą wykopersztykowany albo opisanie naturalnych co do ciała a duchownych co do duszy godney damy darów, 1728, rękopis Biblioteki Narodowej im. Ossolińskich we Wrocławiu o numerze inwentarzowym 2115/I, https://dbc.wroc.pl/publication/8740/edition/7891/zwierciadlo-powierzchownych-y-wewnetrznych-przymiotow-czyli-zywy-obraz-z-dusza-y-cialem-poetyczna-imaginacya-wykopersztykowany-albo-opisanie-naturalnych-co-do-ciala-a-duchownych-co-do-duszy-godney-damy-darow-1728?language=en (dostęp: 12.02.2025).

Adamczewska I., 2012, Sylwa współczesna, w: G. Gazda (red.), Słownik rodzajów i gatunków literackich, Warszawa: Universitas, s. 1057–1063.

Anusiewicz J., 1995, Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Assmann A., 2009, Przestrzenie pamięci. Formy i przemiany pamięci kulturowej, przekł. P. Przybyła, w: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Universitas, s. 101–142.

Brückner A., 1894, Silva rerum, w: Charitas. Księga zbiorowa wydana na rzecz R.-K. Towarzystwa Dobroczynności przy Kościele Św. Katarzyny w Petersburgu, Petersburg: S. Kornatowski, s. 162–176.

Chlebda W., 2022, Pamięć ujęzykowiona, w: S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, P. Łozowski (red.), Pamięć — tożsamość — kategorie językowo-kulturowe, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 19–35.

Connerton P., 2012, Jak społeczeństwa pamiętają, przekł. i wstęp M. Napiórkowski, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323520023

Czachur W., 2018, Lingwistyka pamięci. Założenia, zakres badań i metody analizy, w: W. Czachur (red.), Pamięć w ujęciu lingwistycznym. Zagadnienia teoretyczne i metodyczne, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 7–55. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323530077.pp.7-55

Czachur W., Wójcicka M., 2020, Pamięć i pamiętanie w przestrzeni języka z perspektywy badań lingwistycznych, w: P. Stalmaszczyk (red.), Język(i) w czasie i przestrzeni, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 211–235. DOI: https://doi.org/10.18778/8220-544-2.10

Gajda S., 1993, Gatunkowe wzorce wypowiedzi, w: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2: Współczesny język polski, Wrocław: Wydawnictwo „Wiedza o kulturze”, s. 245–258.

Gajda S., 2004, Gatunki mowy w różnych odmianach i stylach języka, w: J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, J. Szadura (red.), Akty i gatunki mowy, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 144–152.

Hawrysz M., 2019, Średniopolskie katalogi władców jako narzędzie kształtowania pamięci zbiorowej, „Stylistyka”, t. 28, s. 305–322. DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka28.2019.19

Książek-Bryłowa W., 2009, Wacław Potocki i jego „Ogród, ale nie plewiony”, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Łotman J., 2014, Pamięć kultury, „Rocznik Antropologii Historii”, R. 4, nr 1 (6), s. 253–261.

Nowak J., 2011, Społeczne reguły pamiętania. Antropologia pamięci zbiorowej, Kraków: Wydawnictwo Nomos.

Nycz R., 1996, Sylwy współczesne, Kraków: Universitas.

Partyka J., 1995, Rękopisy dworu szlacheckiego doby staropolskiej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Semper”.

Partyka J., 2019, Między scientia curiosa a encyklopedią, Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.

Petrozolin-Skowrońska B. (red.), 1997, Encyklopedia PWN, t. 6, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Roszak S., 2004, Archiwa sarmackiej pamięci. Funkcje i znaczenie rękopiśmiennych ksiąg silva rerum w kulturze Rzeczypospolitej XVIII wieku, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Skwarczyńska S., 1970, Kariera literacka form rodzajowych bloku silva, w: S. Skwarczyńska, Wokół teatru i literatury. Studia i szkice, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, s. 182–202.

Skwarczyńska S., 2004, O uniwersum mowy i znaczeniu etymologii dla badań genologicznych, w: J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, J. Szadura (red.), Akty i gatunki mowy, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 54–63.

Szagun D., 2015, Sylwa jako świadectwo sarmackich obyczajów. Przyczynek do badań, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego”, t. 61, s. 239–249.

Szagun D., 2019, Sylwa szlachecka jako archiwum pamięci i źródło wzorów stylistycznych, „Stylistyka”, t. 28, s. 323–334. DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka28.2019.20

Wierzbicka A., 2004, Akty i gatunki mowy w różnych językach i kulturach, w: J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, J. Szadura (red.), Akty i gatunki mowy, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 107–148.

Wojtak M., 2005, Genologia tekstów użytkowych, w: M. Czermińska, S. Gajda, K. Kłosiński, A. Legeżyńska, A.Z. Makowiecki, R. Nycz (red.), Polonistyka w przebudowie, t. 1, Kraków: Universitas, s. 132–148.

Wojtak M., 2006, Gatunek w formie kolekcji a kolekcja gatunków, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze”, t. 15, s. 143–152.

Wójcicka M., 2014, Pamięć zbiorowa a tekst ustny, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Wójcicka M., 2022, Język jako miejsce pamięci i pamiętania wspólnoty, w: S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, P. Łozowski (red.), Pamięć — tożsamość — kategorie językowo-kulturowe, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 9–18.

Wójcicka M., 2023, Medialne dyskursy (nie)pamięci zbiorowej, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Zachara M., 1980, Sylwy — dokument szlacheckiej kultury umysłowej w XVII w., w: H. Dziechcińska (red.), Z dziejów życia literackiego w Polsce XVI i XVII wieku, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 201–202.

Zachara M., 1990, Silva rerum, w: T. Michałowska (red.), Słownik literatury staropolskiej, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 772–774.