Topole, wierzby i wiśnie, czyli o symbolice drzew w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Zarys problemu

Iwona E. Rusek

doi:10.18778/2299-7458.14.08

Autor

Iwona E. Rusek Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0002-4894-7987

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.08

Słowa kluczowe:

drzewa, przyroda, Jagna, Chłopi W.S. Reymonta, topole, jabłoń

Abstrakt

Autorka analizuje symboliczne znaczenie wybranych drzew, takich jak: brzoza, wierzba, sosna, osika, topola i wiśnia. Drzewa te bowiem oddają nie tylko sens toczącej się w powieści akcji, lecz także odzwierciedlają stany emocjonalne bohaterów i stają się nośnikami informacji o ich wewnętrznym świecie. Poza tym Reymont przypisuje niektórym bohaterom symboliczne cechy drzew (Boryna – dąb, Jagna – jabłoń). Na szczególna uwagę zasługują topole, bowiem drzewa te są niemymi świadkami kaźni Jagny oraz stają się duchowymi powiernikami krzywdy, jaka ją spotkała z rąk okrutnej gromady.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Iwona E. Rusek - Uniwersytet w Białymstoku

Iwona E. Rusek – profesor Uniwersytetu w Białymstoku, Kierownik Zakładu Badań Źródłowych nad Literaturą XIX i XX wieku, badaczka literatury XIX i XX wieku, twórczości Wacława Berenta, Juliusza Słowackiego i Stanisława Wyspiańskiego. Opublikowała pięć autorskich monografii (Pragnienie – Symbol – Mit. Studium o „Próchnie” Wacława Berenta, Warszawa 2013; Poznaj samego siebie. O „Fachowcu” Wacława Berenta, Warszawa 2014; Życia lampy niewygasłe. Studium o „Oziminie” Wacława Berenta, Warszawa 2017; Rytuał i śmierć. Studia o literaturze XIX wieku, Białystok 2022; Stanisław Wyspiański, Mit – Tradycja – Historia, Warszawa 2024), obecnie pracuje nad biografią Wacława Berenta oraz książką o wizerunku Barbary Radziwiłłówny w polskiej literaturze od XVII do XXI wieku (Barbara Radziwiłłówna – fantazmat wcielony).

Bibliografia

Archer P., Mitologia Wikingów, przeł. M.P. Jabłoński, Kraków 2023.
Google Scholar

Biegeleisen H., Wesele, Lwów 1928.
Google Scholar

Brzozowska S., Człowiek – zwierzę – rzecz w „Chłopach” Władysława Reymonta, „Porównania” 2021, nr 2 (29), s. 97–116. https://doi.org/10.14746/por.2021.2.6
Google Scholar

Brzozowska S., Korale „z kropel krwi nanizane”. „Chłopi” Władysława Reymonta jako studium namiętności, „Pamiętnik Literacki” 2021, z. 4, s. 131–146. https://doi.org/10.18318/pl.2021.4.7
Google Scholar

Brzozowska S., Ludzie i krowy w „Chłopach” Władysława Reymonta, „Teksty Drugie” 2022, nr 2. https://doi.org/10.18318/td.2022.2.15
Google Scholar

Chenel Á.P., Simarro A.S., Słownik symboli, przeł. M. Boberska, Warszawa 2008.
Google Scholar

Chwedczuk M., Drzewa Elizy Orzeszkowej, Toruń 2007.
Google Scholar

Cirlot J.E., Słownik symboli, przeł. I. Kania, Kraków 2001.
Google Scholar

Dąbrowska A., Literackie obrazy natury w twórczości poetyckiej Adama Asnyka, Bydgoszcz 2013.
Google Scholar

Eliade M., Traktat o historii religii, przeł. J. Wierusz-Kowalski, Łódź 1993.
Google Scholar

Frazer J.G., Złota Gałąź. Studia z magii i religii, przeł. H. Krzeczkowski, Warszawa 2002.
Google Scholar

Fischer A., Drzewa w wierzeniach i obrzędach ludu polskiego, Lwów 1938.
Google Scholar

Gutowski W., Tajemnice młodopolskich lasów. O kluczowym symbolu poetyckim, [w:] W. Gutowski, Mit – Eros – sacrum. Sytuacje młodopolskie, Bydgoszcz 1999.
Google Scholar

Jaworski K., Wyobraźnia dendrologiczna Jana Kasprowicza, Lublin 2012.
Google Scholar

Kaczor I., Kult drzew w tradycji mitologicznej i religijnej starożytnych Greków i Rzymian, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2001, nr 3. https://doi.org/10.18778/1505-9057.03
Google Scholar

Kamisińska D., Inspiracje roślinne w motywach dekoracyjnych wybranych numerów „Życia” pod redakcją artystyczną Stanisława Wyspiańskiego, [w:] Kraków – Lwów. Książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, t. 9, cz. 2, red. H. Kosętka, B. Góra, E. Wójcik, Kraków 2009.
Google Scholar

Kamocki J., Polski rok obrzędowy, Kraków 2008.
Google Scholar

Kielak O., Etymologia a językowo-kulturowy obraz jałowca i kaliny, „LingVaria” 2015, nr 19. https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.19.12
Google Scholar

Kopaliński W., Słownik symboli, Warszawa 1990.
Google Scholar

Kowalski P., Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 2007.
Google Scholar

Kralkowska-Gątkowska K., Chart – przewodnik dusz. Psia symbolika rytuału przejścia w „Próchnie” Wacława Berenta, [w:] Alfabet Paszka. Berent, stylistyka (i okolice), Żeromski, red. J. Jakóbczyk, K. Kralkowska-Gątkowska, M. Piekara, Katowice 2010, s. 79–94.
Google Scholar

Kurkiewicz M., Bogactwo symboliki drzewa i lasu w prozie Tadeusza Micińskiego, [w:] Las w kulturze polskiej, t. 2, red. W. Łysiak, Poznań 2002.
Google Scholar

Kuryłowicz B., Semantyka nazw kwiatów w poezji Młodej Polski, Białystok 2012.
Google Scholar

Leksykon zaświaty i krainy mityczne, red. M. Sacha-Piekło, Kraków 1999.
Google Scholar

Literacka symbolika roślin, red. A. Martuszewska, Gdańsk 1997.
Google Scholar

Marczewska M., Osika w ludowym językowym obrazie świata, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 1995, nr 7.
Google Scholar

Mierzwiński A., Eschatologiczne skutki przędzenia i tkania, Warszawa 2019.
Google Scholar

Na początku było drzewo. Magiczne, lecznicze i smakowe właściwości drzew, praca zbiorowa: koncepcja, projekt, realizacja graficzna: R. Maciej, przepisy i konsultacja farmaceutyczna: E. Szustecka, opisy drzew: W. Buchorski, konsultacja dendrologiczna: A. Kościelak, Warszawa 2011.
Google Scholar

Ogrodowska B., Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Warszawa 2012.
Google Scholar

Ogrodowska B., Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Mały słownik, Warszawa 2000.
Google Scholar

Olszewska M.J., Stefan Żeromski: koncepcja narracji dendrologicznych. Zarys problematyki, „Annales Univeristatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2020, nr 8. https://doi.org/10.24917/23534583.8.8
Google Scholar

Orzechowska S., Kobiety i rośliny w folklorze polskim, Warszawa 2024.
Google Scholar

Piechota D., Puszcza jodłowa Stefana Żeromskiego w świetle tradycji przyrodopisarskiej, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2022, nr 12(15). https://doi.org/10.32798/pflit.756
Google Scholar

Propp W., Tajemniczy las, [w:] W. Propp, Historyczne korzenie bajki magicznej, przeł. J. Chmielewski, Warszawa 2003.
Google Scholar

Roberts J., Powab jabłka. Fascynujące dzieje owoców i warzyw, przeł. M. Mazan, Warszawa 2003.
Google Scholar

Rosiek S., Ludzie i rośliny, [w:] Literacka symbolika roślin, red. A. Martuszewska, Gdańsk 1997.
Google Scholar

Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera, oprac. M. Kujawska, Ł. Łuczaj, J. Sosnowska, P. Klepacki, Wrocław 2016.
Google Scholar

Sikora I., Łabędź i lira. Studia i szkice o literaturze Młodej Polski, Zielona Góra 2001.
Google Scholar

Sikora I., Młoda Polska i okolice, Zielona Góra 2009.
Google Scholar

Sikora I., Przyroda i wyobraźnia. O symbolice roślinnej w poezji Młodej Polski, Wrocław 1992.
Google Scholar

Sikora I., Symbolika kwiatów w poezji Młodej Polski, Szczecin 1987.
Google Scholar

Simonides D., Dlaczego drzewa przestały mówić? Ludowa wizja świata, Opole 2010.
Google Scholar

Słoka E., Roślinność romantycznego cmentarza, [w:] Literacka symbolika roślin, red. A. Martuszewska, Gdańsk 1997.
Google Scholar

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 1, Kosmos, z. 2, Ziemia, Woda, Podziemie, red. J. Bartmiński, Lublin 1999.
Google Scholar

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 3, Kwiaty, red. J. Bartmiński, Lublin 2019.
Google Scholar

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 4, Zioła, red. J. Bartmiński, Lublin 2019.
Google Scholar

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 5, Drzewa owocowe i iglaste, red. J. Bartmiński, Lublin 2020.
Google Scholar

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 6, Drzewa liściaste, red. J. Bartmiński, Lublin 2021.
Google Scholar

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 7, Krzewy i krzewinki, red. J. Bartmiński, Lublin 2022.
Google Scholar

Smyk K., Choinka w kulturze polskiej. Symbolika drzewka i ozdób, Kraków 2009.
Google Scholar

Strumpf U., Zingsem V., Hase A., Mityczne drzewa. Mity, wierzenia i legendy. Lecznicza moc drzewa, odwieczna wieź człowieka i drzewa, przeł. B. Tarnas, J. Dżdża, K. Łakomik, D. Kuczyńska-Szymala, Warszawa 2018.
Google Scholar

Sucheni-Grabowska A., Pająk w folklorze rosyjskim, „Acta Polono-Ruthenica” 2007, t. XII.
Google Scholar

Sucheni-Grabowska A., Umiejętność szycia jako wyraz dojrzałości do prokreacji, [w:] A. Sucheni-Grabowska, Dziewczę przędzie, Pan Bóg nitki daje. O spójności ludowej wizji świata, Bydgoszcz 2011.
Google Scholar

Tatarowski Lesław, Człowiek, kultura, sacrum. O „Chłopach” Reymonta, Wrocław 2002.
Google Scholar

Tomkowski J. Secesja, Warszawa 2008.
Google Scholar

Tomiccy J. i R., Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka, Warszawa 1975.
Google Scholar

Tresidder J., Słownik symboli, przeł. B. Stokłosa, Warszawa 2005.
Google Scholar

Walęciuk-Dejneka B., Świecka nieczystość i „córka ziemi” – Jagna z Paczesiów Borynowa, [w:] B. Walęciuk-Dejneka, Ludowy obraz kobiety – perspektywa inności. Folklor i literatura, Siedlce 2014.
Google Scholar

Zadrożyńska A., Braun K., Zielnik świętowań polskich, Warszawa 2003.
Google Scholar

Zenkteler E., W ogrodzie biblijnym. Atlas roślin, Kraków 2021.
Google Scholar

Ziółkowska M., Gawędy o drzewach, Szczecin 2024.
Google Scholar