Typy przekształceń stroju rzeszowskiego pod wpływem mody krakowskiej i ich uwarunkowania
DOI:
https://doi.org/10.18778/1506-6541.31.09Słowa kluczowe:
moda krakowska, strój rzeszowski, stroje ludoweAbstrakt
Rzeszowski strój ludowy podlegał w pierwszych dziesięcioleciach XX w. znaczącym zmianom. Niniejszy artykuł skupia się przede wszystkim na analizie przemian jego elementów pod wpływem mody na strój krakowski. Analiza została przeprowadzona na podstawie wywiadów etnograficznych oraz materiału ikonograficznego zgromadzonego przez Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie i pozwoliła zidentyfikować pięć najczęściej występujących typów przekształceń: elementy wymienione, zmodyfikowane, takie, których sposób noszenia zmienił się, dodane oraz o zmienionej nazwie. W pierwszej części artykułu omówiono dotychczasowe badania naukowe poświęcone wpływowi mody krakowskiej na stroje ludowe Rzeszowiaków, w drugiej przedstawiono typy przekształceń stroju rzeszowskiego pod wpływem mody krakowskiej oraz ich główne przyczyny.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Materiałów Terenowych Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie. Dawne stroje w mojej okolicy, 1948 r. Ankiety uczniów szkół pow. Rzeszów, Kolbuszowa, Tarnobrzeg i in., 1948, t. 83, nr inw. 590/m.2.
Archiwum Materiałów Terenowych Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie. Grzegorzówka, Hermanowa, Konieczkowa, Sołonka, Straszydle. Strój ludowy, oprac. A. Targońska, 1975, t. 291, nr inw. 817.
Archiwum Materiałów Terenowych Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie. Grzegorzówka, Hermanowa, Konieczkowa, Sołonka, Straszydle. Strój ludowy, oprac. M. Marciniak, 1975, t. 292, nr inw. 818.
Archiwum Materiałów Terenowych Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie. Stroje i obrzędy rodzinne w okolicy Rzeszowa w latach 1908–1920, oprac. S. Synowiecka, t. 118, nr inw. 650, 651.
Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie – Archiwum Fotografii.
Fołta W., Życie z własnego nadania, Warszawa 1987.
Rzeszów. Pejzaż dawnego miasta. Rzeszów 1905–1918 w obiektywie Andrzeja Bujniaka, oprac. M. Czarnota, Rzeszów 2002.
Brzezińska A.W., Strój ludowy – od biografii przedmiotu do tożsamości podmiotu, [w:] Stroje ludowe jako fenomen kulturowy, red. A.W. Brzezińska, M. Tymochowicz, „Atlas Polskich Strojów Ludowych zeszyt specjalny”, Wrocław 2013.
Bystroń J.S., Ugrupowanie etniczne ludu polskiego, Kraków 1925.
Danak-Gajda J., Nie zmarnowałam życia. Biografia Alicji Haszczak, Rzeszów 2022.
Haszczak A., Folklor taneczny Ziemi Rzeszowskiej, Warszawa 1989.
Ignas K., Ludowe stroje przeworskie – przeszłość i przyszłość, Przeworsk 2017.
Ignas K., Od tradycyjnego do folklorystycznego stroju ludowego, [w:] Folklor Rzeszowiaków. Obraz przemian. Według badań terenowych 2014–2016, red. K. Barańska, J. Dragan, Kolbuszowa 2018.
Ignas K., Strój przeworski, na przykładzie kolekcji strojów ludowych Muzeum w Przeworsku, a tzw. „strój przeworski” jako kostium estradowy zespołów folklorystycznych w regionie, [w:] Stroje ludowe jako fenomen kulturowy, red. A. Brzezińska, M. Tymochowicz, „Atlas Polskich Strojów Ludowych zeszyt specjalny”, Wrocław 2013.
Kamocki J., Przyczyny upowszechniania się stroju krakowskiego jako stroju narodowego, „Polska Sztuka Ludowa – Konteksty” 1976, t. 30, z. 2.
Kotula F., Gorsety ludowe XVIII–XX w. z terenu województwa rzeszowskiego, Rzeszów 1970.
Kotula F., O polską kostiumologię ludową. Na marginesie książki Janiny Przeworskiej „Ubiory ludowe”, „Rocznik Województwa Rzeszowskiego” 1958, t. 1, z. 2.
Kotula F., Poszukiwanie metryk dla stroju ludowego, Rzeszów 1954.
Kotula F., Strój łańcucki, „Atlas Polskich Strojów Ludowych” 1955, t. 5, z. 4.
Kotula F., Strój rzeszowski, „Atlas Polskich Strojów Ludowych” 1951, t. 5, z. 131.
Kotula F., Wełniane spódnice i owce, „Nowiny Rzeszowskie” 1958, nr 60.
Kotula F., Wilkom cechu szewców w Łańcucie, „Biuletyn Historii Sztuki” 1952, t. 14, z. 3.
Kowalska-Lewicka A., Ludowy strój krakowski – strojem narodowym, „Polska Sztuka Ludowa – Konteksty” 1976, t. 30, z. 2.
Marczak A., Krakowiacy Zachodni, [w:] Krakowiacy, Lachy, Górale. Stroje wsi małopolskiej, t. 1., red. M. Brylak-Załuska, Nowy Sącz 2020.
Marczak A., Pobiegły E., Rossal E., Strój krakowski rozebrany, [w:] Stroje krakowskie. Historie i mity, red. E. Rossal, E. Pobiegły, Kraków 2017.
Minksztym J., Pominięte... Kierunki rozwoju zbiorów tkanin i ubiorów ludowych, na podstawie kolekcji Muzeum Etnograficznego w Poznaniu, [w:] Stroje ludowe jako fenomen kulturowy, red. A.W. Brzezińska, M. Tymochowicz, „Atlas Polskich Strojów Ludowych zeszyt specjalny”, Wrocław 2013.
Paprocka W., Tradycja ludowa a świadomość społeczna warstwy chłopskiej w okresie II Rzeczypospolitej, „Etnografia Polska” 1983, t. 27, z. 1.
Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, t. 1, Warszawa 2003.
Rossal E., Kreacje, mity i gabloty strojów krakowskich, [w:] Stroje krakowskie. Historie i mity, red. E. Rossal, E. Pobiegły, Kraków 2017.
Rossal E., Materialność i znaczenia. Zaszyte strony strojów krakowskich, [w:] Stroje krakowskie. Historie i mity, red. E. Rossal, E. Pobiegły, Kraków 2017.
Ruszel K., Rzeszowiacy, [w:] Encyklopedia Rzeszowa, Rzeszów 2011.
Ruszel K., Z badań nad kulturą ludową Rzeszowiaków, „Prace i Materiały z Badań Etnograficznych”, Rzeszów 1985, t. 5.
Stroje krakowskie. Historie i mity, red. E. Rossal, E. Pobiegły, Kraków 2017.
Szczurkowa E., W czerwonych korolach... O staromiejskim stroju ludowym, „Zeszyty Staromiejskie” 2007, t. 7.
Świder W., Kultura ludowa Rzeszowiaków przełomu XIX i XX wieku – wybrane zagadnienia, „Prace Historyczno-Archiwalne” 2020, t. 32. DOI: https://doi.org/10.30657/pha.32.2020.02
Targońska A., Moda chłopska (w okolicy Rzeszowa w początkach XX wieku). Folder wystawy, Rzeszów 1988–1989.
Ulanowska S., Wśród ludu krakowskiego (Wola Filipowska w pow. chrzanowskiem), „Wisła” 1882, t. 1.
Foto Polska. Członkowie zespołu ludowego, 1925–1930. https://opolskie.fotopolska.eu/2051819,foto.html?galeria_zdjec&p=325&&wykonane_do_rok=1960&source=/nowe_zdjecia/Polska.html
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
