Piosenki dziecięce o szkole i przedszkolu jako narzędzia konstruowania „dzieci organizacji”
DOI:
https://doi.org/10.18778/2450-4491.17.06Słowa kluczowe:
piosenka dziecięca, językowy obraz świata, instytucje edukacyjneAbstrakt
W artykule zaprezentowano wyniki badań nad obrazem edukacji instytucjonalnej obecnym we współczesnych polskich piosenkach dziecięcych. Utwory te zostały poddane analizie jakościowej w celu ujawnienia elementów konstytuujących zawarty w nich wizerunek przedszkola i szkoły podstawowej. Badania ujawniły tendencję do ukazywania tych placówek edukacyjnych jako miejsc ukierunkowanych na kształtowanie tzw. „dzieci organizacji” – w pełni podporządkowanych instytucji (Moss Kanter 1972). W badanych piosenkach wyraźnie obecny jest dyskurs dziecka – „istoty przedludzkiej” (Męczkowska-Christiansen 2010), które wymaga ścisłej kontroli i nieustannej interwencji ze strony kompetentnych dorosłych. Wśród narzędzi dyscyplinujących wychowanków autorzy piosenek wymieniają m.in.: przedszkolną rutynę, sztywne zasady panujące w instytucjach, proces oceniania, a zwłaszcza stopnie szkolne, i inne atrybuty władzy nauczycielskiej (np. dziennik zajęć lekcyjnych, dzwonek). Analiza i interpretacja piosenek doprowadziły autorkę do wniosku, iż nie tylko odzwierciedlają one rozpowszechniony w Polsce tradycyjny model edukacyjny, ale także utrwalają go w językowym obrazie świata.
Bibliografia
Bartmiński J. (1999) Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata w: Językowy obraz świata, J. Bartmiński (red.), Lublin, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 103-120.
Dudzikowa M. (2005) Scholapticon, czyli monitoring w szkole, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, nr 8, s. 50–56.
Flinders D. J., Noddings N., Thornton S. J. (1986) The Null Curriculum: Its Theoretical Basis and Practical Implications, „Curriculum Inquiry”, t. 16, nr 1, s. 33–42, https://doi.org/10.1080/03626784.1986.11075989 DOI: https://doi.org/10.1080/03626784.1986.11075989
Gawlicz K. (2008) Konstruowanie nieudacznika. Praktyki normalizacji i wykluczania w przedszkolu, „Zeszyty Etnologii Wrocławskiej”, nr 1(10), s. 37–54.
Gawlicz K. (2016) Demokracja jako praktyka codziennego życia w przedszkolu. Z doświadczeń nauczycielek, „Problemy Wczesnej Edukacji”, nr 4(35), s. 28–38, https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.7628 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.7628
Gopnik A., Meltzoff A. N., Kuhl P. K. (2004) Naukowiec w kołysce: Czego o umyśle uczą nas małe dzieci?, Warszawa, Wydawnictwo Media Rodzina.
Jegier A. (2016) Czas wolny małych dzieci w świecie realnym i wirtualnym, Warszawa, Difin.
Kataryńczuk-Mania L. (2014) Miejsce i znaczenie zabaw muzyczno-ruchowych w edukacji przedszkolnej w: Pedagogika przedszkolna. Oblicza i poszukiwania, M. Magda-Adamowicz, A. Olczak (red.), Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 206–217.
Klus-Stańska D. (2007) Między wiedzą a władzą. Dziecięce uczenie się w dyskursach pedagogicznych, „Problemy Wczesnej Edukacji”, nr 1–2, s. 92–106.
Klus-Stańska D. (2019) Pedagogika wczesnej edukacji w: Pedagogika. Podręcznik akademicki, Z. Kwieciński, B. Śliwerski (red.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 267–286.
Klus-Stańska D., Nowicka M. (2005) Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej, Warszawa, Wydawnictwo Harmonia.
Lipiec J. (2017) O istocie piosenki. Esej ontologiczny, „Piosenka. Rocznik Kulturalny”, nr 5, s. 10–21.
Męczkowska-Christiansen A. (2010) Dyskursy dzieciństwa a polityka. Pomiędzy wykluczeniem a obywatelskim uczestnictwem, „Problemy Wczesnej Edukacji”, nr 2(12), s. 25–38.
Miles M., Huberman A. M. (2000) Analiza danych jakościowych, Białystok, Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana.
Moss Kanter R. (1972) The Organization Child: Experience Management in a Nursery School, „Sociology of Education”, t. 45, nr 2, s. 186–212, https://doi.org/10.2307/2112007 DOI: https://doi.org/10.2307/2112007
Nowicka M. (2010) Socjalizacja na lekcjach w klasach początkowych, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Opie I., Opie P. (1959) The Lore and Language of Schoolchildren, Oxford, Oxford University Press.
Pawlak B. (2009) Praca grupowa w edukacji wczesnoszkolnej. Problemy – badania – rozwiązania praktyczne, Kraków, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, Dz.U. z 2017 r., poz. 356.
Stańczyk P. (2010) Milcząca zgoda, kultura ciszy i polityka głosu, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 3(51), s. 25–38.
Pilecka M. (2020) Nauczycielskie koncepcje dziecięcej pracy grupowej w klasach początkowych, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Przychodzińska M. (1989) Wychowanie muzyczne – idee, treści, kierunki rozwoju, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Rapley T. (2013) Analiza konwersacji, dyskursu i dokumentów, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Stefaniak B. (2011) Spór nad kołyską, „Teksty Drugie”, nr 4, s. 171–184.
Stern J. P. (1980) Manipulacja za pośrednictwem cliché w: Język i społeczeństwo, M. Głowiński (red.), Warszawa, Wydawnictwo Czytelnik, s. 282–298.
Suświłło M. (2001) Psychopedagogiczne uwarunkowania wczesnej edukacji muzycznej, Olsztyn, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Szyling G. (2017) Nauczycielskie praktyki oceniania poza standardami, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Śpiewamy nową wersję „Jestem sobie przedszkolaczek”, https://akademiamajkijezowskiej.com/aktualnosci/jestem-sobie-przedszkolaczek-nowa-wersja-hymnu/ (dostęp: 29.10.2021 r.).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
Strona czasopisma, prowadzona przez Zespół redakcyjny NOWiS na platformie Index Copernicus: 
