Rodzice wobec rozwoju potencjału twórczego swoich dzieci

Joanna Łukasiewicz-Wieleba

doi:10.18778/2450-4491.16.11

Autor

Joanna Łukasiewicz-Wieleba Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej https://orcid.org/0000-0003-2215-1208

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.16.11

Słowa kluczowe:

potencjał twórczy, twórczość dzieci i młodzieży, rodzice wobec twórczości dzieci

Abstrakt

Celem tego artykuł jest analiza, w jaki sposób przejawiany w dzieciństwie potencjał twórczy rozwinął się w okresie późnego dzieciństwa i adolescencji oraz jakie postawy wobec potencjału twórczego swoich dzieci wykazują rodzice. Zastosowano metodę wywiadu jakościowego. Przeprowadzono badania na próbie 33 rodziców, wyłonionych z poprzednich badań. W pierwszym badaniu (rok 2013) zadeklarowali, że ich dzieci posiadają potencjał twórczy, a w drugim (lata 2020–2021) opisywali, w jakim zakresie potencjał ten się rozwinął. Wyniki badań wskazują, że obszary, w których ujawniał się potencjał twórczy dzieci, są kontynuowane w wieku młodzieńczym, chociaż część młodych ludzi zaniechała rozwoju swych pasji twórczych lub znalazła ich ujście w innych dziedzinach niż miało to miejsce w dzieciństwie. Pojedyncze osoby charakteryzuje rozwój zdolności kierunkowych na bardzo wysokim poziomie, co wiąże się także z wysokim poziomem aktywności twórczych w danej dziedzinie (np. muzyka, plastyka, działania społeczne, aktorstwo, matematyka). Rodzice wobec twórczości swoich dzieci reprezentują cztery postawy: wspierającą, obojętną, zniechęconą lub ukierunkowaną na radzenie sobie z trudnościami dziecka.

Biogram autora

Joanna Łukasiewicz-Wieleba - Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej

Joanna Łukasiewicz-Wieleba – pedagog, doktor habilitowana nauk społecznych, profesor uczelni zatrudniona w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Instytucie Pedagogiki. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół pedagogiki zdolności, w szczególności – uwarunkowań rozpoznawania i rozwijania potencjału dzieci, rodzicielstwa oraz znaczenia zdolności w perspektywie całożyciowej. Drugi obszar badawczy odnosi się do nowych technologii i ich zastosowań edukacyjnych.

Bibliografia

Baer J., McKool S. (2009) Assessing Creativity Using the Consensual Assessment Technique w: C. S. Schreiner, Handbook of Research on Assessment Technologies Methods and Applications in Higher Education, Hershey, PA, IGIGlobal, s. 1–13. DOI: https://doi.org/10.4018/978-1-60566-667-9.ch004

Barbot B., Besançon M., Lubart T. I. (2011) Assessing Creativity in the Classroom, “The Open Education Journal”, nr 4(2), s. 58–66, https://dx.doi.org/10.2174/1874920801104010058 DOI: https://doi.org/10.2174/1874920801104010058

Beghetto R., Dilley A. (2016) Creative Aspirations or Pipe Dreams? Toward Understanding Creative Mortification in Children and Adolescents. Perspectives on Creativity Development, “New Directions for Child and Adolescent Development”, nr 151, s. 85–95, https://doi.org/10.1002/cad.20150 DOI: https://doi.org/10.1002/cad.20150

Brocławik K., (2005) Grupy jako środowiska aktywności twórczej w: A. Tokarz, W poszukiwaniu zastosowań psychologii twórczości, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dillon J. J. (2002) The Role of the Child in Adult Development, “Journal of Adult Development”, nr 9, s. 267–275, https://doi.org/10.1023/A:1020286910678 DOI: https://doi.org/10.1023/A:1020286910678

Dobrołowicz W. (1993) Psychika i bariery, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

European Commission, Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture (2022) Gender gaps in the cultural and creative sectors, Brussels, Publications Office of the European Union, https://data.europa.eu/doi/10.2766/322133

Gralewski J. (2019) Czy płeć twórcy ma znaczenie? Przekonania nauczycieli na temat charakterystyki kreatywnego chłopca oraz kreatywnej dziewczynki, „Rocznik Lubuski”, nr 4(1), s. 49–69, https://doi.org/10.34768/rl.2019.v451.03

Jastrzębska D., Limont W. (2017) Not Only Jumps, Slumps, but also Mini Plateau. Creative Potential Assessed by the Test for Creative Thinking-Drawing Production. A Cross-Sectional Study of Polish Students Aged from 7 to 18, “Creativity Research Journal”, nr 29(3), s. 337–342, https://doi.org/10.1080/10400419.2017.1360060 DOI: https://doi.org/10.1080/10400419.2017.1360060

Karwowski M., Beghetto R. (2019) Creative Behavior as Agentic Action, “Psychology of Aesthetics, Creativity and the Arts”, nr 13(4), s. 402–415, https://doi.org/10.1037/aca0000190 DOI: https://doi.org/10.1037/aca0000190

Karwowski M., Lebuda I., Beghetto R., Kaufman J., Sternberg R. (2019) Creative Self-Beliefs w: The Cambridge Handbook of Creativity, J. C. Kaufman, R. J. Sternberg (red.), Cambridge, Cambridge University Press, s. 396–418. DOI: https://doi.org/10.1017/9781316979839.021

Kaufman J. C. (2011) Kreatywność, Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Kaufman J. C., Baer J., Agars M. D., Loomis D. (2010) Creativity Stereotypes and the Consensual Assessment Technique, “Creativity Research Journal”, nr 22(2), s. 200–205, https://doi.org/10.1080/10400419.2010.481529 DOI: https://doi.org/10.1080/10400419.2010.481529

Kleibeuker S., De Dreu C., Crone E. (2016) Creativity Development in Adolescence: Insight from Behavior, Brain, and Training Studies, “New Directions for Child and Adolescent Development”, nr 151, s. 73–84, https://doi.org/10.1002/cad.20148 DOI: https://doi.org/10.1002/cad.20148

Kleibeuker S., Stevenson C., van der Aar L., Overgaauw S., van Duijvenvoorde A., Crone E. (2017) Training in the Adolescent Brain: An fMRI Training Study on Divergent Thinking, “Developmental Psychology”, nr 53(2), s. 353–365, https://doi.org/10.1037/dev0000239 DOI: https://doi.org/10.1037/dev0000239

Kwaśniewska J. M., Gralewski J., Witkowska E. M., Kostrzewska M., Lebuda I. (2018) Mothers’ Personality Traits and the Climate for Creativity They Build with Their Children, “Thinking Skills and Creativity”, nr 27, s. 13–24, https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.11.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.11.002

Kwaśniewska J. M., Lebuda I. (2017) Balancing Between Roles and Duties – The Creativity of Mothers, “Creativity. Theories – Research – Applications”, nr 4(1), s. 137–158, https://doi.org/10.1515/ctra-2017-0007 DOI: https://doi.org/10.1515/ctra-2017-0007

Lebuda I., Jankowska D. M., Karwowski M. (2020) Parents’ Creative Self-Concept and Creative Activity as Predictors of Family Lifestyle, “Environmental Research and Public Health”, nr 17(24): 9558, https://doi.org/10.3390/ijerph17249558 DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph17249558

Limont W. (2013) „Stań na ramionach gigantów”, czyli uczeń zdolny jako problem wychowawczy, „Psychologia Wychowawcza”, nr 3, s. 125–138, https://doi.org/10.5604/00332860.1094506 DOI: https://doi.org/10.5604/00332860.1094506

Lovecky D. (1992) Exploring Social and Emotional Aspects of Giftedness in Children, “Roeper Review”, nr 15(1), s. 18–25, https://doi.org/10.1080/02783199209553451 DOI: https://doi.org/10.1080/02783199209553451

Lubart T., Zenasni F., Barbot B. (2013) Creative Potential and its Measurement, “International Journal for Talent Development and Creativity”, nr 1(2), s.41–51.

Łukasiewicz-Wieleba J. (2018) Rozpoznawanie potencjału oraz wzmocnienia i ograniczenia rozwoju zdolności dzieci w narracjach rodziców, Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Łukasiewicz-Wieleba J. (2021) Nowe technologie w edukacji uczniów zdolnych, w: A. Klimska, M. Klimska, Przyszłość polskiej szkoły. Alert pedagogiczny, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 80–92.

Nęcka E. (2001) Psychologia twórczości, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Olszewski-Kubilius P. (2002) Parenting Practices that Promote Talent Development, Creativity, and Optimal Adjustment, w: M. Neihart, S. Reis, N. Robinson, S. Moon, The Social and Emotional Development of Gifted Children: What do We Know?, Waco, TX, Prufrock Press, s. 205–212.

Perleth C., Sierwald W., Heller K. (1993) Selected Results of the Munich Longitudinal Study of Giftedness: The Multidimensional/Typological Giftedness Model, “Roeper Review”, nr 15(3), s. 149–155. DOI: https://doi.org/10.1080/02783199309553491

Proudfoot D., Kay A. C., Koval Ch. Z. (2015) A Gender Bias in the Attribution of Creativity: Archival and Experimental Evidence for the Perceived Association Between Masculinity and Creative Thinking, “Psychological Science”, nr 26(11), s. 1751–1761, https://doi.org/10.1177/0956797615598739 DOI: https://doi.org/10.1177/0956797615598739

Pugsley L., Selcur A. (2018) Supporting Creativity Or Conformity? Influence of Home Environment and Parental Factors on the Value of Children’s Creativity Characteristics, “The Journal of Creative Behavior”, nr 54(3), s. 598–609, https://doi.org/10.1002/jocb.393 DOI: https://doi.org/10.1002/jocb.393

Richards R. (2012) Everyday Creativity w: The Cambridge Handbook of Creativity, J. C. Kaufman, R. J. Sternberg (red.), Cambridge, Cambridge University Press, s. 189–215. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511763205.013

Runco M., Acar S., Cayirdag N. (2017) A Closer Look at the Creativity Gap and Why Students Are Less Creative at School than Outside of School, “Thinking Skills and Creativity”, nr 24, s. 242–249, https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.04.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.04.003

Silvia P. J., Christensen A. P., Cotter K. N. (2016) Commentary: The Development of Creativity—Ability, Motivation, and Potential, “Perspectives on creativity development. New Directions for Child and Adolescent Development”, nr 151, s. 111–119. DOI: https://doi.org/10.1002/cad.20147

Singer J., Lythcott M. (2002) Fostering school achievement and creativity through sociodramatic play in the classroom, “Research in the Schools”, nr 9(2), s. 43–52.

Subotnik R. F., Olszewski-Kubilius P., Worrell F. C. (2012) Nurturing The Young Genius, “Scientific American Mind”, nr 23(5). DOI: https://doi.org/10.1038/scientificamericanmind1112-50

Subotnik R. F., Olszewski-Kubilius P., Worrell F. (2015) From Traditional Perspectives on Giftedness to Embracing Talent Development: A Transition Based on Scholarship in Psychological Science, “Psychologia Wychowawcza”, nr 8, s. 9–19.

Szmidt K. J. (2007) Pedagogika twórczości, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Szmidt K. J. (2022) Dziecko odkrywcą twórczych problemów i pytań, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, nr 17(66), s. 11–26, https://doi.org/10.35765/eetp.2022.1766.01 DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2022.1766.01

Torrance E. (1968) A Longitudinal Examination of the Fourth Grade Slump in Creativity, “Gifted Child Quarterly”, nr 12(4), s. 195–199, https://doi.org/10.1177/001698626801200401 DOI: https://doi.org/10.1177/001698626801200401

Torrance E. (1975) Preliminary Manual: Ideal Child Checklist, Athens, GA, Georgia Studies of Creative Behavior.

van der Zanden P., Meijer P., Beghetto R. (2020) A Review Study about Creativity in Adolescence: Where Is the Social Context?, “Thinking Skills and Creativity”, nr 38: 100702, https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100702 DOI: https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100702