Cielesny wymiar badań nad autyzmem. Rzecz o dzienniku terenowym

Aleksandra Rzepkowska

doi:10.18778/2450-4491.14.04

Autor

Aleksandra Rzepkowska https://orcid.org/0000-0003-1322-0769

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.14.04

Słowa kluczowe:

zapiski terenowe, badania terenowe, dziennik, pisanie, ciało, cielesność, materialność, ASD (zaburzenia ze spektrum autyzmu)

Abstrakt

Sporządzanie zapisków terenowych pozostaje integralną częścią obserwacji uczestniczącej, która polega na tym, że badacz uzyskuje wgląd w konkretne sytuacje społeczne i zjawiska kulturowe. Procedura notowania z pozoru wydaje się prosta, jednak w istocie jest to złożony proces, uwarunkowany przez rozmaite okoliczności oraz mający swe korelaty cielesne i materialne. Dlatego warto zdawać sobie sprawę nie tylko z tego, co badacz zapisuje, ale także, że w ogóle zapisuje oraz – nade wszystko – jak to robi. Kwestie te należy zaś analizować w sposób zindywidualizowany i zlokalizowany, zorientowany na działania konkretnego badacza w konkretnym terenie. W artykule podejmuję refleksję nad praktycznymi aspektami tworzenia notatek terenowych na przykładzie własnych badań nad autyzmem.

Biogram autora

Aleksandra Rzepkowska

Aleksandra Rzepkowska – absolwentka Wydziału Filozoficzno-Historycznego i Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Ukończyła studia magisterskie i doktoranckie w zakresie etnologii oraz dwuletnie Podyplomowe Studium Filologii Polskiej. W latach 2018–2020 związana jako adiunkt z Katedrą Pedagogiki Społecznej na Wydziale Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Zainteresowania naukowo-badawcze: zagadnienia dyskursu, komunikacji, ciała i cielesności, zdrowia i choroby, (auto)biografii oraz pamięci.

Bibliografia

Bachelard G. (1975) Wyobraźnia poetycka. Wybór pism, tłum. H. Chudak i A. Tatarkiewicz, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Byczkowska D. (2012) „Ciało to mój największy nauczyciel”. Interakcje z własnym ciałem w pracy tancerza, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 8, nr 2, s. 112–127, https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.05 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.05

Csordas T. J. (red.) (1994) Embodiment and Experience. The Existential Ground of Culture and Self, Cambridge, Cambridge University Press.

Emerson R. M., Fretz R. I., Shaw L. L. (red.) (1995) Writing Ethnographic Fieldnotes, Chicago, University of Chicago Press, https://doi.org/10.7208/chicago/9780226206851.001.0001 DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226206851.001.0001

Ingold T. (2000) The Perception of the Environment. Essays on Livelihood, Dwelling and Skill, London, Routledge.

Ingold T. (2007) Lines. A Brief History, London – New York, Routledge, https://doi.org/10.4324/9780203961155 DOI: https://doi.org/10.4324/9780203961155

Kacperczyk A. (2012) Badacz i jego ciało w procesie zbierania i analizowania danych – na przykładzie badań nad społecznym światem wspinaczki, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 8, nr 2, s. 32–63, https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.03 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.03

Lejeune P. (2010) „Drogi zeszycie…”, „Drogi ekranie…”. O dziennikach osobistych, tłum. A. Karpowicz, M. i P. Rodakowie, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Leociak J. (1997) Tekst wobec Zagłady. (O relacjach z getta warszawskiego), Wrocław, Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej.

Leociak J. (2018) Redefinicja kategorii świadka i świadectwa. (Wokół rzeczy wykopanych na terenie miejsca-po-getcie w Warszawie), „Teksty Drugie”, nr 3, s. 57–68, https://doi.org/10.18318/td.2018.3.4 DOI: https://doi.org/10.18318/td.2018.3.4

Mauss M. (1998) Sposoby posługiwania się ciałem, w: Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, A. Mencwel (red.), tłum. M. Król, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 185–195.

Ong W. J. (2011) Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii, tłum. J. Japola, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Pearce S. (1995) On Collecting. An Investigation into Collecting in the European Tradition, London, Routledge.

Rakoczy M. (2013) Tekst, pisanie, szkoła w perspektywie antropologicznej, „Zagadnienia Rodzajów Literackich”, t. 56, nr 2, s. 73–85.

Rakoczy M. (2014a) „Pisanie” kultury a notatki terenowe – przypadek Bronisława Malinowskiego, „Zeszyty Etnologii Wrocławskiej”, nr 2(21), s. 75–94.

Rakoczy M. (2014b) Szkoła, pismo, praktyka w świetle zwrotu performatywnego, „Tematy z Szewskiej”, nr 2(12), s. 6–19.

Rakoczy M. (2015) Materia, ciało, wizualność, czyli jak lepiej zrozumieć pisanie, „Teksty Drugie”, nr 4, s. 13–32.

Rakowski T. (2008) Przemiany, przesunięcia, przedmioty przejściowe. Antropologia rzeczy, „Kultura Współczesna”, nr 2, s. 55–72.

Rodak P. (2005) Wojna i zapis (o dziennikach wojennych), „Teksty Drugie”, nr 6, s. 33–45.

Rule A. (2021) Ted Bundy. Bestia obok mnie, tłum. B. Czartoryski, Kraków, Wydawnictwo SQN.

Stoller P. (1989) The Taste of Ethnographic Things: The Senses in Ethnography, Philadelphia, University of Pennsylvania Press, https://doi.org/10.9783/9780812203141 DOI: https://doi.org/10.9783/9780812203141

Sulima R. (2000) Antropologia codzienności, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Vandendorpe Ch. (2008) Od papirusu do hipertekstu. Esej o przemianach tekstu i lektury, tłum. A. Sawisz, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Wojciechowska M. (2012) Ciało – podstawowe narzędzie pracy. Rola ciała w procesie negocjowania tożsamości pracownic agencji towarzyskich, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 8, nr 2, s. 128–151, https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.06 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.06

Wójcik-Dudek M. (2019) Idiolekty pamięci – dziecięce dzienniki Zagłady. Od świadectwa do literatury, „Stylistyka”, t. 28, s. 157–174, https://doi.org/10.25167/Stylistyka20.2019.11 DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka20.2019.11