Paradygmat dwoistości jako perspektywa widzenia świata i człowieka
Słowa kluczowe:
ambiwalencja, dwoistość, edukacja akademicka, oscylacjaAbstrakt
Celem szkicu jest charakterystyka paradygmatu dwoistości, stanowiącego „nowego typu złożoność, obecną w konkretnych tekstach ważnych dla teorii i praktyki społecznej” (Witkowski 2013: 44) o źródłach głównie socjologicznych (Merton, Elias). Lech Witkowski stawia tezę, iż pedagogika dzięki temu paradygmatowi „osiągnęła możliwość bycia dyscypliną dojrzałą, która będzie mogła sprostać możliwości dyskursu i badań” (tamże: 64) i ilustruje jego przydatność w pedagogice analizami dorobku ważnych międzywojennych polskich pedagogów. Paradygmat dwoistości nie jest tożsamy z postmodernistycznym relatywizmem moralnym i nie deprecjonuje świata wartości. Może nawet być podstawą etyczności tam, gdzie „istnieje pole oscylacji między wartościami przeciwstawnymi, a mimo to obligującymi (Maliszewski 2013: 41). Szczególnie przydatna może być ta perspektywa w pedeutologii i dydaktyce szkoły wyższej, dzięki wyposażeniu studentów w zdolność dostrzegania i akceptowania ambiwalencji ich przyszłych ról zawodowych jako cechy sytuacji wychowawczych oraz składnika ich kultury intelektualnej.
Bibliografia
Andrukowicz W. (2005) Strategie edukacyjne w przestrzeni ambiwalencji, w: Procesy uczenia się i ich uwarunkowania, F. Bereźnicki, K. Denek, J. Świrko-Pilipczuk (red.), Szczecin, Agencja Wydawnicza „Kwadra”, s. 114-120.
Bilińska-Suchanek E. (2013) Nauczyciel i opór (wobec) systemu edukacji, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Chutorański M. (2014) Między intelektualistą konkretnym a parezją. Pytanie o nauczyciela w perspektywie teoretycznej Michela Foucaulta, „Parezja” nr 1, s. 11-20.
Dawid J. W. (2002) O duszy nauczycielstwa, Lublin, Wydawnictwo KUL.
Dudzikowa M. (2007) Pomyśl siebie... jako autorytet, w: M. Dudzikowa, Pomyśl siebie... Minieseje dla wychowawcy klasy, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, s. 95-181.
Filozofia. Leksykon PWN (2000) W. Łagodzki, G. Pyszczek (red.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gadacz T. (2013) O zmienności życia, Warszawa, Wydawnictwo Iskry.
Górka N. (2008) Ambiwalencja kobiety. Pedagogika (sprzecznej) kobiecości, matki, córki, nauczycielki, w: M. Jaworska-Witkowska, A. Rzekońska (red.), Przeszukiwanie humanistyki. Od inspiracji do inicjacji. Studenckie próby między dydaktyką a badaniami, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Jaworska-Witkowska M. (2009) Ku kulturowej koncepcji pedagogiki. Fragmenty i ogarnięcia, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Kaliszewska M. (2011) Funkcje eseju pedagogicznego w dydaktyce akademickiej na tle procesów inkluzji społecznej, Kielce, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistyczego.
Krakowiak M. (2012) Mierzenie się z esejem. Studia nad polskimi badaniami eseju literackiego, Katowice, Wydawnictwo Naukowe UŚ.
Kwiatkowska H. (2005) Tożsamość nauczycieli. Między anomią a autonomią, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Kwiatkowska H. (2008) Pedeutologia, Warszawa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Maliszewski K. (2013) Ciemne iskry. Problem aktualizacji pedagogiki kultury, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Marynowicz-Hetka E. (2007) Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki. Wykład. Tom 1, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Matlakiewicz A. (2011) Ambiwalencja w uczeniu się dorosłych, „Rocznik Andragogiczny” nr 18, s. 64-70. Dostępny w internecie http://dydaktyka.uni.lodz.pl/wp-content/uploads/2012/01/2011_Matlakiewicz1.pdf (dostęp: 19.10.14).
Muszyńska M. (2013) Alegorie w estetycznych przestrzeniach pedagogiki. Dwoistość w ekspozycjach ironicznego alegoryka — badania jakościowe, Toruń, Wydawnictwo Naukowe GRAdo.
Nawroczyński B. (1947) Życie duchowe. Zarys filozofii kultury, Kraków — Warszawa, Księgarnia Wydawnicza F. Pieczątkowski i S-ka.
Pedagogika. Leksykon PWN (2000) B. Milerski, B. Śliwerski (red.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Sajdak A. (2013) Paradygmaty kształcenia studentów i wspierania rozwoju nauczycieli akademickich. Teoretyczne podstawy dydaktyki akademickiej, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Schwarz R. (2009) Supervision und Professionelles Handeln Pflegender, Ui-Koblenz-Landau, Wiesenbaden, VS Verlag für Sozialwissenschaften. Dostępny w internecie http://books.google.pl/books?id=37GXqs6_tv0C&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_ge_summary_r7cad=0#v=onepage&q&f=fals (dostęp: 10.09.14).
Sendyka R. (2006) Nowoczesny esej. Studium historycznej świadomości gatunku, Kraków, Wydawnictwo Universitas.
Sillamy N. (1994) Słownik psychologii, tłum. K. Jarosz, bmw, Wydawnictwo „Książnica”.
Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów (2005) J. Bralczyk (red.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Suchodolski B. (1983) Istota człowieka, „Kwartalnik Pedagogiczny” nr 3/4, s. 35-51.
Suchodolski B. (1990) Wychowanie mimo wszystko, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Witkowski L. (1994a) Ambiwalencja jako kategoria dla socjologii edukacji, w: Edukacja wobec zmiany społecznej, J. Brzeziński, L. Witkowski (red.), Poznań — Toruń, Wydawnictwo EDYTOR, s. 189-199.
Witkowski L. (1994b) Ambiwalencja i sacrum. O religioznawczym wyzwaniu M. Eliade dla pedagogiki, w: Nieobecne dyskursy. Tom 4, Z. Kwieciński (red.), Toruń, Wydawnictwo UMK, s. 47-61.
Witkowski L. (1995) Ambiwalencja tożsamości z pogranicza kulturowego, w: Edukacja a tożsamość etniczna. Materiały z konferencji naukowej w Rabce, M. M. Urlińska (red.), Toruń, Wydawnictwo UMK.
Witkowski L. (1998) Edukacja wobec sporów o (po)nowoczesność, Warszawa, Wydawnictwo IBE.
Witkowski L. (2001a) Ambiwalencje w kulturze jako wyzwania dla pedagogiki ogólnej, w: Rozwój pedagogiki ogólnej. Inspiracje i ograniczenia kulturowe oraz poznawcze, A. Bogaj (red.), Warszawa-Kielce, Wydawnitwo IBE.
Witkowski L. (2001b) Dwoistość w pedagogice Bogdana Suchodolskiego (z aneksem o Sergiuszu Hessenie), Kraków, Wydawnictwo WIT-GRAF.
Witkowski L. (2009) Wyzwania autorytetu w praktyce społecznej i kulturze symbolicznej, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Witkowski L. (2010a) Próba bilansu i nowego otwarcia, w: H. A. Giroux, L. Witkowski, Edukacja i sfera publiczna. Idee i doświadczenia pedagogiki radykalnej, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Witkowski L. (2010b) O dwoistościach autorytetu pracownika socjalnego (w kształceniu socjalnym i jako wyzwania praktycznego), w: Praca socjalna. Kształcenie — działanie – konteksty, A. Kanios, M. Czechowska-Bieluga (red.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Witkowski L. (2011) Tradycja, specjalizacja, dyskursy, podręczniki. Z otwarcia, przebiegu i podsumowania debaty na Kolokwium II, w: Przeszkody dla rozwoju humanistyki w szkołach wyższych (z pedagogiką w tle) w perspektywie troski o uniwersytet, kulturę humanistyczną i podręczniki, M. Jaworska-Witkowska, L. Witkowski (red.), Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Witkowski L. (2013) Przełom dwoistości w pedagogice polskiej. Historia. Teoria. Krytyka, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Witkowski L. (2014) Niewidzialne środowisko. Pedagogika kompletna Heleny Radlińskiej jako krytyczna ekologia umysłu, idei wychowania. O miejscu pedagogiki w przełomie dwoistości w humanistyce, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Włodarczyk R., Żłobicki W. (2011) Interdyscyplinarność i transdyscyplinarność pedagogiki — wymiary teoretyczny i praktyczny, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
http://www.fatherwaltersparish.org/uploads/Dualism_vs._Duality.pdf (dostęp: 25.11.14).
http://www.merriam-webster.com/dictionary/dualism (dostęp: 25.11.14).
Pobrania
Opublikowane
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Strona czasopisma, prowadzona przez Zespół redakcyjny NOWiS na platformie Index Copernicus: 
