Duch, który cierpi. O roli cierpienia i rytuału w przeżywaniu kryzysów na przykładzie szkoły waldorfskiej

Maja Dobiasz-Krysiak

doi:10.18778/2450-4491.12.08

Autor

Maja Dobiasz-Krysiak https://orcid.org/0000-0002-9534-6463

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.12.08

Słowa kluczowe:

cierpienie, kryzys, rytuał, sztuka, szkoła waldorfska, Rudolf Steiner

Abstrakt

Tekst poświęcony jest roli rytuału i sztuki w pokonywaniu jednostkowego cierpienia i społecznych kryzysów. Choć niepopularny we współczesnej kulturze analgetyków, nastawionej na uzyskiwanie szybkich efektów, proces rytualny (jak pokazują za Turnerem Maria Mendel i Tomasz Szkudlarek), jest w swej istocie tożsamy z doświadczeniem kryzysu. Przechodzenie rytuałów ma więc potencjał transgresji, przekraczania sytuacji trudnych dla jednostek oraz społeczeństw. Omawiam to na przykładach przemian narracji porodowych oraz sposobów radzenia sobie z traumą przez Martina Millera, syna słynnej psychoterapeutki Alice Miller.

Inną cechą współczesnej kultury jest odrzucenie sacrum, co pokazuję na przykładzie usuwania teozoficznych wątków z biografii Marii Montessori i marginalizowania szkół waldorfskich Rudolfa Steinera, które wyrastają z kryzysu zachodniej racjonalności. Odtwarzane i zapośredniczone przez sztukę rytuały, wykorzystywane są w szkołach waldorfskich w celach wychowawczych i rozwojowych i zgodnie powyższymi teoriami mogą mieć potencjał pokonywania kryzysów związanych z dojrzewaniem.

Biogram autora

Maja Dobiasz-Krysiak

Dobiasz-Krysiak Maja – doktor, antropolożka i animatorka kultury, edukatorka kulturowa. Przez wiele lat związana była z Centrum Edukacji Obywatelskiej. Ekspertka w Mazowieckim Programie Edukacji Kulturalnej. Jej zainteresowania naukowe oscylują wokół badania kultury alternatywnej, edukacji społecznej i animacji kultury oraz kultury w czasach kryzysu. Autorka artykułów naukowych, tekstów popularyzatorskich i edukacyjnych oraz monografii Antropozoficzna cywilizacja uzdrowienia. Mit, utopia, rzeczywistość (2014).

Bibliografia

Cantril H. (1963) The Psychology of Social Movements, New York, John Wiley & Sons, Inc.

Kołakowski L. (2005) Obecność mitu, Warszawa, Prószyński i S-ka.

Kozielecki J. (2002) Transgresja i kultura, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

McLaren P. (1999) Schooling as a ritual performance. Toward a Political Economy of Educational Symbols and Gestures, Boston, Rowman & Littlefield Publishers.

Liga Nowego Wychowania (1931), „Przegląd Pedagogiczny”, nr 21.

Miller A. (2007) Dramat udanego dziecka, tłum. N. Szymańska, Poznań, Media Rodzina.

Miller M. (2015) Prawdziwy „dramat udanego dziecka”, tłum. K. Kumpf, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Nalaskowski A. (2002) Przestrzenie i miejsca szkoły, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Otto R. (1993) Świętość. Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych, tłum. B. Kupis, Wrocław, Wydawnictwo Thesaurus Press.

Pallasmaa J. (2012) Oczy skóry. Architektura i zmysły, tłum., M. Choptiany, Kraków, Wydawnictwo Instytut Architektury.

Prokopiuk J. (2003) Szkice antropozoficzne. Chrześcijańska droga poznania świata duchowego, Białystok, Wydawnictwo Studio Astropsychologii.

Prokopiuk J. (red.) (1992) Wychowanie bez lęku. Pedagogika Steinerowska, Warszawa, Wydawnictwo Społeczne Towarzystwo Oświatowe.

Sobczak J. (1998) „Nowe wychowanie” w polskiej pedagogice okresu Drugiej Rzeczypospolitej (1918–1939), Bydgoszcz, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Bydgoszczy.

Steiner R. (2004) Zagadnienie wychowania jako zagadnienie społeczne. Duchowe, kulturowo-historyczne i społeczne podłoża pedagogiki Szkoły Waldorfskiej, tłum. E. Łyczewska, Gdynia, Wydawnictwo Genesis.

Steiner R. (2005) Duchowe podstawy sztuki wychowania. Wykłady oksfordzkie, tłum. E. Łyczewska, Gdynia, Wydawnictwo Genesis.

Szwed S. (2014) Mundra, Wołowiec, Wydawnictwo Czarne.

Tarkowska E. (1993a) Próby – Chaos kulturowy w: Kulturowy wymiar przemian społecznych,

A. Jawłowska, M. Kempny, E. Tarkowska (red.), Warszawa, Polska Akademia Nauk, s. 31–38.

Tarkowska E. (1993b) Temporalny wymiar przemian zachodzących w Polsce w: Kulturowy wymiar przemian społecznych, A. Jawłowska, M. Kempny, E. Tarkowska (red.), Warszawa, Polska Akademia Nauk, s. 87–100.

Trzcińska I., Świerzowska A., Tomeczek J. (2019) Z dziejów polskiej teozofii w: Polskie tradycje ezoteryczne 1980–1939. Teozofia i antropozofia, Tom I, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Turner V. (2010) Proces rytualny. Struktura i antystruktura, tłum. E. Dżurak, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Hess K. M., George Arundale, http://www.tradycjaezoteryczna.ug.edu.pl/node/845 16.01.2020 [dostęp: 8.07.2020].

Kreowanie magii w Szkole Waldorfskiej. Grota Gnoma. Jezioro Wróżek. #OkiemMAtki-Słowianki, https://youtu.be/R-lZgcj4AzI [dostęp: 18.06.2020].

Maria Montessori, https://theosophy.wiki/en/Maria_Montessori#Involvement_with_Theosophists [dostęp: 7.07.2020].

Mendel M., Szkudlarek T. ( 2013), Kryzys jako dyskurs i narracja. Konteksty edukacyjne, w: „Forum Oświatowe, 3 (50), s. 13–34, http://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/163 [dostęp: 19.06.2020].

Organizacja pracy świetlicy, http://www.waldorfska.org/swietlica/ [dostęp: 18.06.2020].

Rewolucja Szkoła 1918–1939, https://u-jazdowski.pl/kino/repertuar/rewolucja-szkola-1918-1939 [dostęp: 7.07.2020].

Szkolna rewolucja 1918–1939, https://www.planeteplus.pl/dokument-szkolnarewolucja-1918-1939_47128 [dostęp: 7.07.2020].

Święto Marcinowe, http://www.waldorfskaszkola.pl/aktualnosci/wpis/82/Swieto-Marcinowe [dostęp: 17.06.2020].

Święty Marcin, http://www.szkolawaldorfska.pl/aktualno%C5%9Bci [dostęp: 17.06.2020].

Who is afraid of Alice Miller?, https://www.whosafraidofalicemiller.com/en#protagonisten [dostęp: 10.06.2020].

Wilson C. (1985) Montessori was a Theosophist, „History of Education Society Bulletin”, vol. 36, s. 52–54, http://www.kelpin.nl/fred/download/montessori/english/theosophist.pdf [dostęp: 7.07.2020].