Pojęcie modelu i jego rola w nauce. Z polskich dyskusji metodologicznych

Magdalena Matusiak-Rojek

doi:10.18778/2450-4491.20.08

Auteurs

Magdalena Matusiak-Rojek Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0001-8900-0901

DOI :

https://doi.org/10.18778/2450-4491.20.08

Mots-clés :

typologia modeli, funkcje modeli w naukach, Izydora Dąmbska, Zygmunt Hajduk, Ryszard Wójcicki

Résumé

Modele używane są w naukach przyrodniczych i matematycznych, jak również w społecznych i prawnych. Samo pojęcie modelu zaś daje asumpt do interdyscyplinarnego namysłu nad znaczeniem tego właśnie terminu. Artykuł skoncentrowany jest na pewnych rozstrzygnięciach typologicznych, prowadzonych w ramach polskiego dyskursu naukowego. Tekst przedstawia stanowisko Izydory Dąmbskiej, Zygmunta Hajduka oraz Ryszarda Wójcickiego, a także kilka bardziej współczesnych typologii modeli stosowanych w naukach. Prezentacja ta ma za zadanie przybliżenie pojęcia modelu i pokazanie jego wielowymiarowości, zarówno w wymiarze strukturalnym, jak i funkcjonalnym.

Biographie de l'auteur

Magdalena Matusiak-Rojek, Uniwersytet Łódzki

Magdalena Matusiak-Rojek – ukończyła studia pedagogiczne na specjalności „Profilaktyka i animacja społeczno-kulturalna” na Wydziale Nauk o Wychowaniu, a następnie studia doktoranckie na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego, których zwieńczenie stanowiła rozprawa doktorska zatytułowana „Etyka i antropologia Mariana Przełęckiego”. Obecnie zatrudniona w Katedrze Badań Edukacyjnych na Wydziale Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. W kręgu jej zainteresowań znajdują się zarówno kwestie filozoficzne, takie jak: metodologia badań, etyka czy działalność Szkoły Lwowsko-Warszawskiej; jak i pedagogiczne: związane z zagadnieniami edukacji dla bezpieczeństwa, edukacji dla pokoju oraz edukacji międzykulturowej.

Références

Brzechczyn K. (2019) Modele w nauce w: Metodologia nauk; część 1: Czym jest nauka?, S. Janeczek, M. Walczak, A. Starościc (red), Lublin, Wydawnictwo KUL, s. 205–230, https://doi.org/10.2307/j.ctvxrpx84.9 DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvxrpx84.9

Dąmbska I. (2015) Pojęcie modelu i jego rola w naukach, „Filozofia Nauki”, nr 2(90), s. 141–152.

Grobler A. (2006) Metodologia nauk, Kraków, Wydawnictwo Znak.

Hajduk Z. (1972) Pojęcie i funkcja modelu, Roczniki Filozoficzne, z. 3, s. 77–124.

Kłoskowska A. (1959) Modele społeczne i kultura masowa, Przegląd Socjologiczny, t. XIII, nr 2, s. 46–71.

Langer T. (1982) O pewnych aspektach stosowania modeli w prawoznawstwie, Zeszyty Naukowe Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Prace Instytutu Administracji i Zarządzania, nr 5–6, s. 23–32.

Langer T. (1987) O modelach i modelowaniu w naukach prawnych, Państwo i Prawo, nr 19, s. 39–48.

Marynowicz-Hetka E. (2007) Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, t. 1, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Mazurek M. (2015) Modele teoretyczne, Filozofia i Nauka. Studia filozoficzne i interdyscyplinarne, t. 3, s. 151–156.

Sztompka P. (1968) O pojęciu modelu w socjologii, Studia Socjologiczne, nr 1, s. 27–58.

Wolska H. (2023) Modele jako forma poznania naukowego. Próba zdefiniowania, Prawo i Więź, nr 2(45), s. 53–72. DOI: https://doi.org/10.36128/PRIW.VI45.492

Wójcicki R. (1974) Metodologia formalna nauk empirycznych, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Wójcicki R. (1995) Theories, Theoretical Models, Truth, Foundations of Science, t. 1, nr 3(70), s. 398–404, https://doi.org/10.1007/BF00145402 DOI: https://doi.org/10.1007/BF00145402

Wójcicki R. (1997) Werystyczne i heurystyczne teorie w nauce, Filozofia Nauki, t. 5, nr 2(18), s. 21–52.

Zeidler P. (1996) Problem statusu poznawczego modeli teoretycznych, Filozofia Nauki, r. 4, nr 3, s. 73–86.

Kwaśnicki W. (2000) Określenie zasadności modeli w naukach społecznych, https://kwasnicki.prawo.uni.wroc.pl/todownload/Antalowka2000.pdf (dostęp: 6.12.2024).

Sagan A. (2014) Wprowadzenie do modelowania zjawisk społecznych i przykłady zastosowania w Statistica, StatSoft Polska, https://www.statsoft.pl/wp-content/uploads/2017/05/wprowadzenie_do_modelowania_zjawisk_spolecznych.pdf (dostęp: 6.12.2024).