Wzór zachowania matki – transgresja i transmisja pokoleniowa wzorów w doświadczeniach biograficznych byłych wychowanek placówek resocjalizacyjnych

Agnieszka Jaros

doi:10.18778/2450-4491.19.05

Authors

Agnieszka Jaros Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0001-6044-2503

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.19.05

Keywords:

biographical research, pattern of maternal behavior, generational transmission, transgression, demoralization, adolescents

Abstract

The article describes the patterns of maternal behavior and the processes which these patterns underwent in subsequent generations from the perspective of former female residents of juvenile rehabilitation centers. These women successfully completed the rehabilitation process. The theoretical analysis was based on the theory of symbolic violence by Pierre Bourdieu and Jean-Claude Passeron, and the concept of the transgressive person by Józef Kozielecki. The main research problem was presented in the following question: What kind of pattern of maternal behavior was formed in former pupils of rehabilitation centers in their family of origin, and what processes did it undergo in the next generation, from the perspective of their individual biographical experiences? The study used the biographical method, while the technique of data collection were autobiographical narrative interviews. Based on the analysis of the material obtained, patterns of maternal behavior were identified for which the welfare of the child was or was not important. In the next step, the processes to which these patterns were subjected in the nuclear family were analyzed. The main conclusion drawn from the study is that behavioral patterns in which the child’s welfare is important, as acquired in the family of origin, and later learned and internalized, are reproduced in nuclear families (these patterns are also subject to dispersion). However, the pattern of maternal behavior uninterested in the child’s welfare, as deviating from the social standards, norms and perceptions of the general population is rejected and, as a result of transgression, triggers behaviors opposite to the original pattern.

Author Biography

Agnieszka Jaros, Uniwersytet Łódzki

Agnieszka Jaros – PhD in the field of social sciences, pedagogist, psychologist and psychotherapeutist. Assistant Professor at the Department of Social Pedagogy and Social Rehabilitation of the Faculty of Educational Sciences, University of Lodz. Author and co-author of scientific publications in the field of problem behaviors of children, adolescents and adults. Recently, she has been working on the issue of social labeling, undertaking research on the experiences of former residents of social rehabilitation centers.

References

Badinter E. (2013) Konflikt: kobieta i matka, tłum. J. Jedliński, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bakiera L., Harwas-Napierała B. (2016) Wzory osobowe w rozwoju człowieka, Poznań, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.

Bereza B. (2016) Psychologiczne uwarunkowania prawidłowych relacji w rodzinie, „Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio”, nr 4(28), s. 173–182.

Bernasiewicz M., Noszczyk-Bernasiewicz M. (2017) „Nieobecny ojciec” – casus rodzin nieletnich przestępców, „Studia Edukacyjne”, nr 44, s. 161–175, https://doi.org/10.14746/se.2017.44.10 DOI: https://doi.org/10.14746/se.2017.44.10

Bourdieu P., Passeron J. C. (2011) Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania, tłum. ¬E. Neyman, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Cieślikowska-Ryczko A. (2021) Badania biograficzne rodzin więźniów. Refleksja metodologiczna, „Kwartalnik Pedagogiczny”, nr 2(260), s. 135–162, https://doi.org/10.31338/2657-6007.kp.2021-2.7 DOI: https://doi.org/10.31338/2657-6007.kp.2021-2.7

Cieślikowska-Ryczko A. (2022) Rodzice więźniów. Studium doświadczeń, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Dobrowolska B. (2018) Transmisja i reprodukcja wartości kulturowych w szkole na przykładzie wybranych mniejszości narodowych i etnicznych a kontekst społeczny. Elementy założeń teorii Pierre’a Bourdieu i Basila Bernsteina, „Studia Międzykulturowe”, nr 1(8), s. 89–104, https://doi.org/10.15804/em.2018.01.06 DOI: https://doi.org/10.15804/em.2018.01.06

Domurat A. (2017) Józef Kozielecki, „Decyzje”, nr 27, s. 121–128, https://doi.org/10.7206/DEC.1733-0092.90 DOI: https://doi.org/10.7206/DEC.1733-0092.90

Flick U. (2010) Projektowanie badania jakościowego, tłum. P. Tomanek, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gerrig R. J., Zimbardo P. G. (2006) Psychologia i życie, tłum. E. Czerniawska, M. Guzowska-Dąbrowska, A. Jaworska-Surma, J. Radzicki, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jezierska-Wiejak E. (2013) Rodzina jako międzypokoleniowa płaszczyzna transmisji wartości, „Wychowanie w Rodzinie”, nr 2(8), s. 285–299, https://doi.org/10.61905/wwr/171139 DOI: https://doi.org/10.61905/wwr/171139

Joyner B., Beaver K. M., (2021) Maternal Depression and Child and Adolescent Problem Behaviors: A Propensity Score Matching Approach, „Psychiatric Quarterly”, nr. 92, s.655–674, https://doi.org/10.1007/s11126-020-09842-2 DOI: https://doi.org/10.1007/s11126-020-09842-2

Kozielecki J. (1987) Koncepcja transgresyjna człowieka: analiza psychologiczna, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kozielecki J. (2000) Koncepcje psychologiczne człowieka, wyd. 10, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Kozielecki J. (2004) Społeczeństwo transgresyjne. Szansa i ryzyko, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.

Kozielecki J. (2007) Psychotransgresjonizm: nowy kierunek psychologii, wyd. 2, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.

Krzesińska-Żach B. (2007) Pedagogika rodziny : przewodnik do ćwiczeń, Białystok, Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana.

Maciąg-Budkowska M., Rzepa T. (2017) Jaka jest „idealna matka”? Rozumienie roli matki przez współczesne kobiety, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio J – Paedagogia-Psychologia”, nr 30(3), s. 93–107, https://doi.org/10.17951/j.2017.30.3.93 DOI: https://doi.org/10.17951/j.2017.30.3.93

Majewska A. (2017) Rodzinna transmisja międzypokoleniowa w świetle teorii transgresji, „Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio”, nr 2(30), s. 145–153.

Matysiak-Błaszczyk A., Błasiak A., Ratajczak Ł., Ściupider-Młodkowska M. B., Zychowicz M., Gątarek I., Jankowiak B. A. (2020) Relacje dziecka z rodzicami w: Pedagogika dziecka. Podręcznik akademicki, H. M. Krauze-Sikorska, M. Klichowski (red.), Poznań, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, s. 287–318.

Ouyang Q., Cheung R. Y. M. (2023) Mother–Child Versus Father–Child Conflict and Emerging Adults’ Depressive Symptoms: The Role of Trust in Parents and Maladaptive Emotion Regulation, „Journal of Adult Development”, nr 30, s. 205–215, https://doi.org/10.1007/s10804-022-09425-4 DOI: https://doi.org/10.1007/s10804-022-09425-4

Rubacha K. (2008) Metodologia badań nad edukacją, Kraków, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Ruiz-Ortiz R., Braza P., Carreras R., Muñoz J. M. (2017) Differential Effects of Mother’s and Father’s Parenting on Prosocial and Antisocial Behavior: Child Sex Moderating, „Journal of Child and Family Studies”, nr 26(8), s. 2182–2190, https://doi.org/10.1007/s10826-017-0726-4 DOI: https://doi.org/10.1007/s10826-017-0726-4

Schütze F. (2012) Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować autobiograficzne wywiady narracyjne, tłum. K. Waniek, w: Metoda biograficzna w socjologii. Antologia tekstów, K. Kaźmierska (red.), Kraków, Wydawnictwo „Nomos”, s. 141–278.

Sikorska M. (2009) Matka „chora” zamiast „złej” – o nowych wzorach macierzyństwa w: Być rodzicem we współczesnej Polsce. Nowe wzory w konfrontacji z rzeczywistością, M. Sikorska (red.), Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 13–33, https://doi.org/10.31338/uw.9788323514763.pp.13-33 DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323514763.pp.13-33

Sobczak S., Zacharuk T. (2021) Predykcyjna rola postaw rodzicielskich w nieprzystosowaniu społecznym, „Resocjalizacja Polska”, nr 22, s. 525–545, https://doi.org/10.22432/rp.415 DOI: https://doi.org/10.22432/rp.415

Suchocka A. (2011) Przemoc symboliczna jako element ukrytego programu kształcenia polskiej szkoły, „Zeszyty Naukowe Akademii Marynarki Wojennej”, nr 4(187), s. 293–302.

Urbaniak-Zając D., Kos E. (2013) Badania jakościowe w pedagogice, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809).

Wysocka E., Ostafińska-Molik B. (2015) Zaburzenia przystosowania młodzieży a style wychowania w rodzinie, „Pedagogika Społeczna”, nr 4(58), s. 55–79.