“Gifted, But What’s Next?” A Proprietary Program of Recognizing Students’ Personal Resources and Ways of Using Them to Choose Their Further Educational and Life Path

Janina Uszyńska-Jarmoc; Beata  Kunat

doi:10.18778/2450-4491.16.16

Authors

Janina Uszyńska-Jarmoc University of Bialystok https://orcid.org/0000-0002-9078-5096
Beata Kunat University of Bialystok https://orcid.org/0000-0002-5205-1366

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.16.16

Keywords:

positive psychology, personal resources, giftedness, strengths, student, diagnosing, proprietary program

Abstract

The paper presents a proprietary program of recognizing students’ personal resources and ways of using them at the end of their elementary education and during further secondary school education. It refers to the researcher’s own theoretical and scholarly experiences associated with the construction of tools that assist in recognizing students’ abilities and giftedness, as well as possible external and intrinsic factors determining their development (Uszyńska-Jarmoc, Kunat, Tarasiuk 2014; Uszyńska-Jarmoc, Kunat, Mantur 2015; Uszyńska-Jarmoc, Kunat 2018). The paper also emphasizes that during the process of diagnosing, the relation between assumed theories and pedagogical practice is respected. Based on applied theoretical assumptions that stem from positive psychology, the author draws on practical experience gained during the course of a four year-long project titled “Akademia Talentów Białostockiej Szkoły Realnej” [Talent Academy of the Real School in Bialystok]. The proprietary program of recognizing students’ personal resources, elaborated during this project, has been verified based on cooperation with a group of over 200 students, aged 13–16, as well as their parents. The program was implemented by the author of this paper together with the students and their parents, however, it can also be used in educational practice by other educators, school psychologists, or career advisors.

Author Biographies

Janina Uszyńska-Jarmoc, University of Bialystok

Janina Uszyńska-Jarmoc is a habilitated doctor, professor at the University of Bialystok. Her research interests concern the creative abilities of children, adolescents and adults. The second area of research is the issue of meta-learning competences of students. She is the author of over 120 scientific publications, including three books: Twórcza aktywność dziecka: Teoria – rzeczywistość – perspektywy rozwoju (2003); Podróże, skarby, przygoda. Podręcznik i program rozwijania twórczości, samoświadomości oraz dyspozycji autokreacyjnych dzieci z klas I–III (2005), Od twórczości potencjalnej do autokreacji w szkole (2007), as well as three co-authored books: Sukcesy uczniów zdolnych. Fakty – narracje – interpretacje (2014); Zdolny, ale jak? (Auto)diagnoza zdolności i uzdolnień uczniów (2015); Debiutant czy ekspert? Identyfikacja i samoocena zdolności ucznia (2018). Member of the Polish Creativity Society. She is editor-in-chief of the international journal “Creativity: Theories – Research – Applications” (ISSN: 2354-0036; https://sciendo.com/journal/CTRA).
Beata Kunat, University of Bialystok

Beata Kunat is an assistant professor at the Faculty of Education at the University of Bialystok. Her research interests concern the following issues: pedagogy of creativity (the creative development of human potential); pedeutology (the professional development of teachers; the passion in professional life of teachers); qualitative research methods. Author of several articles published in Poland and abroad. She published the monograph „Spełnieni, ale niedoceniani”. Rozwój zawodowy nauczycieli plastyki (2016), and has co-authored three books: Sukcesy uczniów zdolnych. Fakty-narracje-interpretacje (2014); Zdolny ale jak? (Auto)diagnoza zdolności i uzdolnień uczniów (2015); Debiutant czy ekspert? Identyfikacja i samoocena zdolności ucznia (2018). Vice-chairman of the Polish Creativity Society. She is an associate editor of the international journal “Creativity: Theories – Research – Applications” (ISSN: 2354-0036 https://sciendo.com/journal/CTRA).

References

Babaeva J. D. (1999) A Dynamic Approach to Giftedness: Theory and Practice, “High Ability Studies”, no. 10(1), pp. 51–68, https://doi.org/10.1080/1359813990100105 DOI: https://doi.org/10.1080/1359813990100105

Brzezińska A. (2008) Nauczyciel jako organizator społecznego środowiska uczenia się in: Rozwijanie zdolności uczenia się. Wybrane konteksty i problemy, E. Filipiak (ed.), Bydgoszcz, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, pp. 35–50.

Csikszentmihalyi M. (1996) Przepływ. Jak poprawić jakość życia. Psychologia optymalnego doświadczenia, trans. M. Wajda, Warszawa, Wydawnictwo Studio Emka.

Czaja-Chudyba I. (2005) Odkrywanie zdolności dziecka. Koncepcja wielorakich inteligencji w praktyce przedszkolnej i wczesnoszkolnej, Kraków, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Dyrda B. (2012) Edukacyjne wspieranie rozwoju uczniów zdolnych, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Gardner H. (1999) Intelligence Reframed: Multiple Intelligences for the 21st Century, New York, Basic Books.

Gardner H. (2002) Inteligencje wielorakie. Teoria w praktyce, trans. A. Jankowski, Poznań, Media Rodzina.

Gardner H. (2009) Pięć umysłów przyszłości, trans. D. Bakalarz, Warszawa, MT Biznes.

Gardner H., Kornhaber M. L., Wake W. (ed.) (2001) Inteligencja. Wielorakie perspektywy, tłum. M. Groborz, M. Śmieja, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Giza T. (2006) Socjopedagogiczne uwarunkowania procesów identyfikowania oraz rozwoju zdolności uczniów w szkole, Kielce, Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej.

Gralewski J. (2022) Ocena kreatywności uczniów. Trafność ocen kreatywności uczniów przez nauczycieli liceów i jej uwarunkowania, [in print].

Gula B., Tucholska K. (2007) Psychologia pozytywna. Cele naukowo-badawcze i aplikacyjne oraz sposób ich realizacji, „Studia z Psychologii w KUL”, vol. 14, Lublin, Wydawnictwo KUL, pp. 133–152.

Honey P., Mumford A. (1986) Learning Styles Questionnaire, Berkshire, Peter Honey Publications.

Honey P., Mumford A. (1992) The Manual of Learning Styles, Berkshire, Peter Honey Publications.

Jabłonowska M. (2008) Identyfikacja uczniów zdolnych w opiniach nauczycieli. Doniesienia z badań in: Uczeń zdolny wyzwaniem dla współczesnej edukacji, J. Łaszczyk, M. Jabłonowska (eds.), Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, pp. 48–56.

Jarosz E., Wysocka E. (2006) Diagnoza psychopedagogiczna podstawowe problemy i rozwiązania, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Juńczyk T. (2019) Edukacyjne konteksty psychologii pozytywnej. Studium teoretyczno-empiryczne, Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM.

Karwowski M. (2005) Rezultaty w nauce i kreatywność uczniów różniących się zdolnościami w percepcji nauczycieli, „Annales”, no. 18, pp. 93–107.

Karwowski M., Ciak R., Grubek M. (2009) Patrzy ale nie widzi? Trafność nominacji nauczycielskich w rozpoznaniu kreatywności uczniów in: Identyfikacja potencjału twórczego, M. Karwowski (ed.), Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, pp. 241–254.

Klus-Stańska D. (2009) Dyskursy pedagogiki wczesnoszkolnej in: Pedagogika wczesnoszkolna – dyskursy, problemy, rozwiązania, D. Klus-Stańska, M. Szczepska-Pustkowska (ed.), Warszawa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, pp. 25–78.

Kolber M. (2014) Zastosowanie psychologii pozytywnej w edukacji, „Przegląd Pedagogiczny”, no. 2, pp. 156–165.

Kopik A., Zatorska M. (2010) Wielorakie podróże – edukacja dla dziecka, Kielce, Europejska Agencja Rozwoju Sp. J.

Kwiatek P., Wilczewska K. (2015) Czym jest, a czym nie jest psychologia pozytywna? Poszukiwanie paradygmatu, „Seminare. Poszukiwania Naukowe”, no. 4(36), pp. 135–145, https://doi.org/10.21852/sem.2015.4.10 DOI: https://doi.org/10.21852/sem.2015.4.10

Kwieciński Z. (1999) Edukacja wobec nadziei i zagrożeń współczesności in: Humanistyka przełomu wieków, J. Kozielecki (ed.), Warszawa, Wydawnictwo „Żak”, pp. 51–77.

Limont W. (2010) Uczeń zdolny, Jak go rozpoznać i jak z nim pracować, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Matczak A., Jaworowska A., Stańczak J. (2000) Rysunkowy Test Twórczego Myślenia TCT-DP K. K. Urbana i H. G. Jellena. Podręcznik, Warszawa, Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

Mądrzycki T. (1986) Deformacje w spostrzeganiu ludzi, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Mönks F. J. (2008) Identification and Education of the Gifted Learner in: Uczeń zdolny wyzwaniem dla współczesnej edukacji, J. Łaszczyk, M. Jabłonowska (eds.), Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, pp. 79–86.

Mönks F. J., Katzko M. W. (2005) Giftedness and Gifted Education in: Conceptions of Giftedness, R. J. Stenberg, J. E. Davidson (eds.), Cambridge, Cambridge University Press, https://doi.org/10.1017/CBO9780511610455.012 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511610455.012

Niemirowski T. (2015) Pojęcie rozwoju w psychologii rozwojowej, „Horyzonty Psychologii”, vol. V, pp. 13–28.

Paluchowski W. J. (2007) Diagnoza psychologiczna. Proces – narzędzia – standardy, Warszawa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Peterson C. (2006) A Primer in Positive Psychology, New York, Oxford University Press.

Popek S. (1996) Zdolności i uzdolnienia – ujęcie systemowe problemu in: Zdolności i uzdolnienia jako osobowościowe właściwości człowieka, S. Popek (ed.), Lublin, Wydawnictwo UMCS, pp. 9–31.

Popek S. (2001) Człowiek jako jednostka twórcza, Lublin, Wydawnictwo UMCS.

Popek S. (2004) Zdolności i uzdolnienia w świetle współczesnych teorii psychologicznych in: Uczeń o zróżnicowanych zdolnościach i uzdolnieniach we współczesnej szkole, S. Popek (ed.), Zamość, Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna im. Jana Zamoyskiego, pp. 9–29.

Porter L. (1999) Gifted Young Children, A Guide for Teachers and Parents, Buckingham, Open University Press.

Renzulli J. S. (1999) What is This Thing Called Giftedness, and How Do We Develop It? A Twenty-Five Year Perspective, “Journal for the Education of the Gifted”, no. 23, pp. 3–54, https://doi.org/10.1177/016235329902300102 DOI: https://doi.org/10.1177/016235329902300102

Renzulli J. S. (2002) Emerging Conceptions of Giftedness: Building a Bridge to the New Century, “Exceptionality”, no. 10(2), pp. 67–75, https://doi.org/10.1207/S15327035EX1002_2 DOI: https://doi.org/10.1207/S15327035EX1002_2

Renzulli J. S. (2003) Conception of Giftedness and its Relationship to the Development of Social Capital in: Handbook of Gifted Education, N. Colangelo, G. A. Davis (eds.), Boston, Pearson Education, pp. 75–87.

Renzulli J. S. (2005) The Three-Ring Conception of Giftedness. A Development Model for Promoting Creative Productivity in: Conceptions of Giftedness, R. J. Sternberg, J. E. Davidson (eds.), Cambridge, Cambridge University Press, pp. 246–279, https://doi.org/10.1017/CBO9780511610455.015 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511610455.015

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r., z późn. zm., w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U., 2017, poz. 1591).

Seligman M. (2004) Psychologia pozytywna in: Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka, trans. J. Kowalczewska, J. Czapiński (ed.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Seligman M. (2005) Prawdziwe szczęście, trans. A. Jankowski, Poznań, Media Rodzina.

Seligman M., Reivich K., Jaycox L., Gillham J. (1997) Optymistyczne dziecko. Jak wychowywać dzieci, aby nauczyć je optymizmu i dawania sobie ze wszystkim rady, trans. A. Jankowski, Poznań, Media Rodzina.

Skałbania B. (2013) Diagnostyka pedagogiczna. Wybrane obszary i rozwiązania praktyczne, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Suświłło M. (2004) Inteligencje wielorakie w nowoczesnym kształceniu, Olsztyn, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Szmidt K. J. (2017a) Edukacyjne uwarunkowania rozwoju kreatywności, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, https://doi.org/10.18778/8088-703-9 DOI: https://doi.org/10.18778/8088-703-9

Szmidt K. J. (2017b) Pedagogika pozytywna: twórczość – zdolności – mądrość zespolone in: Zasoby twórcze człowieka. Wprowadzenie do pedagogiki pozytywnej, K. J. Szmidt, M. Modrzejewska-Świgulska (eds.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Trzebińska E. (2008) Psychologia pozytywna, Warszawa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Turska D. (2012) „Teorie” inteligencji Carol Dweck i ich edukacyjne implikacje, „Psychologia Wychowawcza”, no. 44(1–2), p. 44–54, [online:] https://e-psychologiawychowawcza.pl/resources/html/article/details?id=139113 (dostęp: 11.04.23). DOI: https://doi.org/10.5604/00332860.1094075

Tyszka T. (1999) Psychologiczne pułapki oceniania i podejmowania decyzji, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Tyszkowa M. (2002) Pojęcie rozwoju i zmiany rozwojowej in: Psychologia rozwoju człowieka, t. 1.: Zagadnienia ogólne, M. Przetacznik-Gierowska, M. Tyszkowa (eds.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, pp. 45–56.

Urban K. K.(1990) Recent Trendsin Creativity Researchand Theoryin Western Europe,“European Journal of High Ability”, no. 1, pp. 99–113, https://doi.org/10.1080/0937445900010114 DOI: https://doi.org/10.1080/0937445900010014

Urban K. K. (2003) Toward a Componential Model of Creativity, in: D. Ambrose, L. M. Cohen, A. J. Tannenbaum (eds.), Creative Intelligence: Toward Theoretic Integration, Cresskill N. J., Hampton Press, pp. 81–112.

Uszyńska-Jarmoc J. (2000) Problemy diagnozowania zdolności i uzdolnień kreatywnych dzieci we wczesnym dzieciństwie, „Edukacja”, no. 4(72), pp. 83–92.

Uszyńska-Jarmoc J. (2005) Sposoby identyfikacji rozwojowego potencjału intelektualnego a modele stymulowania rozwoju uzdolnień dzieci we wczesnym dzieciństwie in: Wybrane zagadnienia edukacji uczniów zdolnych, vol. 1.: Zdolności i stymulowanie ich rozwoju, W. Limont, J. Cieślikowska (eds.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, pp. 117–140.

Uszyńska-Jarmoc J., Kunat B. (2018) Debiutant czy Ekspert? Identyfikacja i samoocena uzdolnień uczniów, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Uszyńska-Jarmoc J., Kunat B., Mantur J. (2015) Zdolny, ale jak? (Auto)diagnoza zdolności i uzdolnień uczniów, Białystok, Centrum Kształcenia Ustawicznego.

Uszyńska-Jarmoc J., Kunat B., Tarasiuk M. (2014) Sukcesy uczniów zdolnych. Fakty – Narracje – Interpretacje, Białystok, Centrum Kształcenia Ustawicznego.

Wiśniewska E. (2021) Efektywność treningu kreatywności dzieci i młodzieży, Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Wojciszke B. (1991) Procesy oceniania ludzi, Poznań, Wydawnictwo Nakom.

Wysocka E. (2007) Człowiek a środowisko życia. Podstawy teoretyczno-metodologiczne diagnozy, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Wysocka E. (2013) Diagnostyka pedagogiczna. Nowe obszary i rozwiązania, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Ziemski S. (1973) Problemy dobrej diagnozy, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Zimmerman B. J., Bonner S., Kovach R. (2008) Zdolny uczeń. Metody planowania samodzielnej nauki, trans. M. Polaszewska-Nicke, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.