Practice of Self-Dehumanization

Krzysztof Maliszewski

doi:10.18778/2450-4491.22.02

Autor

Krzysztof Maliszewski University of Silesia in Katowice, Poland https://orcid.org/0000-0001-9044-8156

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.22.02

Słowa kluczowe:

dehumanizacja, dehumanizacja-na-własne-życzenie, bunt mas, cynizm, niewdzięczność, pewność umysłowa, resentyment

Abstrakt

Artykuł podejmuje namysł nad kontekstem ważnym dla rozumienia zmian zachodzących współcześnie w rzeczywistości społeczno-kulturowej, w szczególności w szeroko rozumianej praktyce edukacyjnej. Tym kontekstem jest dehumanizacja, a dokładniej rzecz ujmując, jeden z jej wariantów – autodehumanizacja. Autor przeprowadza argumentację w dwóch krokach. Najpierw konceptualizuje zjawisko dehumanizacji-na-własne-życzenie w oparciu o wybrane tropy z humanistycznej tradycji analizy społeczeństwa masowego (Znaniecki, Ortega y Gasset, Oakeshott, Sloterdijk), następnie formułuje szereg pytań dotyczących związku współczesnej edukacji ze składowymi elementami struktury autodehumanizacji: kulturą cynizmu, ontologią niewdzięczności, inercją intelektualno-etyczną oraz nastawieniem resentymentalnym. W ten sposób tekst staje się zaproszeniem do dyskusji o niewystarczająco obecnej w teorii pedagogicznej oraz lekceważonej w praktykach edukacyjnych skłonności podmiotów edukacyjnych do autodegradacji.

Biogram autora

Krzysztof Maliszewski - University of Silesia in Katowice, Poland

Krzysztof Maliszewski – prof. dr hab., pracuje w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Autor książek: Teoria wychowania moralnego w pedagogice kultury II Rzeczypospolitej (Katowice 2004), Ciemne iskry. Problem aktualizacji pedagogiki kultury (Toruń 2013), Pedagogika na pograniczu światów. Eseje z cyklu „Medium Mundi” (Katowice 2015), Istota, sens i uwarunkowania (wy)kształcenia (z D. Stępkowskim i B. Śliwerskim, Kraków 2019), Bez-silna edukacja. O kształceniu kruchego (Katowice 2021), Wyobraźnia pedagogiczna w Babel. Wprowadzenie do filozofii edukacji (2025). Redaktor książki Pedagogika kultury – wehikuł przebudzeń. O edukacji nie-obojętnej (Katowice 2021). Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na problematyce pedagogiki kultury, pedagogice filozoficznej, historii myśli pedagogicznej oraz hermeneutycznych podstawach humanistyki.

Bibliografia

Arendt H. (1963) Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil, New York, Viking Press.

Bauman Z. (1996) Etyka ponowoczesna, trans. J. Bauman, J. Tokarska-Bakir, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bauman Z. (2009) Nowoczesność i Zagłada, trans. T. Kunz, Kraków, Wydawnictwo Literackie.

Bauman Z. (2016) Obcy u naszych drzwi, trans. W. Mincer, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Foucault M. (2010) The Government of Self and Others: Lectures at the Collège de France, 1982–1983, trans. G. Burchell, London – New York, Palgrave Macmillan, https://doi.org/10.1057/9780230274730

Han B. Ch. (2017) In the Swarm: Digital Prospects, trans. Erik Butler, Cambridge, MA – London, MIT Press.

Kant I. (1996) [1784] An Answer to the Question: What is Enlightenment? in: (1996) What is Enlightenment?: Eighteenth-Century Answers and Twentieth-Century Questions. Philosophical Traditions, vol. 7, J. Schmidt (ed.), Berkeley, University of California Press, pp. 58–64, https://doi.org/10.1525/9780520916890-005

Kołakowski L. (2000) Etyka bez kodeksu in: L. Kołakowski Kultura i fetysze. Eseje, Warszawa, Wiedza Powszechna PWN, pp. 137–173.

Kołakowski L. (2002) Pochwała niekonsekwencji. Pisma rozproszone sprzed roku 1968, vol. 2, Londyn, Wydawnictwo Puls.

Kwaśnica R. (2014) Dyskurs edukacyjny po inwazji rozumu instrumentalnego. O potrzebie refleksyjności, Wrocław, Dolnośląska Szkoła Wyższa.

Leys S. (2013) The Hall of Uselessness: Collected Essays, New York, New York Review of Books.

Liiceanu G. (2018) O granicy, trans. A. Zawadzki, Kraków, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.

Oakeshott M. (1961) The Masses in Representative Democracy in: Freedom and Serfdom: An Anthology of Western Thought, A. Hunold (ed.), Dordrecht, D. Reidel Publishing Company, https://doi.org/10.1007/978-94-010-3665-8_9

Ortega y Gasset J. (1985) The Revolt of the Masses, trans. A. Kerrigan. University of Notre Dame Press.

Rorty R. (1998) Achieving Our Country: Leftist Thought in Twentieth-Century America, Cambridge, MA, Harvard University Press.

Sloterdijk P. (1987) Critique of Cynical Reason, trans. Michael Eldred, Minneapolis, University of Minnesota Press.

Sloterdijk P. (2012) Pogarda mas. Szkic o walkach kulturowych we współczesnym społeczeństwie, trans. B. Baran, Warszawa, Wydawnictwo Aletheia.

Sławek T. (2020) Śladem zwierząt. O dochodzeniu do siebie, Gdańsk, Fundacja Terytoria Książki.

Taylor Ch. (1992) The Ethics of Authenticity, Cambridge, MA, Harvard University Press, https://doi.org/10.4159/9780674237117

Tischner J. (1992) Świat ludzkiej nadziei. Wybór szkiców filozoficznych 1966–1975, Kraków, Wydawnictwo Znak.

Whitehead A. N. (1967) The Aims of Education. And Other Essays, New York – London, The Free Press.

Witkowski L. (2009) Wyzwania autorytetu w praktyce społecznej i kulturze symbolicznej (przechadzki krytyczne w poszukiwaniu dyskursu dla teorii), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Witkowski L. (2011) Historie autorytetu wobec kultury i edukacji, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Znaniecki F. (1991) Upadek cywilizacji zachodniej in: „Humanizm i poznanie” i inne pisma filozoficzne, F. Znaniecki, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, pp. 929–1108.