Relacja intymna jako przestrzeń kształtowania poczucia podmiotowości kobiet

Elżbieta Czerska-Szczepaniak

doi:10.18778/2450-4491.14.09

Autor

Elżbieta Czerska-Szczepaniak Uniwersytet Warszawski https://orcid.org/0000-0001-7156-5330

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.14.09

Słowa kluczowe:

poczucie podmiotowości, świadomość własnego „Ja”, wolność, relacyjność, badania biograficzne

Abstrakt

Tematem artykułu są wybrane aspekty poczucia podmiotowości kobiet objętych wsparciem instytucji pomocy społecznej, kształtujące się w relacji partnerskiej. Przedstawiono teoretyczne inspiracje, które posłużyły do poszukiwania tropów badanego zagadnienia w autobiograficznych narracjach kobiet. Wyłoniono kategorie: świadomość własnego „Ja”, wolność, relacyjność jako wybrane predykaty składające się na badane zagadnienie. Analizując wywiady, przedstawiono relacje partnerskie, które wzmacniały kobiety, oraz takie, które przyczyniały się do zatracenia poczucia podmiotowości przez narratorki. Zasygnalizowano również rolę znaczących Innych w procesie kształtowania poczucia podmiotowości kobiet: osób bliskich, partnerów oraz profesjonalistów z obszaru pomocy społecznej.

Biogram autora

Elżbieta Czerska-Szczepaniak - Uniwersytet Warszawski

Elżbieta Czerska-Szczepaniak – absolwentka studiów doktoranckich na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego, przygotowuje rozprawę doktorską pod opieką naukową dr hab. Jana Rutkowskiego. Zainteresowania naukowe: pedagogika ogólna, pedagogika społeczna, podmiotowość, poczucie podmiotowości, badania jakościowe. Uczestniczyła (2017–2019) w międzynarodowym projekcie ISOTIS – Inclusive Education and Social Support to Tackle Inequalities in Society.

Bibliografia

Barry K. (1989) Biography and the search for women’s subjectivity, “Women’s Studies International Forum”, t. 12, nr 6, s. 561-578, https://doi.org/10.1016/0277-5395(89)90001-0 DOI: https://doi.org/10.1016/0277-5395(89)90001-0

Bargh J. A. (2005) Bypassing the Will: Toward Demistyfying the Nonconscious Control of Social Behavior w: R. Hassin, J. Uleman, J. Bargh (red.), The New Unconscious, New York, Oxford University Press, s. 37–58, https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195307696.003.0003 DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195307696.003.0003

Bargh J. A., Ferguson M. J. (2000) Beyond Behaviorism: On the Automaticity of Higher Mental Processes, „Psychological Bulletin”, t. 126, nr 6, s. 925–945, https://doi.org/10.1037/0033-2909.126.6.925 DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.126.6.925

Buber M. (1992) Ja i Ty. Wybór pism filozoficznych, tłum. J. Doktór, Warszawa, Wydawnictwo Pax.

Damasio A. (2000) Tajemnica świadomości. Ciało i emocje współtworzą świadomość, tłum. M. Karpiński, Poznań, Wydawnictwo Rebis.

Damasio A. (2011) Błąd Kartezjusza, tłum. M. Karpiński, Poznań, Wydawnictwo Rebis.

Edelman G. (1998) Przenikliwe powietrze, jasny ogień. O materii umysłu, tłum. J. Rączaszek, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Frankl V. (2009) Człowiek w poszukiwaniu sensu, tłum. A. Wolnicka, Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca.

Fukuyama F. (2004) Ostatni człowiek, tłum. B. Pietrzyk, Kraków, Wydawnictwo Znak.

Gajek K. (2018) Doświadczenia przemocy w rodzinie. Autobiograficzne narracje kobiet, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Glaser B. G, Strauss A. L. (2009) Odkrywanie teorii ugruntowanej, tłum. M. Gorzko, Kraków, Zakład Wydawniczy Nomos.

Husserl E. (1974) Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii, tłum. D. Gierulanka, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

James J. K., Gilliland B. E. (2008) Strategie interwencji kryzysowej, tłum. A. Bidziński, Warszawa, Wydawnictwo Edukacyjne Parpa.

Konecki K. (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Korzeniowski K. (1983) Podmiotowość człowieka. Metateoretyczne ramy teorii w: Podmiotowość jednostki w koncepcjach psychologicznych i organizacyjnych, K. Korzeniowski, R. Zieliński, W. Daniecki (red.), Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Libet B. (2003) Can Conscious Experience Affect Brain Activity?, „Journal of Consciousness Studies”, t. 10, nr 12, s. 14–28.

Ogrodnik B. (2004) Podmiot w: Słownik filozofii, J. Hartman (red.), Kraków, Wydawnictwo Zielona Sowa.

Ostaszewska A. (2018) Proces kształtowania kobiecej podmiotowości, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pockett S. (2004) Does Consciousness Cause Behaviour?, „Journal of Consciousness Studies”, t. 11, nr 2, s. 23–40.

Prawda M. (1989) Biograficzne odtwarzanie rzeczywistości (O koncepcji badań biograficznych Fritza Schütze, „Studia Socjologiczne”, nr 4, s. 81–99.

Rogers C. (1978) Uczyć się jak być wolnym w: Przełom w psychologii, K. Jankowski (red.), tłum. K. Jankowski, A. Kołyszko, P. Kołyszko, Warszawa, Wydawnictwo Czytelnik.

Rokuszewska-Pawełek A. (2002) Chaos i przymus. Trajektorie wojenne Polaków – analiza biograficzna, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Rutkowski J. (2003) Filozofia polityczna arystotelizmu i neoliberalizmu a wychowanie, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Sartre J. P (1983) Moja przeszłość, w: Filozofia współczesna, t. I, Z. Kuderowicz (red.), tłum. W. Gromczyński, Warszawa, Wydawnictwo Wiedza Powszechna.

Sartre J. P. (2007) Byt i nicość, tłum. J. Kiełbasa, P. Mróz, R. Abramciów, R. Ryziński, P. Małochleb, Kraków, Wydawnictwo Zielona Sowa.

Schütze F. (1997) Trajektoria cierpienia jako przedmiot badań socjologii interpretatywnej, „Studia Socjologiczne”, nr 1 (l44), s. 11–57.

Schütze F. (2012) Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować wywiady narracyjne w: Metoda Biograficzna w socjologii, K. Kaźmierska (red.), Kraków, Zakład Wydawniczy Nomos.

Singer P. (2003) Etyka praktyczna, tłum. A. Sagan, Warszawa, Wydawnictwo Książka i Wiedza.

Spaemann R. (2001) Osoby. O różnicy między czymś a kimś, tłum. J. Marecki, Warszawa, Wydawnictwo Oficyna Naukowa.

Trzópek J. (2013) Na tropach podmiotu. Między filozoficznym a empirycznym ujęciem podmiotowości, Kraków, Wydawnictwo UJ.

Velmans M. (2002) How could Conscious Experiences Affect Brains?, „Journal of Consciousness Studies”, t. 9, nr 11, s. 3–29.

Velmans M. (2003) Preconscious Free Will, „Journal of Consciousness Studies”, t. 10, nr 12, s. 42–61.

Wegner D. (2002) The Illusion of Conscious Will, Cambridge, Mass. – London, The MIT Press, https://doi.org/10.7551/mitpress/3650.001.0001 DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/3650.001.0001

Wielecki K. (2003) Podmiotowość w dobie kryzysu postindustrializmu. Między indywidualizmem a kolektywizmem, Warszawa, Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego.

Witkowski L. (1988) Tożsamość i zmiana, Toruń, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Witkowski L. (1997) Edukacja wobec sporów o (po)nowoczesności, Warszawa, Instytut Badań Edukacyjnych.