Zdolność komunikowania się ludzi z logicznej i psychologicznej perspektywy
Słowa kluczowe:
intuicja, empatia, poziomy empatii, język naturalny, akt mowy, znaczenie, tolerancyjność wyrażenia, nieostrość wyrażenia, ogólność wyrażenia, akcent, kontekstowość znaczenia, performatyw, mówienie nie wprost, kontekst wypowiedziAbstrakt
W pracy znaczenie wypowiedzi jest rozważane z dwóch punktów widzenia: logicznego i psychologicznego. Podejście logiczne uwzględnia szereg czynników wpływających na finalne znaczenie wypowiedzianych słów. Należą do nich między innymi: tolerancyjność wyrażenia, jego nieostrość, ogólność, akcent, mowa nie wprost i kontekstualność. Czynniki te są rozpoznawane intuicyjnie, zarówno przez nadawcę komunikatu, jak i odbiorcę. W przeciwnym razie nie mogłoby dojść do porozumienia. Okazuje się, że problem ten jest rozważany nie tylko w logice, ale również na gruncie psychologii. Różnym poziomom empatii odpowiada różny poziom umiejętności rozpoznawania znaczenia wypowiedzi, a więc różny poziom zdolności komunikacyjnej. Wydaje się, że logiczna (nie psychologiczna) intuicja, jak i psychologiczna empatia są zdolnościami, między którymi zachodzi bardzo daleka zbieżność. Celem pracy nie jest pokazanie, iż rozważana w tekście intuicja oraz empatia są tym samym, lecz że w różnych naukach rozważa się pokrewne kwestie, co oznacza, że wysiłki badaczy powinny być łączone. Innymi słowy, praca ta jest swoistą zachętą do podejmowania badań o charakterze interdyscyplinarnym. O ile to możliwe, działania takie winny zastąpić wysiłki podejmowane w izolacji od innych dyscyplin.
Bibliografia
Ajdukiewicz K. (1965) Logika pragmatyczna, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Austin J. L. (1993) Jak działać słowami?, w: J. L. Austin, Mówienie i poznawanie: wykłady i rozprawy filozoficzne, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 543-713.
Balas R. i in. (2009) (red.) Poznawcze i afektywne mechanizmy intuicji, Warszawa, Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN.
Baron-Cohen S. (2014) Teoria zła. O empatii i genezie okrucieństwa, tłum. A. Nowak, Sopot, Wydawnictwo Smak Słowa.
Bauer J. (2008) Empatia. Co potrafią lustrzane neurony, tłum. M. Guzowska-Dąbrowska, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Black M. (1949) Language and Philosophy. Studies in Method, Ithaca–New York, Cornell University Press.
Chwistek L. (1963 [1934]) Granice zdrowego rozsądku, w: L. Chwistek, Pisma filozoficzne i logiczne. Tom 2, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Davis M. H. (2001) Empatia. O umiejętności współodczuwania, tłum. J. Kubiak, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Dummett M. (1991) The Logical Basis of Metaphysics, Cambridge, Mass: Harvard University.
Eisenberg N. (2005) Empatia i sympatia, w: Psychologia emocji, M. Lewis, J. M. Haviland-Jones (red.), Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Kahneman D. (2012) Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, tłum. P. Szymczak, Poznań, Wydawnictwo Media Rodzina.
Keil F. C. (1989) Concepts, kinds and cognitive development, Cambridge, MIT Press.
Kolańczyk A. (2009) Mechanizmy intuicji odkrywane w badaniach, w: Poznawcze i afektywne mechanizmy intuicji, R. Balas i in. (red.), Warszawa, Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN, s. 167-184.
Łukowski P. (2012) Logika praktyczna z elementami wiedzy o manipulacji, Warszawa, Wydawnictwo Wolters Kluwer.
Maruszewski T. (2014) Wstęp, w: S. Baron-Cohen, Teoria zła. O empatii i genezie okrucieństwa, tłum. A. Nowak, Sopot, Wydawnictwo Smak Słowa.
Piaget J. (2005 [1923]) Mowa i myślenie dziecka, tłum. A. Cieślak, Warszawa.
Piaget J. (2006 [1926]) Jak sobie dziecko wyobraża świat, tłum. M. Gawlik, Warszawa.
Piaget J., Inhelder B. (1974) The child’s construction of quantities, London, Routledge and Kegan Paul.
Reinach A. (1983 [1913]) Die apriorischen Grundlagen des bürgerlischen Rechts, Jahrbuch für „Philosophie und phänomenologische Forschung” nr 1/2, s. 685-847.
Przekład angielski: The Apriori Foundations of the Civil Law, tłum. John F. Crosby, „Aletheia” nr 3 , s. 1-142.
Russell B. (1923) Vagueness, „The Australasian Journal of Psychology and Philosophy” nr 1, s. 84-92.
Searle J. R. (1987) Czynności mowy. Rozważania z filozofii języka, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa, Wydawnictwo PAX.
Searle J. R. Vanderveken D. (1985) Foundations of Illocutionary Logic, Cambridge University Press.
Unger P. (1979) Why There Are No People, Midwest Studies in Philosophy 5, Studies in Metaphysics, s. 177-222.
Unger P. (2004) The Mental Problems of the Many, w: Oxford Studies in Metaphysics. Volume 1, D. Zimmermann (red.), Oxford.
Vanderveken D. (1990) Meaning and Speech Acts: Principles of language use, Cambridge, University Press.
Wygotski L. S. (1989 [1934]) Myślenie i mowa, tłum. E. Flesznerowa, J. Fleszner, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Strona czasopisma, prowadzona przez Zespół redakcyjny NOWiS na platformie Index Copernicus: 

