Construire une situation d’action policière après les attentats terroristes : une transformation durable des cultures d’interprétation et de l’expérience collective

Myriam Léonard

doi:10.18778/2450-4491.13.10

Autor

Myriam Léonard Conservatoire National des Arts et Métiers, Paris, France https://orcid.org/0000-0002-0076-5973

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.13.10

Słowa kluczowe:

situation d’action, sujet collectif, image de soi agissant, cultures d’interprétation, expérience collective

Abstrakt

W artykule przewija się teza, że to, co określa się jako rozeznanie policyjne, stanowi społecznie oceniany rezultat kolektywnej aktywności nieustannej interpretacji zdarzeń. Strażnicy porządku/pokoju (les gardiens de la paix) – policjanci interpretują zdarzenia w trakcie patrolu, w komisariacie, przed, podczas i po akcji. Tworzą w ten sposób konsensus interpretacji lub opowiadania interpretacji kolektywnej, konstruujące poczucie kolektywnego podmiotu. Ta aktywność strażników porządku/pokoju sprzyjała konstruowaniu ram interpretacyjnych zdarzeń, z jakimi mają do czynienia policjanci, i szerzej – budowania pewnej kultury interpretacyjnej, właściwej dla danego zespołu. Te ramy procesu konstruowania kultury policyjnej uległy transformacji w następstwie ataków na „Charile Hebdo” w roku 2015. Śmierć policjanta sfilmowana na żywo przez media „złamała” kolektywy. Policjanci już nie przedstawiają się publicznie w taki sam sposób: ich obraz siebie wobec społeczeństwa przekształca się i wpisuje w zespołową wyobraźnię policyjną. Dzięki zespołowej aktywności: nieustannej interpretacji-reinterpretacji zdarzeń, ataki z 2015 r. stają się elementami konstruującymi doświadczenia policyjne, które interesują prowadzących kształcenie. Te konstrukty doświadczenia ulegają ewolucji i przekształcają, każde ze swej strony, sposoby interpretacji, a więc i rozeznania zdarzenia. Artykuł ten przedstawia, jak po roku 2015 konstruowane jest zespołowe doświadczenie interpretatywne policjantów, będące efektem transformacji powiązanych aspektów: podmiotów indywidualnych i kolektywnych, aktywności oraz kultur interpretacji.

Biogram autora

Myriam Léonard - Conservatoire National des Arts et Métiers, Paris, France

Léonard Myriam, doktor nauk o edukacji, specjalność kształcenie dorosłych. Członkini zespołu badawczego w laboratorium FOAP (Formation et apprentissages professionnels) w Conservatoire National des Arts et Métiers w Paryżu oraz badaczka wolontariuszka w Katedrze UNESCO kierowanej przez Jean-Marie Barbier i Augustin Mutuale. W sektorze prywatnym prowadzi działalność dydaktyczną skierowaną do kadr kształcących dorosłych, a na poziomie uniwersyteckim skierowaną do przyszłych nauczycieli. Utworzyła jednostkę promującą badania jako narzędzie kształcenia profesjonalistów i aktorów w polu kształcenia zawodowego we Francji. Przez 6 lat pracowała z policjantami, najpierw jako badaczka, a następnie jako kierująca sekcją badań, studiów i innowacji w sektorze kształcenia policji francuskiej.

Bibliografia

Barbier J.-M. (2010) Cultures d’action et modes partagés d’organisation des constructions de sens, « Revue d’anthropologie des connaissances », 4 (1) : 163–194, https://doi.org/10.3917/rac.009.0163 DOI: https://doi.org/10.3917/rac.009.0163

Barbier J.-M. (2013) Vécu, élaboration et communication de l’expérience in : Le travail de l’expérience, J.-M. Barbier, J. Thievenaz (dir.), Paris, L’Harmattan : 13–40.

Barbier J.-M. (2017) Vocabulaire d’analyse des activités (2ème édition revue et corrigée), Paris, Presses Universitaires de France.

Becker H. S. (1985) Outsiders. Etudes de sociologie de la déviance, trad. J.-P. Briand, J.-M. Chapoulie, Paris, Métaillé.

Boucher M. (2014) Police de rue, habitants des quartiers populaires et usage de la force. Analyse d’un processus de défiance réciproque, « Pensée plurielle », 36 (2) : 77–109, https://doi.org/10.3917/pp.036.0077 DOI: https://doi.org/10.3917/pp.036.0077

Bourdieu P. (1984) Questions de sociologie, Paris, Editions de minuit.

Bourdieu P. (1994) Raisons pratiques. Sur la théorie de l’action, Paris, Seuil.

Bruner J. (2005) Pourquoi nous racontons-nous des histoires ? Le récit au fondement de la culture et de l’identité individuelle, trad. Y. Bonin, Paris, RETZ.

Fassin D. (2011) La force de l’ordre. Une anthropologie de la police des quartiers, Paris, Seuil.

Goffman E. (1973) La mise en scène de la vie quotidienne. 1. La présentation de soi, trad. A. Accardo, Paris, Minuit.

Goffman E. (1991) Les cadres de l’expérience, trad. I. Joseph, M. Dartevelle, P. Joseph, Paris, Minuit.

Hoffstadter D., Sander E. (2013) L’analogie. Coeur de la pensée, Paris, Odile Jacob.

Leonard M. (2016) L’expérience collective des policiers : une affaire d’enjeux collectifs situés dans l’activité, Communication avec actes présentée au 16ème Congrès A.R.E.F., Mons, Belgique.

Leonard M. (2017) Faire autorité : le rapport police-population, in : Agir pour, sur et avec autrui. Les couplages d’activité, J.-M. Barbier & J. Thievenaz (coord.), Paris, L’Harmattan : 211–236.

Leonard M. (2019) Construire l’expérience collective en situation. L’activité de patrouille des gardiens de la paix de la Police nationale, Thèse de Doctorat en sciences de l’éducation, dirigée par Jean-Marie Barbier, Cnam, Paris, France.

Ochanine D. (1969) Rôle de l´image opérative dans la saisie du contenu informationnel des signaux, « Questions de Psychologie », 4 : 209–224.

Pastre P., Mayen P., Vergnaud G. (2006) La didactique professionnelle, « Revue française de pédagogie », 154 : 145–198, https://doi.org/10.4000/rfp.157 DOI: https://doi.org/10.4000/rfp.157

Quere L. (2006) L’environnement comme partenaire in : J.-M. Barbier, M. Durand (coord.), Sujets activités, environnements, Paris, Presses Universitaires de France : 7–29, https://doi.org/10.3917/puf.barbi.2006.01.0007 DOI: https://doi.org/10.3917/puf.barbi.2006.01.0007

Rigouste M. (2007) L’ennemi intérieur, de la guerre coloniale au contrôle sécuritaire, « Cultures & Conflits », 67 : 157–174, https://doi.org/10.4000/conflits.3128 DOI: https://doi.org/10.4000/conflits.3128

Rigouste M. (2008) La guerre à l’intérieur : la militarisation du contrôle des quartiers populaires in : La frénésie sécuritaire, L. Mucchielli (coord.), Paris, La Découverte : 88–98, https://doi.org/10.3917/dec.mucch.2008.01.0088 DOI: https://doi.org/10.3917/dec.mucch.2008.01.0088

Rime B. (2009) Le partage social des émotions, Paris, Presses Universitaires de France, https://doi.org/10.3917/puf.mosco.2009.01 DOI: https://doi.org/10.3917/puf.mosco.2009.01

Samurcay R., Rabardel P. (2004) Modèles pour l’analyse de l’activité et des compétences, propositions in : R. Samurcay, P. Pastré, « Recherches en didactique professionnelle », Toulouse, Octares : 163–180.

Schütz A. (2010) Essai sur le monde ordinaire, trad. Th. Blin, Paris, Le Félin.

Schütz A. (2014) Don Quichotte et le problème de la réalité, trad. Th. Blin, Paris, Allia.

Schütz A. (2017) L’étranger, trad. B. Bégout, Paris, Allia.

Simmel G. (2019) L’étranger, trad. F. Joly, Paris, Payot & Rivages.

Tourmen C., Mayen P., Samrany L. (2011) Qualifier, une activité méconnue des dirigeants in : Diriger : un travail, J.-M. Barbier, C. Chauvigné, M.-L. Vitali (dir.), Paris, L’Harmattan : 119–145.

Tzutzuiano C. (2017) L’usage des armes par les forces de l’ordre. De la légitime défense... à la légitime défense en passant par l’autorisation de la loi, « Revue de science criminelle et de droit pénal comparé », 4 : 699–712, https://doi.org/10.3917/rsc.1704.0699 DOI: https://doi.org/10.3917/rsc.1704.0699

Zeitler A. (2013) Construction de l’expérience, habitudes d’interprétation et signification du vécu in : Expérience, activité, apprentissage, L. Albarello, J.-M. Barbier, E. Bourgeois, M. Durand (dir.), France, Paris : Presses Universitaires de France : 135–162, https://doi.org/10.3917/puf.albar.2013.01.0135 DOI: https://doi.org/10.3917/puf.albar.2013.01.0135