Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego gmin w układach obwarzankowych w województwie wielkopolskim – analiza porównawcza

Dawid Kozubek

doi:10.18778/1733-3180.34.05

Autor

Dawid Kozubek Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej https://orcid.org/0000-0003-1270-3240

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-3180.34.05

Słowa kluczowe:

poziom rozwoju społeczno-gospodarczego, gminy obwarzankowe, miasta, województwo wielkopolskie

Abstrakt

Głównym celem artykułu jest określenie zróżnicowania poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego gmin w układach obwarzankowych. Zakres przestrzenny pracy dotyczy województwa wielkopolskiego, zakres czasowy obejmuje natomiast lata 2011 i 2021. Postępowanie badawcze służące realizacji głównego celu pracy składa się z trzech etapów. W pierwszym etapie dokonano charakterystyki społeczno-gospodarczej gmin obwarzankowych w województwie wielkopolskim. W drugim etapie pracy wskazano różnice i podobieństwa w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego między tymi gminami a miastami będącymi siedzibami tych gmin w zakresie przyjętych do badania kategorii: (1) ludność, (2) gospodarka, (3) infrastruktura społeczna, (4) infrastruktura techniczna i mieszkalnictwo oraz (5) kapitał ludzki i społeczny. W tym celu posłużono się wskaźnikiem syntetycznym Perkala (Ws), który obliczono oddzielnie dla zbioru gmin wiejskich i miejskich w badanym województwie, co umożliwiło przedstawienie pozycji analizowanych jednostek na tle gmin danego rodzaju. W ostatnim, trzecim etapie sformułowano wnioski końcowe na podstawie przedstawionej w pracy analizy porównawczej i podjęto dyskusję na temat rozpatrywanego zagadnienia. Przeprowadzone badania wskazują, że podstawowe różnice między gminami obwarzankowymi a miastami obejmują: (a) większą rozpiętość wewnętrzną wskaźnika syntetycznego Perkala (Ws) w zakresie przyjętych kategorii rozwojowych w gminach obwarzankowych niż w miastach; (b) większy wzrost ogólnej wartości wskaźnika syntetycznego Perkala (Ws) w gminach obwarzankowych niż w miastach; (c) większe zmiany pozycji na skali poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego w gminach obwarzankowych niż w miastach; (d) przeciętne skorelowanie ogólnego rozwoju społeczno-gospodarczego z kategorią kapitał ludzki w gminach obwarzankowych, a słabe w przypadku miast; (e) słabą współzależność między ogólnym rozwojem społeczno-gospodarczym a kategorią gospodarka w gminach obwarzankowych, a przeciętną w przypadku miast, a także (f) relatywnie wyższy poziom rozwoju gmin obwarzankowych niż miast w kategorii ludność, a niższy w pozostałych kategoriach. Z kolei podstawowe podobieństwa między gminami obwarzankowymi a miastami obejmują: (a) zbliżoną rozpiętość ogólnej wartości wskaźnika syntetycznego Perkala (Ws); (b) tendencję do wzrostu ogólnej wartości wskaźnika syntetycznego Perkala (Ws); (c) tendencję do zmiany pozycji na skali poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego; (d) przeciętne skorelowanie ogólnego rozwoju społeczno-gospodarczego z kategoriami infrastruktura techniczna i mieszkalnictwo oraz ludność, a także (e) słabą współzależność między ogólnym rozwojem społeczno-gospodarczym a kategorią infrastruktura społeczna.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Bąk A., 2018, Analiza porównawcza wybranych metod porządkowania liniowego, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, 508: 19–28. DOI: https://doi.org/10.15611/pn.2018.508.02

Chojnicki Z., 1999, Podstawy metodologiczne i teoretyczne geografii, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

Chojnicki Z., Czyż T., 1973, Metody taksonomii numerycznej w regionalizacji geograficznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Churski P., 2013, Zmienność rozkładu przestrzennego obszarów wzrostu i obszarów stagnacji gospodarczej w Polsce – uwarunkowania i konsekwencje, „Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii NaukK”, 153: 112–128.

Creamer D., 1943, Shift of manufakturing industries. Industrial location and national resources U.S. National Resources Planning Bard, Washington.

Czyż T., 2016, Metoda wskaźnikowa w geografii społeczno-ekonomicznej, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, 36: 9–19.

Domański R., 2004, Geografia ekonomiczna. Ujęcie dynamiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Dyba W., 2011, Analiza zróżnicowań wewnątrzregionalnych województwa wielkopolskiego. Ekspertyza na potrzeby aktualizacji Strategii Rozwoju Województwa Wielkopolskiego do roku 2020, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań.

Dyba W., Stryjakiewicz T., 2012, Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego gmin województwa wielkopolskiego w świetle realizacji polityki intraregionalnej, „Biuletyn Instytutu Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM. Seria Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, 19.

Gibas P., 2016a, Analiza tempa rozwoju tzw. gmin obwarzankowych na tle pozostałych gmin w Polsce, [w:] K. Heffner, B. Klemens (red.), Obszary wiejskie – wiejska przestrzeń i ludność, aktywność społeczna i przedsiębiorczość, „Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 167: 60–69.

Gibas P., 2016b, Zmiany poziomu rozwoju „obwarzankowych” małych miast i gmin miejsko-wiejskich w Polsce – analiza porównawcza, „Studia Ekonomiczne”, 279: 304–311.

Góralski P., Lazarek M., 2009, Czynniki kształtujące konkurencyjność regionów, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego”, 1(50): 307–315. DOI: https://doi.org/10.22630/PEFIM.2009.1.50.23

Jadach-Sepioło A., Legutko-Kobus P., 2021, Suburbanizacja – ujęcie teoretyczne i specyfika w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, „Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 203: 11–28.

Jańczuk L., 2020, Współpraca gmin obwarzankowych na płaszczyźnie gospodarczej. Zarys problemu, [w:] J. Olchowski, T. Stępniewski (red.), Dylematy wyboru modelu rozwojowego państw Europy Wschodniej, „Rocznik Instytutu Europy Środkowej”, 18(4): 247–259. DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2020.4.11

Jerczyński M., 1977, Funkcje i typy funkcjonalne polskich miast. Zagadnienia dominacji funkcjonalnej, „Statystyka Polski”, 85: 20–53.

Józefowicz K., Smolińska K., 2019, Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego w powiatach województwa wielkopolskiego, „Turystyka i Rozwój Regionalny”, 11: 37–49. DOI: https://doi.org/10.22630/TIRR.2019.11.4

Kaczmarek T., 2016, Gminny podział administracyjny w świetle 25 lat funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce, „Przegląd Politologiczny”, 1: 63–80. DOI: https://doi.org/10.14746/pp.2016.21.1.5

Kajdanek K., 2012, Suburbanizacja po polsku, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

Kamosiński S., 2015, Gminy obwarzankowe w Polsce na przykładzie Kujaw i Pomorza, [w:] Z. Bukowski, S. Kamosiński (red.), Samorząd terytorialny: wybory, partycypacja społeczna, gospodarka lokalna, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz: 245–270.

Klaassen L.H., Paelinck J.H.P., 1979, The Future of Large Towns, „Environment and Planning A: Economy and Space”, 11(10): 1095–1104. DOI: https://doi.org/10.1068/a111095

Konecka-Szydłowska B., 2003, Rozwój społeczno-gospodarczy Nowego Tomyśla w okresie transformacji systemowej, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

Konecka-Szydłowska B., 2012, Zróżnicowanie małych miast województwa wielkopolskiego ze względu na poziom rozwoju społeczno-gospodarczego, „Studia Miejskie”, 8: 133–144.

Konecka-Szydłowska B., Kulczyńska K., 2012, Różnorodność w jedności. Przykład miast powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego, „Studia Miejskie”, 5: 129–143.

Kozubek D., 2023, Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego gmin obwarzankowych na tle pozostałych gmin wiejskich w województwie wielkopolskim, „Samorząd Terytorialny”, 5: 63–78.

Kudełko J., 2004, Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego województw Polski, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie”, 651: 75–90.

Lackowska M.M., 2015, Współpraca jednostek samorządu terytorialnego: wymiar ekonomiczny i polityczny, Streszczenie popularno-naukowe grantu NCN nr 221504.

Malina A., 2004, Ocena stopnia zróżnicowania rozwoju regionalnego Polski w latach 1998–2000, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie”, 666: 5–21.

Malina A., 2005, Determinanty rozwoju regionalnego Polski, „Wiadomości Statystyczne”, 10: 68–78.

Malina A., 2020, Analiza przestrzennego zróżnicowania poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego Polski w latach 2005–2017, „Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy”, 61: 138–155. DOI: https://doi.org/10.15584/nsawg.2020.1.10

Malkowski A., 2007, Wielowymiarowa analiza przestrzennego zróżnicowania rozwoju społeczno-gospodarczego województw w latach 1999–2004, „Folia Universitatis Agricultate Stetinensis. Oeconomica”, 256(48): 205–213.

Męczyński M., Konecka-Szydłowska B., Gadziński J., 2010, Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego i klasyfikacja małych miast w Wielkopolsce, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań.

Michoń D., 2017, Zróżnicowanie rozwoju społeczno-gospodarczego województw ze względu na realizację celów polityki spójności, „Wiadomości Statystyczne”, 12(679): 80–94.

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji (MAiC), 2013a, Ocena sytuacji samorządów lokalnych, Warszawa.

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji (MAiC), 2013b, Polskie Obwarzanki, Warszawa.

Parysek J.J. (red.), 1995, Rozwój lokalny: zagospodarowanie przestrzenne i nisze atrakcyjności gospodarczej, „Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 104.

Parysek J.J., 1997, Podstawy gospodarki lokalnej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Poznań.

Parysek J.J., 2018, Rozwój społeczno-gospodarczy oraz czynniki i uwarunkowania rozwoju, [w:] P. Churski (red.), Teoretyczne i aplikacyjne wyzwania współczesnej geografii społeczno-ekonomicznej, „Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 183: 37–56.

Perkal J., 1953, O wskaźnikach antropologicznych, „Przegląd Antropologiczny”, 19: 209–219.

Potkański T. (red.), 2016, Współpraca jednostek samorządu terytorialnego narzędziem wsparcia polskiej polityki rozwoju, Związek Miast Polskich, Poznań.

Rogacki H., 1988, Czynniki koncentracji przemysłu w Polsce, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Poznań.

Runge J., 2007, Metody badań w geografii społeczno-ekonomicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Skubiak B., 2015, Współpraca międzygminna narzędziem rozwiązywania problemów w świadczeniu usług publicznych, [w:] A. Cudowska-Sojko (red.), Współczesne wyzwania rozwoju gospodarczego: polityka i kreacja potencjału, cz. 2, Struktura gospodarki, rynek pracy, środowisko i jakość życia, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok: 355–363.

Smith D., 1972, Geography and Social Indicators, „South African Geographical Journal”, 54(1): 43–57. DOI: https://doi.org/10.1080/03736245.1972.10559497

Sobala-Gwosdz A., 2004, The change in the rural standard of living during the transformation period in the Podkarpackie Province, Poland, [w:] M. Paszkowski (red.), Effectiveness geographical space quality of life, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Kraków, 114: 93–106.

Strahl D. (red.), 2006, Metody oceny rozwoju regionalnego, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław.

Swianiewicz P., 2014, Ocena podziału terytorialnego państwa z uwzględnieniem efektywności funkcjonowania urzędów organów jednostek samorządu terytorialnego – wnioski i rekomendacje (Ekspertyza), Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Warszawa.

Szymańska D., Biegańska J., 2011, Obszary podmiejskie dużych miast w Polsce w świetle migracji stałych, [w:] M. Soja, A. Zborowski (red.), Człowiek w przestrzeni zurbanizowanej, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków: 83–98.

Webb J.W., 1964, Ruch naturalny i migracyjny jako składnik przemian ludnościowych, „Przegląd Zagranicznej Literatury Geograficznej”, 1: 134–138.

Wibig J., 2013, O współczynniku korelacji liniowej raz jeszcze, [w:] K. Jarzyna (red.), Zastosowanie metod statystycznych w geografii, Instytut Geografii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, Kielce: 47–61.

Wojtasiewicz L., 1997, Czynniki rozwoju lokalnego -– nowe ujęcie metodologiczne, [w:] W. Maik (red.), Problematyka rozwoju lokalnego w warunkach transformacji systemowej, „Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 177: 7–18.

Wolanin M., Kęsy M., 2021, Zarządzanie strategiczne zasobami edukacyjnymi gminach obwarzankowych, [w:] R. Moniuszko, M. Kęsy (red.), Problemy i uwarunkowania zarządzania edukacją, Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz: 107–131.