„Clinical research” Edgara H. Scheina – badanie kultury organizacyjnej między metodyką psychologii, socjologii i antropologii

Agnieszka Jeran; Anita Basińska

doi:10.18778/1733-8069.16.3.07

Autor

Agnieszka Jeran Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Socjologii https://orcid.org/0000-0002-9670-8585
Anita Basińska SWPS, Uniwersytet Humanistycznospołeczny, Wydział Psychologii i Prawa w Poznaniu, Katedra Projektowania (School of Form) https://orcid.org/0000-0002-3034-8775

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.16.3.07

Słowa kluczowe:

badania organizacji, clinical research, kultura organizacyjna, E. H. Schein

Abstrakt

Jedną z powszechnie przywoływanych w literaturze koncepcji kultury organizacyjnej jest ujęcie E. Scheina, który ujmuje kulturę organizacyjną funkcjonalnie, interpretatywnie i dynamicznie, wskazując na jej złożoność i wielopoziomowość. Schein przedstawił także autorski sposób badania kultury organizacyjnej, który nazwał clinical research (CR). W tekście autorki omówiły podejście CR i wskazały zakres wspólnych rozwiązań metodologicznych między CR a diagnozą psychologiczną, interwencją socjologiczną oraz etnografią. CR z diagnozą psychologiczną łączy poszukiwanie przez organizację wsparcia (u badacza) i wymaganie zaangażowania członków organizacji w badanie. Podobnie jak interwencja socjologiczna A. Touraina CR posługuje się własnymi pojęciami badanych, opiera się na ich refleksyjności i akceptacji konkluzji badania. Analogicznie do etnografii CR każdą organizację traktuje jako odrębny przypadek, zaś badacza uczula na stałe budowanie relacji z badanymi. Wykorzystanie CR w badaniach kultury organizacyjnej jest zatem unikalnym w procedurach badań organizacyjnych przykładem integracji metod badawczych nauk społecznych i humanistycznych.

Biogramy autorów

Agnieszka Jeran - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Socjologii

Agnieszka Jeran, dr hab., socjolog, adiunkt na Wydziale Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Naukowo interesuje się ilościowymi metodami badań i metodami ich statystycznej analizy, tranzycją szkoła–praca i zagadnieniami społeczności lokalnych. Uczestniczyła w różnorodnych projektach badawczych, między innymi dotyczących migrantów z Polski i ich uczestnictwa w kulturze, rynku pracy artystów i twórców czy kompetencji psychoedukacyjnych uczniów.
Anita Basińska - SWPS, Uniwersytet Humanistycznospołeczny, Wydział Psychologii i Prawa w Poznaniu, Katedra Projektowania (School of Form)

Anita Basińska, dr, socjolog, adiunkt, kierownik Katedry Projektowania Uniwersytetu SWPS (School of Form). Naukowo interesuje się przede wszystkim praktycznym zastosowaniem socjologii – badaniami społecznymi, metodologią prowadzenia badań, wykorzystaniem wiedzy socjologicznej w realnym życiu. Uczestniczyła w licznych projektach badawczych, w tym dotyczących designu w domu dziecka, kompetencji dzieci, kreatywności dzieci, funkcjonowania przedsiębiorstw (kultury organizacyjnej, działalności B+R), wolontariatu.

Bibliografia

Alvesson Mats (2002) Understanding Organizational Culture. London: Sage Publications Ltd. DOI: https://doi.org/10.4135/9781446280072

Bowen Glenn (2006) Grounded Theory and Sensitizing Concepts. „International Journal of Qualitative Methods”, nr 5(3) [dostęp 12 grudnia 2019 r.]. Dostępny w Internecie: https://sites.ualber-ta.ca/~iiqm/backissues/5_3/PDF/bowen.pdf DOI: https://doi.org/10.1177/160940690600500304

Cameron Kim, Quinn Robert (2006) Kultura organizacyjna – diagnoza i zmiana. Przełożyła Bogumiła Nawrot. Kraków: Oficyna Ekonomiczna.

Creswell John W. (2013) Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane. Przełożyła Joanna Gilewicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Czarniawska Barbara (2011) Antropologia i teoria organizacji: wczoraj i dziś. „Problemy Zarządzania”, nr 9(2), s. 11–29.

Czarniawska-Joerges Barbara (1992) Exploring complex organizations: a cultural perspective. Newbury Park, CA: Sage Publications.

Czerska Małgorzata (2012) Uwarunkowania kulturowe zachowań w organizacji [w:] Ryszard Rutka, Piotr Wróbel, red., Organizacja zachowań zespołowych. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, s. 214−264.

Czerska Małgorzata, Szpitter Agnieszka, red. (2010) Koncepcje zarządzania: podręcznik akademicki. Warszawa: Wydawnictwo CH Beck.

Deal Terrance, Kennedy Allan (2000), Corporate culture. The rites and the rituals for corporate life. New York: Basic Books.

Denison Daniel R. (1996) What is the difference between organizational culture and organizational climate? A native`s point of view on a decade of paradigm wars. „Academy of Management Review”, vol. 21, no. 3, s. 619–654. DOI: https://doi.org/10.2307/258997

Flick Uwe (2010) Projektowanie badania jakościowego. Przełożył Paweł Tomanek. Warszawa: PWN.

Frybes Marcin (2019) Sociological Intervention «a la polonaise»: Alain Touraine’s Method in the Polish Context. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 5, nr 3, s. 70–90. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.15.3.05

Hammersley Martyn, Atkinson Paul, Metody badań terenowych. Przełożył Sławomir Dymczyk. Poznań. Zysk i S-ka.

Hampden-Turner Charles, Trompenaars Fons (2002) Siedem wymiarów kultury. Znaczenie różnic kulturowych w działalności gospodarczej. Przełożyła Bogumiła Nawrot. Kraków: Oficyna Ekonomiczna.

Handy Charles (1983) Understanding organizations. New York: Oxford University Press.

Harrison Roger (1972) Understanding Your Organization’s Character, „Harvard Business Review”, May–June, s. 119-129.

Hofstede Geert (2001) Kultury i organizacje. Zaprogramowanie umysłu. Przełożyła Małgorzata Durska. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Kmiotek Krystyna, Piecuch Teresa (2012) Zachowania organizacyjne: teoria i przykłady. Warszawa: Difin.

Kołodziej-Durnaś Agnieszka, red. (2005) Terenowe badania kultury organizacji: studia wybranych firm i instytucji. Szczecin: Economicus.

Kołodziej Arkadiusz, Kołodziej-Durnaś Agnieszka (2012) Zarządzanie załogą na statku –badania jakościowe wśród marynarzy. „Zarządzanie Zasobami Ludzkimi” nr 6(89), s. 53–71.

Konecki Krzysztof (1994) Kultura organizacyjna japońskich przedsiębiorstw – studium socjologiczne. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Konecki Krzysztof (2007) Nowi pracownicy a kultura organizacyjna przedsiębiorstwa. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 3, nr 1, s. 3–126. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.3.1.02

Konecki Krzysztof (2019) Kreatywność w badaniach jakościowych. Pomiędzy procedurami a intuicją. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 15, nr 3, s. 30−54. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.15.3.03

Kostera Monika (1996) Postmodernizm w zarządzaniu. Warszawa: PWN.

Kostera Monika (2003) Antropologia organizacji. Metodologia badań terenowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kostera Monika (2007) Kultura organizacji – badania etnograficzne polskich firm. Gdańsk: GWP

Kostera Monika (2010) Organizacje i archetypy. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.

Kostera Monika, Śliwa Martyna (2012) Zarządzanie w XXI wieku: jakość, twórczość, kultura. Warszawa: Wolters Kluwer.

Kożusznik Barbara (2014) Zachowania człowieka w organizacji. Warszawa: PWE.

Krzyworzeka Paweł (2012) Kultura organizacyjna – ślepa uliczka teorii organizacji. „Management and Business Administration. Central Europe”, t. 1/2012 (108), s. 72–81.

Łucewicz Janina (1997) Socjologiczne spojrzenie na organizację. Wrocław: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej.

Matuchniak-Krasuska Anna (1995) Interwencja socjologiczna A. Touraine’a. Uwagi uczestnika. „Studia Socjologiczne” nr 138−139(3−4), s. 97–108.

Morgan Gareth (1999) Obrazy organizacji. Przełożyła Zofia Wiankowska-Ładyka. Warszawa: PWN.

Moustakas Clark (1994) Phenomenological research methods. London: Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781412995658

Okręglicka Małgorzata (2019) Orientacja przedsiębiorcza a kultura organizacyjna w małym przedsiębiorstwie. Częstochowa: Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej.

Robbins Stephen P., Judge Timothy A. (2012) Zachowania w organizacji. Przełożył Andrzej Ehrlich. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Schein Edgar (1980) Organizational psychology. Englewood Cliffs N.J.: Prentice-Hall.

Schein Edgar (1993) Legitimating Clinical Research in the Study of Organizational Culture. „Journal of Consueling & Development”, vol. 71, s. 703–708. DOI: https://doi.org/10.1002/j.1556-6676.1993.tb02264.x

Schein Edgar (1995) Process Consultation, Action Research, and Clinical Inquiry: Are They the Same? Working Paper 3833 [dostęp 15 listopada 2019 r.]. Dostępny w Internecie: http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.470.451&rep=rep1&type=pdf

Schein Edgar (2010) Organizational Culture and Leadership. San Fransisco: Jossey-Bass. A Wiley Imprint

Schein Edgar (2015) Some thoughts about the uses and misuses of the concept of culture. „Journal of Business Antrophology”, vol. 4, no. 1, s. 106–113. DOI: https://doi.org/10.22439/jba.v4i1.4792

Sikorski Czesław (2009) Nauka o zarządzaniu. Łódź: Wydawnictwo Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej.

Słysz Anna (2017) Konceptualizacja przypadku w różnych modelach psychoterapii. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.

Srokowski Łukasz (2011) Zmienić myślenie o firmie: Zarządzanie kulturą organizacyjną w Polsce. Warszawa: Poltext.

Stemplewska-Żakowicz Katarzyna (2009) Diagnoza psychologiczna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Sułkowski Łukasz (2002) Kulturowa zmienność organizacji. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Sułkowski Łukasz (2008) Czy warto zajmować się kulturą organizacyjną? „Zarządzanie zasobami ludzkimi”, nr 6, s. 9–25.

Sułkowski Łukasz (2012a) Cechy kultur organizacyjnych polskich szpitali. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu „Zarządzanie zasobami ludzkimi w teorii i praktyce”, nr 30, s. 251–260.

Sułkowski Łukasz (2012b) Kulturowe procesy zarzadzania. Warszawa: Difin.

Sułkowski Łukasz (2014) Zmiana kultury organizacyjnej – paradygmaty, modele i metody zarządzania [w:] Łukasz Sułkowski, Czesław Sikorski, red., Metody zarządzania kulturą organizacyjną. Warszawa: Difin, s. 11–26.

Sułkowski Łukasz, Seliga Robert, Woźniak Andrzej (2016) Rezultaty badań kultur jakości uczelni wyższych w Polsce. „Przedsiębiorczość i Zarządzanie”, t. 17, z. 7, s. 75–90.

Toeplitz-Winiewska Małgorzata (2002) Problemy etyczne diagnostyki psychologicznej [w:] Jan Strelau, red., Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 824–828.

Wright Susan (1998) The politization of “culture”. „Anthropology Today”, vol. 14(1), s. 7–15. DOI: https://doi.org/10.2307/2783092