Inne przyjemności. Wykorzystanie tekstyliów w badaniach socjologicznych

Katarzyna Niziołek; Urszula Abłażewicz

doi:10.18778/1733-8069.22.3.06

Autor

Katarzyna Niziołek Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0003-3296-3816
Urszula Abłażewicz Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0002-4261-9093

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.22.3.06

Słowa kluczowe:

socjologia tekstylna, badanie tekstylne, przyjemność, rękodzieło, tkanina artystyczna

Abstrakt

W artykule autorki przedstawiają wybrane obserwacje i refleksje metodologiczne z projektu „Socjologia tekstylna”, który realizują ze stałą grupą uczestników od początku 2024 roku. Projekt polega na wykorzystaniu tekstyliów w zbiorowym działaniu twórczym, służącym jednocześnie zbadaniu społecznego doświadczenia tego rodzaju zaangażowania i jego znaczenia w kontekście lokalnym i globalnym. W centrum działania znajduje się proces – twórczy i zarazem badawczy. Metodologicznie badanie opiera się na partycypacji, współpracy i zbiorowym tworzeniu, którego rezultatem jest tkanina artystyczna. Także pisanie i fotografia (kilka wybranych zdjęć włączono do artykułu) traktowane są jako integralne elementy badania-działania tekstylnego. Celem artykułu jest próba typologizacji rodzajów przyjemności związanej z pracą badawczą wykorzystującą społeczne, materialne i symboliczne możliwości tkaniny artystycznej. Wyodrębniono i opisano w nim: przyjemność w pracy badawczej, przyjemność rękodzielniczą, przyjemność ucieleśnioną (somaestetyczną), przyjemność wspólnotową, przyjemność konsumpcyjną oraz przyjemność w różnicy i różnorodności.
W ten sposób autorki próbują odpowiedzieć na podwójny deficyt we współczesnych naukach społecznych: przyjemności i badań materialnych, wykorzystujących materiały i/lub przedmioty, takie jak tekstylia i tkanina artystyczna.

Biogramy autorów

Katarzyna Niziołek - Uniwersytet w Białymstoku

Doktor nauk społecznych, adiunkt w Zakładzie Socjologii Kultury Wydziału Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku. Specjalizuje się w metodologii jakościowej i opartej na sztuce. Prowadzi badania poświęcone sztuce społecznej, partycypacji w sztuce, kulturze ludowej, pamięci zbiorowej i edukacji kulturalnej. Inicjatorka i koordynatorka Pracowni Sztuki Społecznej. Kuratorka uczestniczących projektów teatralnych.
Urszula Abłażewicz - Uniwersytet w Białymstoku

Socjolożka, adiunkt w Zakładzie Socjologii Kultury Wydziału Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku. Specjalizuje się w problematyce kapitału społecznego, zróżnicowania społecznego, socjologii zmysłów i socjologii przestrzeni. Autorka i współautorka badań i publikacji w tym zakresie.

Bibliografia

Bauman Zygmunt (2017), Retrotopia. Jak rządzi nami przeszłość, przełożyła Karolina Lebek, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Beck Ulrich, Giddens Anthony, Lash Scott (2009), Modernizacja refleksyjna. Polityka, tradycja i estetyka w porządku społecznym nowoczesności, przełożył Jacek Konieczny, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Berridge Kent C., Kringelbach Morten L. (2008), Affective neuroscience of pleasure: reward in humans and animals, „Psychopharmacology”, vol. 199(3), s. 457–480, https://doi.org/10.1007/s00213-008-1099-6

Bloom Paul (2010), Przyjemność. Dlaczego lubimy to, co lubimy?, przełożyła Olga Dziedzic, Sopot: Wydawnictwo Smak słowa.

Blythe Mark A., Hassenzahl Marc (2003), The Semantics of Fun: Differentiating Enjoyable Experiences, [w:] Mark A. Blythe, Kees Overbeeke, Andrew F. Monk, Peter C. Wright (red.), Funology. From Usability to Enjoyment, Human-Computer Interaction Series, vol. 3, Dordrecht: Springer, s. 91–100, https://doi.org/10.1007/1-4020-2967-5_9

Boym Svetlana (2001), The Future of Nostalgia, New York: Basic Books.

Bukraba-Rylska Izabella (2013), W stronę socjologii ucieleśnionej, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Clark Andy, Chalmers David (1998), The Extended Mind, „Analysis”, vol. 58(1), s. 7–19.

Damásio António (2022), Błąd Kartezjusza. Emocje, rozum i ludzki mózg, przełożył Maciej Karpiński, Warszawa: Copernicus Center Press.

DeLanda Manuel (2006), A New Philosophy of Society: Assemblage Theory and Social Complexity, London: Continuum.

DeLanda Manuel (2016), Assemblage Theory, Edinburgh: Edinburgh University Press.

Gauntlett David (2018), Making Is Connecting. The Social Power of Creativity, from Craft and Knitting to Digital Everything, Cambridge: Polity Press.

Golka Marian (2005), Przyjemność i zblazowanie, [w:] Jan Grad, Hanna Mamzer (red.), Kultura przyjemności. Rozważania kulturoznawcze, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, s. 37–56.

Hsu Elisabeth (2000), Towards a science of touch, part I: Chinese pulse diagnostics in early modern Europe, „Anthropology & Medicine”, vol. 7(2), s. 251–268, https://doi.org/doi:10.1080/713650587

Ingold Tim (2013), Making. Anthropology, Archeology, Art and Architecture, Oxon: Routledge.

Jubas Kaela, Seidel Jackie (2016), Knitting as Metaphor for Work: An Institutional Autoethnography to Surface Tensions of Visibility and Invisibility in the Neoliberal Academy, „Journal of Contemporary Ethnography”, vol. 45(1), s. 60–84.

Khalili Laleh (2016), The politics of pleasure: Promenading on the Corniche and beachgoing, „Environment and Planning D: Society and Space”, vol. 34(4), s. 583–600, https://doi.org/doi:10.1177/0263775815623538

Kontrymowicz-Ogińska Halszka (2002), Doświadczenia hedoniczne, „Societas/Communitas”, vol. 34(2), s. 191–212.

Lakoff George, Johnson Mark (2010), Metafory w naszym życiu, przełożył Tomasz P. Krzeszowski, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Lazari-Radek Katarzyna de (2018), W obronie pojmowania przyjemności jako uczucia, „Hybris”, vol. 4(43), s. 123–149, https://doi.org/10.18778/1689-4286.43.07

Marchand Trevor H.J. (2024), The Pursuit of Pleasurable Work. Craftwork in Twenty-First Century England, New York: Berghahn Books.

Merleau-Ponty Maurice (2001), Fenomenologia percepcji, przełożyli Małgorzata Kowalska, Jacek Migasiński, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Mouffe Chantal (2015), Agonistyka. Polityczne myślenie o świecie, przełożyła Barbara Szelewa, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Murris Karin, Bozalek Vivienne (2022), Intra-action, [w:] Karin Murris (red.), A Glossary for Doing Postqualitative, New Materialist and Critical Posthumanist Research Across Disciplines, London: Routledge, s. 70–71.

Pallasmaa Juhani (2012), Oczy skóry. Architektura i zmysły, przełożył Michał Choptiany, Kraków: Instytut Architektury.

Putnam Robert D., Goss Kristin A. (2002), Introduction, [w:] Robert D. Putnam (red.), Democracies in Flux. The Evolution of Social Capital in Contemporary Society, Oxford: Oxford University Press, s. 3–19.

Sallee Rosemary L. (2016), Femmage and the DIY Movement: Feminism, Crafty Women, and the Politics of Gender Performance, https://digitalrepository.unm.edu/amst_etds/48 (dostęp: 3.02.2025).

Sennett Richard (2008), The Craftsman, London: Allen Lane.

Sennett Richard (2013), Razem. Rytuały, zalety i zasady współpracy, przełożył Jan Dzierzgowski, Warszawa: Wydawnictwo Muza SA.

Shercliff Emma, Twigger Holroyd Amy (2016), Making With Others: working with textile craft groups as a means of research, „Studies in Material Thinking”, vol. 14, https://eprints.whiterose.ac.uk/95074/ (dostęp: 30.12.2024).

Shusterman Richard (2016), Świadomość ciała. Dociekania z zakresu somaestetyki, przełożyli Wojciech Małecki, Sebastian Stankiewicz, Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Stichlinks (2008), Guide to our theories so far, https://www.stitchlinks.com/pdfsNewSite/research/Our%20theories%20so%20far%20New_%20unshuffled%20watermarked_4.pdf (dostęp: 13.02.2025).

Turner Jonathan H., Stets Jan E. (2009), Socjologia emocji, przełożyła Marta Bucholc, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Varela Francisco J., Rosch Eleanor, Thompson Evan (1992), The Embodied Mind. Cognitive Science and Human Experience, Cambridge: The MIT Press.

Wenger Etienne (2008), Communities of Practice. Learning, Meaning, and Identity, Cambridge: Cambridge University Press.