Wielość rzeczywistości w wybranych utworach Emmanuela Carrère’a. Wokół literackich inspiracji socjologii

Andrzej Kasperek

doi:10.18778/1733-8069.19.1.02

Autor

Andrzej Kasperek Uniwersytet Śląski w Katowicach https://orcid.org/0000-0003-1466-5153

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.19.1.02

Słowa kluczowe:

Alfred Schütz, koncepcja wielości rzeczywistości, ograniczone dziedziny znaczenia, świat życia codziennego, Emmanuel Carrère

Abstrakt

Rozwijana przez Alfreda Schütza koncepcja wielości rzeczywistości stanowi waż- ną część inspirowanej ideami fenomenologicznymi socjologii wiedzy, a szczególne miejsce w tej koncepcji zajmuje kategoria świata życia codziennego, do której odnoszą się pozostałe „ograniczone dziedziny znaczenia”. Celem artykułu jest analiza sytuacji, w których w do- świadczeniu ludzi dochodzi do nałożenia (zmieszania) się dwóch światów (rzeczywistości), a jednocześnie podważona zostaje oczywistość świata życia codziennego. W artykule zostanie podjęta próba zastosowania koncepcji wielości rzeczywistości Schütza do analizy takich sytuacji, ze szczególnym wyeksponowaniem relacji między światem życia codziennego i światem fikcji. Analogicznie do Schütza, który koncepcję wielości rzeczywistości rozwijał, posługując się materiałem literackim (casus Don Kichota), w artykule również zostanie wykorzystany materiał literacki (wybrane utwory Emmanuela Carrère’a) i podjęta będzie próba odpowiedzi na postawione przez Schütza pytanie o to, jak ludzie doświadczają rzeczywistości. Wybrane utwory Carrere’a zostaną poddane analizie treści, której efektem będzie zdefiniowanie dominujących pól tematycznych, a następnie na te pola nałożone zostaną Schützowskie kategorie tworzące zręby jego koncepcji wielości rzeczywistości.

Biogram autora

Andrzej Kasperek - Uniwersytet Śląski w Katowicach

Dr hab., prof. UŚ. Zastępca przewodniczącego Komisji ds. Stosunków Polsko-Czeskich i Polsko-Słowackich PAN/Oddział w Katowicach, redaktor naczelny „Górnośląskich Studiów Socjologicznych” (od 2023 roku). Prowadzi badania socjologiczne nad współczesną religią, duchowością, kulturą oraz wiedzą.

Bibliografia

Bégout Bruce (2010), La Découverte du quotidien, Paris: Allia.

Benţa Marius I. (2018), Experiencing Multiple Realities. Alfred Schutz’s Sociology of the Finite Provinces of Meaning, London–New York: Routledge, https://doi.org/10.4324/9781315211145

Berger Peter L. (1970a), A Rumour of Angels. Modern Society and the Rediscovery of the Supenatural, London: Penguin University Books.

Berger Peter L. (1970b), The Problem of Multiple Realities: Alfred Schutz and Robert Musil, [w:] Maurice Natanson (red.), Phenomenology and Social Reality: Essays in Memory of Alfred Schutz, The Hague: Martinus Nijhoff, s. 213–233, https://doi. org/10.1007/978-94-011-7523-4_12

Berger Peter L., Luckmann Thomas (1971), The Social Construction of Reality. A Treatise in the Sociology of Knowledge, London: Allen Lane, The Penguin Press.

Berger Peter L., Luckmann Thomas (1983), Społeczne tworzenie rzeczywistości, przełożył Józef Niżnik, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Brière Émilie (2019), Le laminage de l’événement et du quotidien. Quelle place pour l’individu dans L’adversaire d’Emmanuel Car- rère?, „Temps zero”, nr 1, http://tempszero.contemporain.info/document78 [dostęp: 29.09.2022].

Carrère Emmanuel (1988), Hors d’atteinte?, Paris: P.O.L.

Carrère Emmanuel (2008), Powieść rosyjska, przełożyła Anna Trznadel-Szczepanek, Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA.

Carrère Emmanuel (2020a), Rumunia wiosną 1990 roku, [w:] Emmanuel Carrère, Dobrze jest mieć dokąd pójść, przełożyła Agata Kozak, Kraków: Wydawnictwo Literackie, s. 24–56.

Carrère Emmanuel (2020b), Przeciwnik, przełożyła Grażyna Majcher, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Connon Daisy (2010), Subjects Not-at-home: Forms of the Uncanny in the Contemporary French Novel: Emmanuel Carrère, Marie Ndiaye, Eugène Savitzkaya, Amsterdam–New York: Editions Rodopi, https://doi.org/10.1163/9789042030060

Erasga Dennis (2010), When Story Becomes Theory: Storytelling as Sociological Theorizing, „Asia-Pacific Social Science Review”, vol. 10, no. 1, s. 21–38, https://www.researchgate.net/publication/250278354_When_Story_Becomes_Theory_Storytelling_as_Sociological_Theorizing

Freud Sigmund (1997), Niesamowite, [w:] Sigmund Freud, Pisma psychologiczne, t. III, przełożył Robert Reszke, Warszawa: Wydawnictwo „KR”, s. 233–262.

Ghafouri Gharavi Leyla, Salehinia Negar (2012), Etude générique de L’Adversaire: un ouvrage à la frontière du récit biographique et de la fiction, „Plume”, no. 14, s. 85–98.

Gurwitsch Aron (1964), The Field of Consciousness, Pittsburgh: Duquesne University Press.

Kasperek Andrzej (w druku), The Willows by Algernon Blackwood, das Unheimliche and sociology. Horror literature in the dispute on what we recognize as real.

Konecki Krzysztof (2022), The Meaning of Contemplation for Social Qualitative Research. Applications and Examples, London– New York: Routledge, https://doi.org/10.4324/9781003179689

Kundera Milan (2021), Fałszywy autostop, [w:] Milan Kundera, Śmieszne miłości, przełożyła Emilia Witwicka, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., s. 85–111.

Longo Mariano (2016), Fiction and Social Reality: Literature and Narrative as Sociological Resources, London–New York: Routledge.

Manterys Aleksander (1997), Wielość rzeczywistości w teoriach socjologicznych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Muzzetto Luigi (2015), Schutz, Berger and Luckmann. The Question of the Natural Attitude, „Società Mutamento Politica”, vol. 6, no. 12, s. 245–277, https://oajournals.fupress.net/index.php/smp/article/view/10445 [dostęp: 20.09.2022].

Natanson Maurice (1962), History as a Finite Province of Meaning, [w:] Maurice Natanson, Literature, Philosophy, and the Social Sciences: Essays in Existentialism and Phenomenology, The Hague: Martinus Nijhoff, s. 172–177, https://doi.org/10.1007/978-94-011-9278-1_15

Niziołek Małgorzata (2005), Zdefiniować fantastykę, czyli „fantastyczne” (i nie tylko) teorie literatury fantastycznej, „Przestrzenie Teorii”, nr 5, s. 267–278, https://doi.org/10.14746/pt.2005.5.17

Niżnik Józef (1973), Fenomenologiczny nurt socjologii wiedzy, „Studia Filozoficzne”, t. 135, nr 2, s. 83–97.

Olechnicki Krzysztof (1996), Identity and Game. An Attempt at a Sociological Interpretation of Milan Kundera’s Story “The Hitchhiking Game”, „Czech Sociological Review”, vol. IV, no. 1, s. 109–118, https://doi.org/10.13060/00380288.1996.32.11.24

Parkhurst Ferguson Priscilla, Desan Philippe, Griswold Wendy (1988), Editors’ Introduction: Mirrors, Frames, and Demons: Reflections on the Sociology of Literature, „Critical Inquiry”, vol. 14, no. 3, s. 421–430, https://doi.org/10.1086/448448

Revel Jean-François (2021), O Marcelu Prouście, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Rewers Ewa (1992), Semantyka terminów socjologicznych w tekstach literaturoznawczych, „Pamiętnik Literacki”, t. 83, z. 1, s. 83–97. Royle Nicholas (2003), The Uncanny, Manchester: Manchester University Press.

Schütz Alfred (1985), Don Kichot i problem rzeczywistości, przełożyła Dorota Lachowska, „Literatura na Świecie”, nr 2, s. 246–268.

Schütz Alfred (2008), O wielości rzeczywistości, [w:] Alfred Schütz, O wielości światów. Szkice z socjologii fenomenologicznej, przełożyła Barbara Jabłońska, Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”, s. 17–56.

Thirion Nicolas, Pasteger David, Flores-Lonjou Magalie (2017), L’affaire Jean-Claude Romand. Entre vérité et mensonge, réalité et fiction, [w:] Émeline Jouve, Lionel Miniato (red.), Chronique judiciaire et fictionnalisation du procès. Discours, récits et repre- sentations, Paris: Mare & Martin, s. 157–180.

Touzin Mario (2015), L’art de la bifurcation. Dichotomie, mythomanie et uchronie dans l’oeuvre d’Emmanuel Carrère, Beau Bassin: Éditions universitaires européennes.