Wywrotowa lekcja metodologii – punkowy musical pogo-krytyczny

Oskar Szwabowski; Piotr Zańko

doi:10.18778/1733-8069.22.1.05

Authors

Oskar Szwabowski Uniwersytet Pomorski w Słupsku https://orcid.org/0000-0002-7464-0081
Piotr Zańko Uniwersytet Pomorski w Słupsku https://orcid.org/0000-0003-3931-2928

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.22.1.05

Keywords:

social research methodology, pedagogy, qualitative inquiry, punk, arts-based research, teaching methodology

Abstract

This article is an experimental form of critique of the dominant (neo)positivist tendency inherent in Polish pedagogical research methodology, but it can also refer to other disciplines within the field of social sciences, e.g. sociology or economy. Referring to the esthetics of punk and arts-based research, we present critique in the spirit of postmodernism. We trigger emotions and arouse emotions. We trigger bodies bound by methodological procedures. We free the imagination. We want to unleash a war of paradigms in pedagogical research, because only this can bring about the revolution that is blocked by “classical” methodological books.

Author Biographies

Oskar Szwabowski, Uniwersytet Pomorski w Słupsku

Oskar Szwabowski
Doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku. Zajmuje się filozofią edukacji, autoetnografią, dydaktyką, pedagogicznie zorientowanymi studiami kulturowymi, edukacją wyższą oraz nie-ludźmi. Autor licznych artykułów w czasopismach krajowych i międzynarodowych. Napisał książki: Uniwersytet, fabryka, maszyna (Warszawa, 2014), Nekrofilna produkcja akademicka i pieśni partyzantów (Wrocław, 2019), Zaczepne wprowadzenie do filozofii edukacji (Szczecin, 2022), Nawiedzanie, czyli efekty Bartleby’ego (Warszawa 2023), Nie-ludzka wspólnota cierpienia. Nie-ludzkie relacje i kruchość (Poznań, 2023). Pisze też wiersze i opowiadania. Szczęśliwy opiekun siedmiu kotów i psa. Ćwiczy brutalne sztuki walki.
Piotr Zańko, Uniwersytet Pomorski w Słupsku

Piotr Zańko
Doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku. Jego zainteresowania naukowe obejmują edukacyjne i filozoficzne konteksty oporu kulturowego, krytyczne badania jakościowe, autoetnografię. Publikował między innymi w „Studies in Philosophy and Education”, „Research in Education”, „Organization”, „DIY, Alternative Cultures & Society”. Biegacz długodystansowy i wielokrotny maratończyk.

References

Barad Karen (2024), Spotkanie z wszechświatem w pół drogi. Fizyka kwantowa a splątanie materii ze znaczeniem, przełożył Sławomir Królak, Poznań–Warszawa: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu; Uniwersytet Warszawski, Wydział Neofilologii, Centrum Humanistyki Środowiskowej.

Basu Marina (2021), „This Wave in the Mind”: Resonant Becomings in Reading-Writing Inquiry, „Cultural Studies ↔ Critical Methodologies”, vol. 21(4), s. 333–343, https://doi.org/10.1177/15327086211010497

Bochner Arthur P., Ellis Carolyn (2003), An Introduction to the Arts and Narrative Research: Art as Inquiry, „Qualitative Inquiry”, vol. 9(4), s. 506–514, https://doi.org/10.1177/1077800403254394

Boncori Ilaria (2023), Researching and Writing Differently, Bristol: Policy Press.

Campbell Elaine (2017), “Apparently Being a Self-Obsessed C**t Is Now Academically Lauded”: Experiencing Twitter Trolling of Autoethnographers, „Forum Qualitative Sozialforschung Forum: Qualitative Social Research”, vol. 18(3), https://doi.org/10.17169/fqs-18.3.2819

Cannon Anneliese (2012), Making the Data Perform: An Ethnodramatic Analysis, „Qualitative Inquiry”, vol. 18(7), s. 583–594, https://doi.org/10.1177/1077800412450153

Carozzi Gulia, Horner Lindsey K. (2025), Onto-Epistemicide and the Research Ethics Board: Toward a Reflexive Ethics, „Qualitative Inquiry”, vol. 31(1), s. 45–57, https://doi.org/10.1177/10778004231209064

Delamont Sara (2009), The only honest thing: Autoethnography, reflexivity and small crises in fieldwork, „Ethnography and Education”, vol. 4(1), s. 51–63, https://doi.org/10.1080/17457820802703507

Deleuze Gilles (1997), Różnica i powtórzenie, przełożyli Bogdan Banasiak i Krzysztof Matuszewski, Warszawa: Wydawnictwo KR.

Deleuze Gilles, Guattari Felix (2000), Co to jest filozofia?, przełożył Paweł Pieniążek, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Denzin Norman K. (2003a), The Call to Performance, „Symbolic Interaction”, vol. 26(1), s. 187–207, https://doi.org/10.1525/si.2003.26.1.187

Denzin Norman K. (2003b), Reading and Writing Performance, „Qualitative Research”, vol. 3(2), s. 243–268, https://doi.org/10.1177/14687941030032006

Denzin Norman K. (2009a), Apocalypse Now: Overcoming Resistances to Qualitative Inquiry, „International Review of Qualitative Research”, vol. 2(3), s. 331–343.

Denzin Norman K. (2009b), Qualitative Inquiry Under Fire: Toward a New Paradigm Dialogue, Walnut Creek: Left Coast Press.

Denzin Norman K. (2017), Critical Qualitative Inquiry, „Qualitative Inquiry”, vol. 23(1), s. 8–16, https://doi.org/10.1177/1077800416681864

Denzin Norman K. (2018a), Performance Autoethnography. Critical Pedagogy and the Politics of Culture, London–New York: Routledge.

Denzin Norman K. (2018b), Constructing New Critical Inquiry through Performance Autoethnography, „International Review of Qualitative Research”, vol. 11(1), s. 51–56, https://doi.org/10.1525/irqr.2018.11.1.51

Denzin Norman K., Lincoln Yvonna S. (2009), Wprowadzenie. Dziedzina i praktyka badań jakościowych, przełożył Krzysztof Podemski, [w:] Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, t. 1, przełożyli Krzysztof Podemski i in., Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 19–76.

Dolata Roman (b.r.), Metodologia badań społecznych. Wykłady I–II [skrypt dla studentów pedagogiki Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego], Warszawa: Uniwersytet Warszawski.

Ellis Carolyn (2004), The Ethnographic I: A Methodological Novel about Autoethnography, Walnut Creek: AltaMira Press.

Geertz Clifford (1973), The Interpretation of Cultures: Selected Essays, New York: Basic Books.

Gergen Kenneth J., Gergen Mary M. (2014), Mischief, Mystery, and Moments That Matter: Vistas of Performative Inquiry, „Qualitative Inquiry”, vol. 20(2), s. 213–221, https://doi.org/10.1177/1077800413519074

Gurevitch Zali (2000), The Serious Play of Writing, „Qualitative Inquiry”, vol. 6(1), s. 3–7, https://doi.org/10.1177/107780040000600101

Gurevitch Zali (2002), Writing Through: The Poetics of Transfiguration, „Cultural Studies ↔ Critical Methodologies”, vol. 2(3), s. 403–413, https://doi.org/10.1177/153270860200200310

Hammersley Martyn (2008), Questioning Qualitative Inquiry: Critical Essays, Los Angeles: Sage.

Hammersley Martyn, Traianou Anna (2012), Ethics in Qualitative Research. Controversies and Context, Los Angeles: Sage.

Jackson Alecia Youngblood (2017), Thinking Without Method, „Qualitative Inquiry”, vol. 23(9), s. 666–674, https://doi.org/10.1177/1077800417725355

Jeanes Emma (2017), Are we ethical? Approaches to ethics in management and organization research, „Organization”, vol. 24(2), s. 174–197, https://doi.org/10.1177/1350508416656930

Kacperczyk Anna (2020), Autoetnograficzna inicjacja, [w:] Marcin Kafar, Anna Kacperczyk (red.), Autoetnograficzne „zbliżenia” i „oddalenia”. O autoetnografii w Polsce, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 43–78.

Kostera Monika (red.) (2022), How to Write Differently: A Quest for Meaningful Academic Writing, Cheltenham–Northampton: Edward Elgar Publishing.

Kvale Steinar (2013), Prowadzenie wywiadów, przełożyła Agata Dziuban, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Lada Tomasz (2022), Zagrani na śmierć. Mroczne ścieżki polskiego undergroundu, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Leavy Patricia (2018), Metoda spotyka sztukę. Praktyki badawcze oparte na sztuce, przełożyły Katarzyna Stanisz i Justyna Kucharska, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Leder Andrzej (2023), Ekonomia to stan umysłu. Ćwiczenia z semantyki języków ekonomicznych, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Lincoln Yvonna S. (2009), Komisje etyczne i konserwatyzm metodologiczny. Wyzwania dla i ze strony paradygmatu fenomenologicznego, [w:] Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, t. 1, przełożyli Krzysztof Podemski i in., Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 245–268.

Łobocki Mieczysław (2000), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Łobocki Mieczysław (2006), Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Malewski Mieczysław (2017a), Badania jakościowe w metodologicznej pułapce scjentyzmu, „Człowiek – Teraźniejszość – Edukacja”, t. 20(2), s. 129–136.

Malewski Mieczysław (2017b), Badania jakościowe w naukach społecznych. O potrzebie metodologicznej wyobraźni, „Człowiek – Teraźniejszość – Edukacja”, t. 20(4), s. 105–120.

Mandalaki Emmanouela, Pérezts Mar (2022), It takes two to tango: Theorizing inter-corporeality through nakedness and eros in researching and writing organizations, „Organization”, vol. 29(4), s. 596–618, https://doi.org/10.1177/1350508420956321

Mandalaki Emmanouela, P érezts M ar ( 2023), Abjection overruled! Time to dismantle sexist cyber bullying in academia, „Organization”, vol. 30(1), s. 168–180, https://doi.org/10.1177/13505084211041711

McNeil Legs, McCain Gillian (2018), Please kill me. Punkowa historia punka, przełożył Andrzej Wojtasik, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Melosik Zbyszko (2009), Teoria i wiedza we współczesnych naukach społecznych – walka dyskursów, [w:] Zbigniew Drozdowicz, Zbyszko Melosik, Sławomir Sztajer (red.), O racjonalności w nauce i w życiu społecznym, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, s. 87–106.

Pałka Stanisław (2006a), Metodologia, badania, praktyka pedagogiczna, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Pałka Stanisław (2006b), Humanistyczne podejście w badaniach pedagogicznych i praktyce pedagogicznej, [w:] Dariusz Kubinowski, Marian Nowak (red.), Metodologia pedagogiki zorientowanej humanistycznie, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls, s. 75–81.

Pałka Stanisław (2024), Opisywanie pedagogiczne i edukacyjne, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pelias Ronald J. (2005), Performative Writing as Scholarship: An Apology, an Argument, an Anecdote, „Cultural Studies ↔ Critical Methodologies”, vol. 5(4), s. 415–424, https://doi.org/10.1177/1532708605279694

Pilch Tadeusz, Bauman Teresa (2001), Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Porter Theodore M. (2001), Trust in Numbers: The Pursuit of Objectivity in Science and Public Life, Princeton: Princeton University Press.

Pryszmont Martyna (2020), Metodologia jako sztuka wyjścia. Podejście badawcze i praktyki edukacyjne w andragogicznych studiach nad macierzyństwem, Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.

„Przegląd Socjologii Jakościowej” (2025), Informacje dla Autorów, https://www.qualitativesociologyreview.org/PL/authors_pl.php (dostęp: 9.09.2025).

Pullen Alison, Rhodes Carl (2008), Dirty writing, „Culture and Organization”, vol. 14(3), s. 241–259, https://doi.org/10.1080/14759550802270684

Richardson Laurel (2002), Writing Sociology, „Cultural Studies ↔ Critical Methodologies”, vol. 2(3), s. 414–422, https://doi.org/10.1177/153270860200200311

Richardson Laurel, St. Pierre Elizabeth A. (2009). Pisanie jako metoda badawcza, [w:] Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, t. 2, przełożyli Krzysztof Podemski i in., Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 457–482.

Saldaña Johnny (2006), This Is Not a Performance Text, „Qualitative Inquiry”, vol. 12(6), s. 1091–1098, https://doi.org/10.1177/1077800406293239

Saldaña Johnny (2011), Ethnotheatre: Research from Page to Stage, Walnut Creek: Left Coast Press.

Savage Jon (2013), England’s dreaming: Sex Pistols i punk rock, przełożyła Marta Marciniak, Warszawa: Grupa Wydawnicza Axis Mundi.

Shea Louisa (2010), The Cynic Enlightenment. Diogenes in the Salon, Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Siekiera (2008), Idzie wojna, [w:] Na Wszystkich Frontach Świata [CD, Kompilacja], Manufaktura Legenda Records – W Moich Oczach – Metal Mind Productions.

Siwak Wojciech (1993), Estetyka rocka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.

Speedy Jane (2005), Writing as Inquiry: some ideas, practices, opportunities and constraints, „Counselling and Psychotherapy Research”, vol. 5(1), s. 63–64, https://doi.org/10.1080/14733140512331343930

Spry Tami (2011), Body, paper, stage: Writing and performing autoethnography, Walnut Creek: Left Coast Press.

St. Pierre Elizabeth A. (1997), Circling the Text: Nomadic Writing Practices, „Qualitative Inquiry”, vol. 3(4), s. 403–417, https://doi.org/10.1177/107780049700300403

St. Pierre Elizabeth A. (2014), A Brief and Personal History of Post Qualitative Research. Toward “Post Inquiry”, „Journal of Curriculum Theorizing”, vol. 30(2), s. 2–19, https://doi.org/10.63997/jct.v30i2.521

St. Pierre Elizabeth A. (2021), Post Qualitative Inquiry, the Refusal of Method, and the Risk of the New, „Qualitative Inquiry”, vol. 27(1), s. 3–9, https://doi.org/10.1177/1077800419863005

Szpunar Magdalena (2019), Kwantyfikacja rzeczywistości. O nieznośnym imperatywie policzalności wszystkiego, „Zeszyty Prasoznawcze”, t. 9, nr 3(239), s. 95–104, https://doi.org/10.4467/22996362PZ.19.041.10743

Szwabowski Oskar (2022), “Shame on You!”: An Autoethnography Poem About Being an Autoethnographer Who Writes Autoethnographic Poems, „Qualitative Inquiry”, vol. 8(3–4), s. 378–380, https://doi.org/10.1177/10778004211039161

Szwabowski Oskar (2023), An Introduction to Responding Autoethnography, „Qualitative Inquiry”, vol. 29(10), s. 1075–1084, https://doi.org/10.1177/10778004231155878

Szwabowski Oskar, Zańko Piotr (2025), Punk as a method of qualitative inquiry: Pogo-bricoleur and dirty research practice, „Research in Education”, https://doi.org/10.1177/00345237251323771

Szwabowski Oskar, Zańko Piotr, Mackenzie Dorota (2025), We supervise ourselves: Collective autoethnography of ‘(Wo)Men of Points’, „Organization”, https://doi.org/10.1177/13505084251349920

Śliwerski Bogusław (2021), Wprowadzenie do teorii krytykoznawstwa. Krytyka naukowa (nie tylko) w pedagogice, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Śliwerski Bogusław (2025), O alternatywnych metodach badań społecznych, https://sliwerski-pedagog.blogspot.com/2025/08/o-alternatywnych-metodach-badan.html (dostęp: 1.09.2025).

Śmierć Kliniczna (1983), Nasza Edukacja, [w:] Nasza Edukacja/Nienormalny Świat [Singiel], Tonpress.

Śmierć Kliniczna (1984), ASP, [w:] ASP/Jestem Ziarnkiem Piasku [Singiel], Tonpress.

Teman Eric C., Saldaña Johnny (2019), “Stop Thinking Like a and Social Scientist Start Thinking Like an Artist”. The Research- Based Aesthetic Product, „International Review of Qualitative Research”, vol. 12(4), s. 453–475, https://doi.org/10.1525/irqr.2019.12.4.453

The Analogs (200), Stała kontrola, [w:] Taniec Cieni [CD], Jimmy Jazz Records.

Tullis Jillian A. (2013), Self and Others. Ethics in Autoethnographic Research, [w:] Stacy Holman Jones, Tony E. Adams, Carolyn Ellis (red.), Handbook of Autoethnography, Walnut Creek: Left Coast Press, s. 244–261.

Urbaniak-Zając Danuta, Kos Ewa (2013), Badania jakościowe w pedagogice, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.