The Experience of Alzheimer’s Disease as a Topos in the Movie Discourse of the Last Decade
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.2.03Keywords:
Alzheimer’s disease, sociological analysis of moviesAbstract
The aim of this article is a sociological analysis of feature movies from the last decade that address the problem of Alzheimer’s disease. In the first part, the author presents the social implications of the disease, which is characterized by irreversible neurodegenerative changes in brain tissue. The second – theoretical and methodological – part is devoted to the sociological perspective in movie research and the presentation of the author’s research strategy. The main part is an analysis of several selected threads discussed in the movies; the author characterizes the characters and their behavior in the presented fictional world as well as the interactions between the sick and their caregivers. She shows the struggle for subjectivity and dignity as well as the efforts of family members to slow down the progressive mental disintegration of a loved one. An important part of the analysis is the comparison of the fictional world with reality and the emphasis on the relevant socially-referential function of artistic discourse.
References
Arnheim Rudolf (1961), Film jako sztuka, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Aumont Jacques, Michel Marie (2011), Analiza filmu, przełożyła Maria Zawadzka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Babbie Earl (2009), Podstawy badań społecznych, przełożyli Witold Betkiewicz, Marta Bucholc, Przemysław Gadomski, Jacek Haman, Agnieszka Jasiewicz-Betkiewicz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Balázs Béla (1957), Wybór pism, przełożył Raoul Kamil Porges, Warszawa: Filmowa Agencja Wydawnicza.
Barcikowska-Kotowicz Maria (2016), Obraz kliniczny choroby Alzheimera – charakterystyka trzech stadiów choroby, [w:] Andrzej Szczudlik (red.), Sytuacja osób chorych na chorobę Alzheimera w Polsce, Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, s. 35–37.
Bazin André (1963), Film i rzeczywistość, przełożył Bolesław Michałek, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Capstick Andrea, Chatwin John, Ludwin Katherine (2015), Challenging representations of dementia in contemporary Western fiction film. From epistemic injustice to social participation, [w:] Aagje Swinnen, Mark Schweda (red.), Popularizing Dementia: Public Expressions and Representations of Forgetfulness, Bielefeld: transcript Verlag, s. 229–252, https://doi.org/10.1515/9783839427101-011 DOI: https://doi.org/10.1515/9783839427101-011
Cassirer Ernst (1977), Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury, przełożyła Anna Staniewska, Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik.
Cassirer Ernst (2004), Symbol i język, przełożył Bolesław Andrzejewski, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji.
Cassirer Ernst (2020), Filozofia form symbolicznych, t. 2, przełożyli Przemysław Parszutowicz, Andrzej Karalus, Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Cassirer Ernst (2022), Filozofia form symbolicznych, t. 3, przełożyli Przemysław Parszutowicz, Andrzej Karalus, Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Choroba alzheimera filmy i seriale (b.r.), https://podobnefilmy.com/lista/12499-choroba-alzheimera (dostęp: 1.03.2024).
Cohen-Shalev Amir, Esther-Lee Marcus (2012), An insider’s view of Alzheimer: cinematic portrayals of the struggle for personhood „International Journal of Ageing and Later Life”, vol. 7(2), 73–96. DOI: https://doi.org/10.3384/ijal.1652-8670.1272a4
Dudko Dawid (2023), „Strzępy”: film z miłości do człowieka, https://kultura.onet.pl/film/recenzje/strzepy-jedno-znajintensywniejszych-kinowych-doswiadczen-od-lat-recenzja (dostęp: 26.03.2024).
Fedyk-Łukasik Małgorzata (b.r.), Zaburzenia zachowania, https://interna-geriatria.cm-uj.krakow.pl/cm/uploads/2020/12/M.Fedyk-Lukasik-Zab-zachow-w-otepieniu.pdf (dostęp: 1.03.2024).
Gadamer Hans-Georg (1993), Prawda i metoda, przełożył Bogdan Baran, Kraków: Inter Esse.
Godzic Wiesław (red.) (1993), Interpretacja dzieła filmowego: antologia przekładów, Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
Goffman Erving (2005), Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, przełożyły Aleksandra Dzierżyńska, Joanna Tokarska-Bakir, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Goffman Erving (2020), Człowiek w teatrze życia codziennego, przełożyli Paweł Śpiewak, Halina Datner, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Graham Megan E. (2016), The voices of Iris: Cinematic representations of the aged woman and Alzheimer’s disease in Iris, „Dementia”, vol. 15(5), s. 1171–1183, https://doi.org/10.1177/1471301214556133 DOI: https://doi.org/10.1177/1471301214556133
Grzesiak Hanna (2009/2010), Problemy osób cierpiących na Alzheimera i ich opiekunów, [w:] Danuta M. Piekut-Brodzka (red.), Wielowymiarowość diagnozy sytuacji i działań socjalnych. Wybrane przykłady, Warszawa: ChAT, s. 104–120.
Grzesiak Hanna (2020), (Nie)wygodna starość. O demencji w programach telewizyjnych i filmach, „Konteksty Społeczne”, t. 8, nr 2(16), s. 112–125. DOI: https://doi.org/10.17951/ks.2020.8.2.112-125
Hillman Alexandra, Latimer Joanna (2017), Cultural representations of dementia, „PLoS Medicine”, vol. 14(3), e1002274, https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1002274 DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1002274
Huaco George A. (1965), The Sociology of Film Art, New York: Basic Books.
Ingarden Roman (1958), Kilka uwag o sztuce filmowej, [w:] Roman Ingarden, Studia estetyczne, t. 2, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 299–314.
Irzykowski Karol (1960), Dziesiąta muza. Zagadnienia estetyczne kina, Warszawa: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne.
Jackiewicz Aleksander (1981), Fenomenologia kina, t. 1, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Jarvie Ian (1970), Movies and Society, New York: Basic Books.
Lewicki Bolesław (1964), Wprowadzenie do wiedzy o filmie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Mayer Jacob P. (1946), Sociology of Film: Studies and Documents, London: Faber and Faber.
Mayer Jacob P. (1948), British Cinemas and their Audiences: Sociological Studies, London: Dennis Dobson.
Michalewicz Kazimierz (2003), Film i socjologia: polskie powojenne badania i refleksje, Warszawa: Neriton.
Mikołajczyk-Lerman Grażyna, Potoczna Małgorzata (2020), Instytucjonalne wsparcie dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną w województwie łódzkim – potencjał, potrzeby, wyzwania, Łódź–Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/8220-368-4
NFZ o zdrowiu. Choroba Alzheimera i choroby pokrewne (2024), https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-choroba-alzheimera-i-choroby-pokrewne (dostęp: 1.03.2024).
Otto Wojciech (2012), Obrazy niepełnosprawności w polskim filmie, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Palska Hanna (1999), Badacz społeczny wobec tekstu. Niektóre problemy analizy jakościowej w socjologii i teoria literatury, [w:] Henryk Domański, Krystyna Lutyńska, Andrzej W. Rostocki (red.), Spojrzenie na metodę. Studia z metodologii badań socjologicznych, Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, s. 161–176.
Płażewski Jerzy (2008), Język filmu, Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza.
Sala Doświadczania Świata SNOEZELEN (b.r.), https://luxlamp.pl/pl/c/Sala-Doswiadczania-Swiata-SNOEZELEN/24 (dostęp: 1.03.2024).
Saniewska Diana (2019), Alzheimer. Sposoby językowego konceptualizowania choroby na podstawie książki Still Alice (pl. Motyl) Lisy Genovy, „Białostockie Archiwum Językowe”, nr 19, s. 329–354, https://doi.org/10.15290/baj.2019.19.20 DOI: https://doi.org/10.15290/baj.2019.19.20
Segers Kurt (2007), Degenerative Dementias and Their Medical Care in the Movies, „Alzheimer Disease & Associated Disorders”, vol. 21(1), s. 55–59, https://doi.org/10.1097/WAD.0b013e31802f2460 DOI: https://doi.org/10.1097/WAD.0b013e31802f2460
Serkowska Hanna (2018), Co z tą starością? O starości i chorobie w europejskiej literaturze i filmie, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Skotarczak Dorota (2004), Obraz społeczeństwa PRL w komedii filmowej, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza.
Sokołowski Łukasz (2011), Serial jako element praktyk społecznych, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2–3, s. 187–208. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2011.55.2-3.10
Sorlin Pierre (1991), European Cinema European Societies 1939–1990, New York: Routledge.
Stelmach Monika (red.) (2023), Na alzheimera w Polsce choruje 357 tys. osób, https://www.termedia.pl/neurologia/Na-alzheimeraw-Polsce-choruje-357-tys-osob,53115.html (dostęp: 1.03.2024).
Sutherland Jean-Anne, Kathryn M. Feltey (2009), Cinematic sociology: Social life in film, Los Angeles–London–New Delhi–Singapore–Washington: Sage Publications.
Szczepaniak Karolina (2012), Zastosowanie analizy treści w badaniach artykułów prasowych – refleksje metodologiczne, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, vol. 42, s. 83–112.
Szczudlik Andrzej (red.) (2016), Sytuacja osób chorych na chorobę Alzheimera w Polsce, Warszawa: RPO.
Tudor Andrew (1974), Image and influence. Studies in the sociology of film, London: Allen & Unwin.
Wearing Sadie (2013), Dementia and the biopolitics of the biopic: From Iris to The Iron Lady, „Dementia”, vol. 12(3), s. 315–325, https://doi.org/10.1177/1471301213476703 DOI: https://doi.org/10.1177/1471301213476703
Wejbert-Wąsiewicz Ewelina (2017), Bez retuszu czy po liftingu? Obrazy starości i aborcji w filmie, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Wejbert-Wąsiewicz Ewelina (2018), Socjologiczne widzenie filmu i kina. Artykulacje i praktyki w polu socjologii filmu i kina, „Przegląd Socjologiczny”, nr 67(4), s. 141–169. DOI: https://doi.org/10.26485/PS/2018/67.4/7
Wejbert-Wąsiewicz Ewelina (2020), Film and cinemas a subject of sociological study. Between tradition and the present, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, vol. 73, s. 89–110. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-600X.73.06
Żygulski Kazimierz (1966), Socjologia filmu: elementy socjologii kultury i socjologii filmu, Kraków: Centralna Poradnia Amatorskiego Ruchu Artystycznego.
Żygulski Kazimierz (1969), Film na wsi i w miastach powiatowych: zagadnienia socjologiczne filmu, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Żygulski Kazimierz (1973), Bohater filmowy: studium socjologiczne, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
