Zastosowanie wywiadów fokusowych w badaniach nad pamięcią zbiorową

Łukasz Skoczylas; Anna Weronika Brzezińska,; Małgorzata Fabiszak

doi:10.18778/1733-8069.12.4.04

Authors

Łukasz Skoczylas Instytut Socjologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Szamarzewskiego 89, 60-568 Poznań
Anna Weronika Brzezińska, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Umultowska 89 D, 61-614 Poznań
Małgorzata Fabiszak Wydział Anglistyki, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, al. Niepodległości 4, 61-874 Poznań

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.12.4.04

Keywords:

collective memory, collective identity, focus interviews, cultural heritage

Abstract

The article is methodological in nature and analyses the use of focus interviews in collective memory research. First, the study design of typical focus interviews is presented and followed by a short review of basic concepts in memory studies indicating that memory is discursive in nature and should therefore be studied through focus group interviews. It is then illustrated with examples of application of the method in collective memory research. Methods employed in two studies are discussed in particular detail. These are two independently conducted projects investigating collective memory in Poznan. Finally, a SWOT analysis of the implementation of focus interview method in collective memory studies is conducted.

Author Biographies

Łukasz Skoczylas, Instytut Socjologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Szamarzewskiego 89, 60-568 Poznań

Łukasz Skoczylas, dr, adiunkt w Instytucie Socjologii UAM. Zainteresowania badawcze: pamięć społeczna, jej nośniki oraz implanty, socjologia turystyki. Kierownik grantu NCN „Dynamika relacji pomiędzy nośnikiem a treścią pamięci społecznej”, autor monografii Pamięć społeczna miasta – jej liderzy i odbiorcy.
Anna Weronika Brzezińska,, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Umultowska 89 D, 61-614 Poznań

Anna Weronika Brzezińska, dr, adiunkt w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM. Zainteresowania badawcze: dziedzictwo kulturowe i jego transformacje w wymiarach lokalnym i regionalnym, aktywizacja społeczności lokalnych, miejsca pamięci i społeczny kontekst ich funkcjonowania, edukacja regionalna. Autorka artykułów poświęconych m.in. społecznemu kontekstowi funkcjonowania Muzeum Stutthof w Sztutowie oraz stosunkowi do dziedzictwa kulturowego na obszarach o przerwanej ciągłości kulturowej na Żuławach. Obecnie główny wykonawca w grancie NCN „Pamięć i tożsamość w krajobrazie miejskim. Studium przypadku na przykładzie Poznania”.
Małgorzata Fabiszak, Wydział Anglistyki, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, al. Niepodległości 4, 61-874 Poznań

Małgorzata Fabiszak, dr hab., profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza na Wydziale Anglistyki. W latach 2012‒2015 profesor wizytujący na Uniwersytecie Wiedeńskim. Zainteresowania badawcze: pamięć i tożsamość zbiorowa, formy upamiętnień. Autorka artykułów i książek nt. dyskursu prasowego dotyczącego wojny, tożsamości i migracji analizowanych w ramach studiów nad dyskursem, językoznawstwa kognitywnego, teorii metafory. Była członkiem polskiego zespołu badawczego w projekcie „MEDIVA: Media dla różnorodności i integracji imigrantów” finansowanego przez Radę Europy. Obecnie jest kierownikiem grantu NCN „Pamięć i tożsamość w krajobrazie miejskim. Studium przypadku na przykładzie Poznania”.

References

Achugar Mariana, Fernández Amparo, Morales Nicolás (2013) Re/ Constructing the Past: How Young People Remember the Urugwayan Dictatorship. „Discourse and Society”, vol. 24, no. 3, s. 265‒288. DOI: https://doi.org/10.1177/0957926512471758

Assmann Jan (1995) Egyptian Solar Religion. New York: Routledge.

Assmann Jan (1997) Moses the Egyptian: The Memory of Egypt in Western Monotheism. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Assmann Jan (2003) Pamięć zbiorowa i tożsamość kulturowa. „Pamięć. Borussia. Kultura – Historia – Literatura”, t. 29, s. 11‒16.

Babbie Earl (2005) Badania społeczne w praktyce. Przełożył Witold Betkiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Barbour Rosaline (2011) Badania fokusowe. Przełożyła Barbara Komorowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bednarek Stefan (2010) Jeśli nie „miejsca pamięci”, to co? O badaniach pamięci. „Kultura Współczesna”, t. 1, s. 100‒109.

Benjamin Walter (1969) The Storyteller [w:] Hannah Arendt, ed., Illuminations. New York: Schocken, s. 83‒109.

Bruck Peter A., Stockner Günther (1996) Die ganz Normale Vielfätigkeit des Lesens. Zur Rezeption von Boulevardzeitungen. Münster: Lit Verlag.

Cichocki Ryszard, Podemski Krzysztof (1999) Miasto wświadomości swoich mieszkańców. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Cuc Alexandru i in. (2006) On the Formation of Collective Memories: The Role of a Dominant Narrator. „Memory & Cognition”, vol. 34, no. 4, s. 752‒762. DOI: https://doi.org/10.3758/BF03193423

Daniłowicz Paweł, Lisek-Michalska Jolanta (2007) Fokus – zogniskowany wywiad grupowy. Zarys metody [w:] Jolanta Lisek-Michalska, Paweł Daniłowicz, red., Zogniskowany wywiad grupowy. Studia nad metodą. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 11‒32.

Dörnyei Zoltán (2007) Research Methods in Applied Linguistics. Oxford: Oxford University Press.

Freud Sigmund (1939) Moses and Monotheism. New York: Vintage.

Golka Marian (2009) Pamięć społeczna i jej implanty. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Halbwachs Maurice (1950) La mémoire collective. Paris: Presses Universitaires de France.

Hirst William, Manier David (2008) Towards a Psychology of Collective Memory. „Memory”, vol. 16, no. 3, s. 183‒200. DOI: https://doi.org/10.1080/09658210701811912

Hirszowicz Maria, Neyman Elżbieta (2001) Społeczne ramy niepamięci. „Kultura i Społeczeństwo”, t. 3–4, s. 23‒48.

Kaczmarek Jerzy (2002) Poznań w fotografii i świadomości mieszkańców. „Przegląd Zachodni”, t. 3, s. 48‒61.

Kaźmierska Kaja (2007) Ramy społeczne pamięci. „Kultura i Społeczeństwo”, t. 3–4, s. 3‒23.

Kończal Kornelia, Wawrzyniak Joanna (2011) Polskie badania pamięcioznawcze: tradycje, koncepcje, nieciągłości. „Kultura i Społeczeństwo”, t. 4, s. 11‒64. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2011.55.4.2

Kula Marcin (2002) Nośniki pamięci historycznej. Warszawa: DiG.

Kula Marcin (2004) Między przeszłością a przyszłością: o pamięci, zapominaniu i przewidywaniu. Poznań: PTPN.

Kula Marcin (2008) O co chodzi w historii? Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Kwiatkowski Piotr Tadeusz (2008) Pamięć zbiorowa społeczeństwa polskiego w okresie transformacji. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Meinhof Ulrike H., Galasiński Dariusz (2000) Photography, Memory, and the Construction of Identities on the Former East-West German Border. „Discourse Studies”, vol. 2, no. 3, s. 323‒353. DOI: https://doi.org/10.1177/1461445600002003004

Nijakowski Lech M. (2006) Domeny symboliczne. Konflikty narodowe i etniczne w wymiarze symbolicznym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Nijakowski Lech M. (2008) Polska polityka pamięci – esej socjologiczny. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Nowak Jacek (2011) Społeczne reguły pamiętania. Antropologia pamięci zbiorowej. Kraków: Nomos.

Olick Jeffrey K. (1999) Collective Memory: The Two Cultures. „Sociological Theory”, vol. 17, no. 3, s. 338‒348. DOI: https://doi.org/10.1111/0735-2751.00083

Olick Jeffrey K. (2007) The Politics of Regret: On Collective Memory and Historical Responsibility. New York, London: Routledge.

Pomian Krzysztof (2006) Historia. Nauka wobec pamięci. Lublin: UMCS.

Schwartz Barry (2000) Abraham Lincoln and the Forge of American Memory. Chicago: University of Chicago Press.

Skoczylas Łukasz (2014) Pamięć społeczna – jej liderzy i odbiorcy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Szacka Barbara (2000a) Pamięć społeczna [w:] Władysław Kwaśniewicz, red., Encyklopedia socjologiczna, t. 3. Warszawa: Oficyna Naukowa, s. 52‒55.

Szacka Barbara (2000b) Pamięć zbiorowa i wojna. „Przegląd Socjologiczny”, t. 49, nr 2, s. 11‒28.

Szacka Barbara (2001) Pamięć społeczna a identyfikacja narodowa [w:] Aleksandra Jasińska-Kania, red., Trudne sąsiedztwa. Z socjologii konfliktów narodowościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 37‒46.

Szacka Barbara (2006) Czas przeszły – pamięć – mit. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Szacka Barbara (2006/2007) Polish Remembrance of World War II. „International Journal of Sociology”, vol. 36, no. 4, s. 8‒26. DOI: https://doi.org/10.2753/IJS0020-7659360401

Szpociński Andrzej (2003) Miejsca pamięci. „Pamięć. Borussia. Kultura – Historia – Literatura”, t. 29, s. 17‒23.

Szpociński Andrzej, red. (2005) Wobec przeszłości: pamięć przeszłości jako element kultury współczesnej. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Szpociński Andrzej, red. (2006) Przeszłość jako przedmiot przekazu. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.

Szpociński Andrzej (2008) Miejsca pamięci. „Teksty drugie”, t. 4, s. 11‒20.

Szpociński Andrzej, red. (2009) Pamięć zbiorowa jako czynnik integracji i źródło konfliktów. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.

Szpociński Andrzej, Kwiatkowski Piotr Tadeusz (2006) Przeszłość jako przedmiot przekazu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Traba Robert, red. (2009) Przeszłość w teraźniejszości. Polskie spory o historię na początku XXI wieku. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Wodak Ruth, Krzyżanowski Michał (2011) Jakościowa analiza dyskursu w naukach społecznych. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Łośgraf.

Wodak Ruth i in. (2009) The Discursive Construction of National Identity. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Wolff-Powęska Anna (2011) Pamięć – brzemię i uwolnienie. Niemcy wobec nazistowskiej przeszłości (1945-2010). Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Znaniecki Florian (1931) Miasto w świadomości jego obywateli. Z badań Polskiego Instytutu Socjologicznego nad miastem Poznaniem. Poznań: Wydawnictwo Polskiego Instytutu Socjologicznego.

Znaniecki Florian, Ziółkowski Janusz (1984) Czym jest dla ciebie miasto Poznań? Dwa konkursy: 1928/1964. Warszawa, Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.