Dyskurs, krytyka i podmiot w edukacji zawodowo-językowej w Niemczech. Zarys koncepcji krytycznej dydaktyki języków obcych
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.16.4.07Słowa kluczowe:
dydaktyka języków obcych, krytyczna analiza dyskursu, postfoucaultowska analiza dyskursu, formowanie podmiotu, formy subiektyfikacjiAbstrakt
Celem artykułu jest próba włączenia perspektywy krytyczno-dyskursywnej do refleksji nad edukacją zawodowo-językową w Niemczech i naszkicowanie zrębów krytycznej dydaktyki języków obcych, czerpiącej z krytycznej i postfoucaultowskiej analizy dyskursu. Pierwsza część artykułu to rekonstrukcja uwikłania edukacji zawodowo-językowej w szereg kontekstów (politycznych, migracyjnych i integracyjnych). Krytyczna dydaktyka języków obcych, stanowiąca transformatywną odmianę dydaktyki językowej, mająca za przedmiot swoich dociekań edukację zawodowo-językową, postrzegana będzie jako program badawczy nawiązujący do refleksji nad edukacją i wychowaniem (w ramach pedagogiki krytycznej), nad nauczaniem i uczeniem się (w ramach dydaktyki ogólnej o nachyleniu krytycznym) oraz nad edukacją językową i jej specyfiką w nauczaniu i uczeniu się poszczególnych języków (w ramach dydaktyki języków obcych). W ostatniej części artykułu przedstawione zostaną implikacje metodologiczne poprzez wskazanie potencjalnych kierunków i poziomów analizy edukacji zawodowo-językowej oraz próba ich dalszej specyfikacji zmierzająca w kierunku krytycznej analizy formowania podmiotu oraz form subiektyfikacji.
Bibliografia
Bührmann, Andrea D. 2007. “Soziale Arbeit und die (Trans-) Formierung moderner Subjektivierungsweisen.” Pp. 59-64 in Foucaults Machtanalytik und Soziale Arbeit. Eine kritische Einführung und Bestandsaufnahme, edited by R. Anhorn, F. Bettinger, and J. Stehr. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-531-90710-9_4
Bührmann, Andrea D. 2012. “Das unternehmerische Selbst: Subjektivierungsform oder Subjektivierungsweise.” Pp. 145-164 in Diskurs, Macht und Subjekt: Theorie und Empirie von Subjektivierung in der Diskursforschung, edited by R. Keller, W. Schneider, and W. Viehöver. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-531-93108-1_8
Czachur, Waldemar. 2020. Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy. Wroclaw: Oficyna Wydawnicza ATUT.
Czyżewski, Marek. 1996. “‘Das versteh ich nich.’ Grenzen der Argumentation und andere kommunikative Merkmale in der sprachlichen Beratung.” Pp. 25-36 in ‘Jeder Deutsche kann das verstehen.’ Probleme im interkulturellen Arbeitsgesprach, edited by R. Kokemohr and H-Ch. Koller. Weinheim: Deutscher Studien Verlag.
Czyżewski, Marek. 2009. “Między panoptyzmem i rządomyślnością – uwagi o kulturze naszych czasów.” Kultura Współczesna 2:83-95.
Czyżewski, Marek. 2013. “Teorie dyskursu i dyskursy teorii.” Kultura i Społeczeństwo 2:3-25.
Duszak, Anna. 1998. Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Duszak, Anna and Norman Fairclough. 2008. “Wstęp: Krytyczna analiza dyskursu – nowy obszar badawczy dla lingwistyki i nauk społecznych.” Pp. 7-29 in Krytyczna analiza dyskursu: interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, edited by A. Duszak and N. Fairclough. Cracow: Universitas.
Firkowska-Mankiewicz, Anna. 2012. Edukacja włączająca zadaniem na dziś polskiej szkoły. Warsaw: Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Foucault, Michel. 1990. “Qu’est-ce que la critique?” Bulletin de la Société Française de Philosophie 2:35-63.
Foucault, Michel. 2012. Narodziny biopolityki. Wykłady z Collège de France 1978/1979. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Fowler, Roger. 1991. Language in the News: Discourse and Ideology in the Press. London: Routledge.
Fowler, Roger et al. 1979. Language and Control. London: Routledge & Kegan Paul.
Gębal, Przemysław E. 2013. Modele kształcenia nauczycieli języków obcych w Polsce i w Niemczech. W stronę glottodydaktyki porównawczej. Cracow: Księgarnia Akademicka.
Gębal, Przemysław E. 2018. Podstawy dydaktyki języka polskiego jako drugiego. Podejście integracyjno-inkluzyjne. Cracow: Księgarnia Akademicka.
Gębal, Przemysław E. 2019. Dydaktyka języków obcych. Wprowadzenie. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gębal, Przemysław E. and Łukasz Kumięga (eds.). 2020. Między lingwistyką a pedagogiką. Konteksty glottodydaktyczne i pedeutologiczne. Torun: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Gębal, Przemysław E. and Władysław T. Miodunka. 2020. Dydaktyka i metodyka nauczania języka polskiego jako obcego i drugiego. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Giroux, Henry. 1983. Theory and Resistance in Education: A Pedagogy for the Opposition. South Hadley, MA: Bergin & Garvey.
Grucza, Franciszek. 1978. “Glottodydaktyka, jej zakres i problemy.” Przegląd Glottodydaktyczny 1:7-12.
Huhta, Marjatta et al. 2013. Needs Analysis for Language Course Design: A Holistic Approach to ESP. Cambridge: Cambridge University Press.
Klus-Stańska, Dorota. 2018. Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Koller, Hans-Christoph. 1999. “Lesarten. Über das Geltendmachen von Differenzen im Forschungsprozeß.” Zeitschrift für Erziehungswissenschaft 2:195-209.
Kopytowska, Monka and Łukasz Kumięga. 2017. “Krytyczna analiza dyskursu: konteksty, problemy, kierunki rozwoju.” Pp. 177-207 in Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych, edited by M. Czyżewski et al. Warsaw: Wydawnictwo Sedno.
Kumiega, Łukasz. 2020a. “Berufsbezogene Sprachbildung und Diskurs. Theoretische und methodologische Verortungen.” Pp. 67-77 in Sprache und Gesellschaft. Theoretische und empirische Kontexte der Linguistik, edited by J. Szczęk and Ł. Kumięga. Berlin: Peter Lang.
Kumięga, Łukasz. 2020b. “Edukacja zawodowo-językowa w Niemczech w świetle krytycznej i postfoucaultowskiej analizy dyskursu.” Pp. 14-32 in Między lingwistyką a pedagogiką. Konteksty glottodydaktyczne i pedeutologiczne, edited by P. E. Gębal and Ł. Kumięga. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kumiega, Łukasz and Monika Nawracka. 2020. “Migracje a edukacja językowa w Polsce. Zarys projektu badawczego.” Pp. 66-80 in Tradycyjne podejście i nowe perspektywy w nauczaniu języków obcych. Aspekty, metody, realizacje, edited by E. Bieńkowska-Kajko, E. Mężyk, and B. Stefanowicz. Gliwice: Wydawnictwo Politechniki Śląskiej.
Kwieciński, Zbigniew. 2007. “Potrzeba alfabetyzacji krytycznej.” Pp. 27-33 in Edukacja, moralność, sfera publiczna. Materiały z VI Ogólnopolskiego Zjazdu Pedagogicznego PTP, edited by J. Rutkowiak, D. Kubinowski, and M. Nowaka. Lublin: Oficyna Wydawnicza Verba.
Lewicka, Grażyna. 2007. Glottodydaktyczne aspekty akwizycji języka drugiego a konstruktywistyczna teoria uczenia się. Wroclaw: Atut.
Nawracka, Monika. 2020. Nauczanie języka polskiego jako obcego w perspektywie refleksyjnej i kulturowej. Cracow: Księgarnia Akademicka. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381382984
Nowicka, Magdalena. 2016. “Postfoucaultowska analiza dyskursu – problemy i szanse dydaktyczne.” Pp. 159-181 in Jak analizować dyskurs? Perspektywy dydaktyczne, edited by W. Czachur, A. Kulczyńska, and Ł. Kumięga. Cracow: Universitas.
Ostrowicka, Helena. 2017. Przemyśleć z Michelem Foucaultem edukacyjne dyskursy o młodzieży. Dyspozytyw i urządzanie. Cracow: Oficyna Wydawnicza „Impuls.”
Pfeiffer, Waldemar. 2001. Nauka języków obcych. Od praktyki do praktyki. Poznan: Wydawnictwo Wagros.
Piekot, Tomasz and Grzegorz Zarzeczny. 2010. “Między zdrowym rozsądkiem a polityczną poprawnością – polskie podręczniki do nauczania języka polskiego jako obcego oczami cudzoziemców.” Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców 17:517-528.
Reisigl, Martin. 2010. “Dyskryminacja w dyskursach.” Tekst i Dyskurs = Text und Diskurs 3:27-61.
Rylke, Hanna. 1984. “Drugi program w szkole. Rola osobistego wymiaru w pracy nauczyciela.” Kwartalnik Pedagogiczny 1:75-85.
Sennett, Richard. 1998. The Corrosion of Character: The Personal Consequences of Work in the New Capitalism. London, New York: W. W. Norton & Company.
Stankiewicz, Katarzyna and Anna Żurek. 2016. “Der heimliche Lehrplan im DaF Unterricht.” Zielsprache Deutsch 2:39-51.
Stachowiak, Jerzy. 2013. “Pedagogizacja medialna i wzór przedsiębiorcy samego siebie.” Societas/Communitas 2(16):141-161.
Szkudlarek, Tomasz. 2010. “Wyzwanie pedagogiki krytycznej.” Pp. 9-48 in Wyzwania pedagogiki krytycznej i antypedagogiki, edited by B. Śliwerski and T. Szkudlarek. Cracow: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Śliwerski, Bogusław. 2015. Edukacja (w)polityce. Polityka (w)edukacji. Cracow: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Vogt, Karin. 2011. Fremdsprachliche Kompetenzprofile: Entwicklung und Abgleichung von GeR-Deskriptoren für Fremdsprachenlernen mit einer beruflichen Anwendungsorientierung. Tübingen: Narr Verlag.
Wilczyńska, Weronika. 1999. Uczyć się czy być nauczanym: o autonomii w przyswajaniu języka obcego. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Yildirim-Krannig, Yeliz. 2014. Kultur zwischen Nationalstaatlichkeit und Migration. Bielefeld: transcript Verlag. DOI: https://doi.org/10.1515/transcript.9783839427262
Zarzycka, Grażyna. 2000. “Etnocentryzm, polonocentryzm, wielokulturowość, wielogłosowość... – opis orientacji obecnych w nauczaniu języków obcych.” Pp. 69-81 in Polonistyka w świecie. Nauczanie języka i kultury polskiej studentów zaawansowanych, edited by J. Mazur. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Żylińska, Marzena. 2009. “Konstruktywistyczna dydaktyka języków obcych.” Języki Obce w Szkole 1:5-14.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Przegląd Socjologii Jakościowej
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
