Model reprezentacji aktorów społecznych van Leeuwena. Podejście korpusowe
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.22.2.01Słowa kluczowe:
krytyczna analiza dyskursu, reprezentacja aktorów społecznych, wspierana korpusowo analizaAbstrakt
Artykuł przedstawia model reprezentacji aktorów społecznych (MRAS, ang. Social Actor Network) Theo van Leeuwena jako narzędzie do analizy sposobów konstruowania uczestników praktyk społecznych w dyskursie. Autorki rozpoczynają od syntetycznego omówienia kluczowych założeń modelu, po czym przechodzą do szczegółowej prezentacji zaproponowanych przez van Leeuwena kategorii analitycznych. Każdą z nich osadzają w praktyce badawczej, ilustrując przykładami z dotychczasowych analiz wykorzystujących MRAS. Następnie proponują ich operacjonalizację z użyciem języka zapytań korpusowych (CQL), pokazując, jak abstrakcyjne kategorie analityczne można przełożyć na konkretne procedury badawcze. Przyjęte rozwiązania umożliwiają systematyczne wyszukiwanie i eksplorację zróżnicowanych form reprezentacji aktorów społecznych w dużych zbiorach tekstów. Każda operacjonalizacja ilustrowana jest przykładami z korpusu tekstów prasowych dotyczących Osób w drodze na granicach polsko-białoruskiej i polsko-ukraińskiej w latach 2021–2022. Artykuł łączy refleksję teoretyczną z rygorem metodologicznym analizy korpusowej, oferując zarówno klarowne wprowadzenie do MRAS, jak i zestaw praktycznych narzędzi do jego zastosowania w badaniach empirycznych wspierających analizę jakościową.
Bibliografia
Akinseye Tolulope (2024), Social Actors’ Representations in Newspaper Headlines on Domestic Violence against Men and Women in Sub-Saharan, Africa, „Athens Journal of Mass Media and Communications”, vol. 10(4), s. 233–258, https://www.athensjournals.gr/media/2024-10-4-3-Akinseye.pdf (dostęp: 7.10.2025).
Akinseye Tolulope (2025), A Corpus-Assisted Critical Discourse Analysis of Social Actors and Actions in Newspaper Reportage on Domestic Violence in Nigeria, „Corpus-based Studies across Humanities”, vol. 3(2), s. 369–392, https://doi.org/10.1515/csh-2025-0013
Bednarek Monika (2020), Invisible or high-risk: Computer-assisted discourse analysis of references to Aboriginal and Torres Strait Islander people(s) and issues in a newspaper corpus about diabetes, „PLoS ONE”, vol. 15(6), e0234486, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0234486
Booth Amy (2023), Fractured in-group identity (re)negotiation in an online white nationalist forum, „Applied Corpus Linguistics”, vol. 3(3), 100062, https://doi.org/10.1016/j.acorp.2023.100062
Caliendo Giuditta (2017), Representing the Camorra as a Global Criminal Entity: A Multimodal Discourse Analysis, „I-LanD Journal: Identity, Language and Diversity”, no. 1, s. 15–37, https://www.academia.edu/34618291/Balirano_G_Caliendo_G_Sambre_P_eds_2017_The_Discursive_Representation_of_Globalised_Organised_Crime_Crossing_Borders_of_Languages_and_Cultures (dostęp: 7.10.2025).
Dziob Agnieszka, Piasecki Maciej, Rudnicka Ewa (2019), plWordNet 4.1 – a Linguistically Motivated, Corpus-based Bilingual Resource, [w:] Piek Vossen, Christiane Fellbaum (red.), Proceedings of the 10th Global Wordnet Conference, Wrocław: Global Wordnet Association, s. 353–362, https://doi.org/10.18653/v1/2019.gwc-1.45
Gong Jiankun, Firdaus Amira, Aksar Iffat Ali, Alivi Mumtaz Aini, Xu Jinghong (2023), Intertextuality and ideology: Social actor’s representation in handling of COVID-19 from China daily, „Journalism”, vol. 24, s. 2741–2761, https://doi.org/10.1177/14648849231157243
Jakubíček Miloš, Kilgarriff Adam, McCarthy Diana, Rychlý Pavel (2010), Fast syntactic searching in very large corpora for many languages, [w:] Ryo Otoguro, Kiyoshi Ishikawa, Hiroshi Umemoto, Kei Yoshimoto, Yasunari Harada (red.), Proceedings of the 24th Pacific Asia Conference on Language, Information and Computation, Tokyo: Institute of Digital Enhancement of Cognitive Processing, Waseda University, s. 741–747, https://aclanthology.org/Y10-1086.pdf (dostęp: 7.10.2025).
Jaszczyk-Grzyb Magdalena, Szczepaniak-Kozak Anna, Adamczak-Krysztofowicz Sylwia (2023), A corpus-assisted critical discourse analysis of hate speech in German and Polish social media posts, „Moderna Språk”, vol. 117(1), s. 44–71, https://doi.org/10.58221/mosp.v117i1.11518
Kabgani Sajad (2013), The Representation of Muslim Women in Non-Islamic Media: A Critical Discourse Analysis Study on Guardian, „International Journal of Women’s Research”, vol. 2(1), s. 57–78, https://www.researchgate.net/publication/239522538_The_Representation_of_Muslim_Women_in_Non-Islamic_Media_A_Critical_Discourse_Analysis_Study_on_Guardian (dostęp: 7.10.2025).
Kamasa Victoria (2013), Rodzina w dyskursie polskiego Kościoła katolickiego. Badania korpusowe z perspektywy Krytycznej Analizy Dyskursu, „Socjolingwistyka”, vol. 27, s. 139–152, http://hdl.handle.net/10593/10319 (dostęp: 7.10.2025).
Kieraś Witold, Kobyliński Łukasz (2021), Korpusomat – stan obecny i przyszłość projektu, „Język Polski”, R. CI, z. 2, s. 49–58, https://doi.org/10.31286/JP.101.2.4
Kieraś Witold, Kobyliński Łukasz, Ogrodniczuk Maciej (2018), Korpusomat – a Tool for Creating Searchable Morphosyntactically Tagged Corpora, „Computational Methods in Science and Technology”, vol. 24(1), s. 21–27, https://doi.org/10.12921/cmst.2018.0000005
Kilgarriff Adam, Baisa Vít, Bušta Jan, Jakubíček Miloš, Kovář Vojtěch, Michelfeit Jan, Rychlý Pavel, Suchomel Vít (2014), The Sketch Engine: ten years on, „Lexicography”, vol. 1, s. 7–36, https://link.springer.com/article/10.1007/s40607-014-0009-9 (dostęp: 7.10.2025).
Kilgarriff Adam, Rychlý Pavel, Smrž Pavel, Tugwell David (2004), The Sketch Engine, [w:] Geoffrey Williams, Sandra Vessier (red.), Proceedings of the 11th EURALEX International Congress, Lorient: Université de Bretagne-Sud, s. 105–116, http://www.sketchengine.co.uk/wp-content/uploads/The_Sketch_Engine_2004.pdf (dostęp: 7.10.2025).
Krendel Alexandra, McGlashan Mark, Koller Veronika (2022), The representation of gendered social actors across five manosphere communities on Reddit, „Corpora”, vol. 17(2), s. 291–321, https://doi.org/10.3366/cor.2022.0257
Leeuwen Theo van (2008), Discourse and Practice. New Tools for Critical Discourse Analysis, Oxford: Oxford University Press.
Leeuwen Theo van (2009), Discourse as the Recontextualization of Social Practice: A Guide, [w:] Ruth Wodak, Michael Meyer (red.), Methods of critical discourse analysis, London–Thousand Oaks: Sage, s. 161–179.
Mandes Sławomir, Karlińska Agnieszka (2024), W stronę nowej metodologii analizy treści. Podobieństwa i różnice pomiędzy modelowaniem tematycznym i jakościową analizą treści, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. XX, nr 4, s. 118–143, https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.4.06
Nguyen Minh Hieu, Clancy Brian (2025), Representations of LGBT people in Vietnamese online newspapers: A corpus-assisted critical discourse study, „Discourse & Society”, vol. 37(2), s. 1–12, https://doi.org/10.1177/09579265251354856
Ogrodniczuk Maciej (2018), Polish Parliamentary Corpus, CLARIN-PL digital repository, http://hdl.handle.net/11321/467 (dostęp: 7.10.2025).
Oleksy Marcin, Ropiak Norbert, Walkowiak Tomasz (2021), Automated anonymization of text documents in Polish, „Procedia Computer Science”, vol. 192, s. 1323–1333, https://doi.org/10.1016/j.procs.2021.08.136
Peled-Elhanan Nurit (2010), Legitimation of massacres in Israeli school history books, „Discourse & Society”, vol. 21(4), s. 377–404, https://doi.org/10.1177/0957926510366195
Plisiecki Hubert, Kwiatkowska Agnieszka (2024), Discovering Representations of Democracy in Big Data: Purposive Semantic Sample Selection for Qualitative and Mixed-Methods Research, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. XX, nr 4, s. 18–43, https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.4.02
Przepiórkowski Adam, Bańko Mirosław, Górski Rafał L., Lewandowska-Tomaszczyk Barbara, Łaziński Marek (2012), Narodowy korpus języka polskiego, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, nr 47, s. 47–55, http://pracownicy.uwm.edu.pl/aleksander.kiklewicz/warianty_jezyka.pdf#page=47 (dostęp: 7.10.2025).
Reisigl Martin (2010), Dyskryminacja w dyskursach, „Tekst i dyskurs. Text und diskurs”, nr 3, s. 27–61, https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/tekst-i-dyskurs-text-und-diskurs/2010-tom-3/tekst_i_dyskurs_text_und_diskurs-r2010-t3-s27-61.pdf (dostęp: 7.10.2025).
Roohani Ali (2014), Male and Female Social Actor Representation in Four Corners 4: A Critical Discourse Perspective, „Iranian Journal of Research in English Language Teaching”, vol. 2(2), s. 24–35.
Sahragard Rahman, Davatgarzadeh G. (2010), The Representation of Social Actors In Interchange Third Edition Series: A Critical Discourse Analysis, „The Journal of Teaching Language Skills (JTLS)”, vol. 2(1), s. 67–89.
Salami Ali, Ghajarieh Amir (2016), Culture and Gender Representation in Iranian School Textbooks, „Sexuality & Culture”, vol. 20, s. 69–84, https://doi.org/10.1007/s12119-015-9310-5
Tessuto Girolamo (2017), Woman Robbed and Punched on London Street: Linguistic and Discursive Representation of Offender and Victim Social Actors in Crime News Headlines, „I-LanD Journal: Identity, Language and Diversity”, vol. 1, s. 103–125.
Tomczak-Boczko Justyna (2023), If not a ‘macho’, then who did it? Social actors and the violence of Mexico, „Discourse & Society”, vol. 34(4), s. 485–501, https://doi.org/10.1177/09579265221137194
Tomczak-Boczko Justyna (2025), Maska macho. Językoznawcze poszukiwania współczesnych modeli męskości w Meksyku, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Tomczak-Boczko Justyna, Gołębiowska Klaudia, Górny Maciej (2023), Who is a ‘true refugee’? Polish political discourse in 2021–2022, „Discourse Studies”, vol. 25(6), s. 799–822, https://doi.org/10.1177/14614456231187488
Trafas Zofia, Kamasa Victoria (2025), Dwie granice, dwa światy? Wspierana korpusowo analiza dyskursywnych reprezentacji migrantów na granicy polsko-białoruskiej i polsko-ukraińskiej, „Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny”, nr 2(196), s. 81–104, http://doi.org/10.4467/25444972SMPP.25.014.21828
Trent John (2012), The internationalization of tertiary education in Asia: Language, identity and conflict, „Journal of Research in International Education”, vol. 11(1), s. 50–69, https://doi.org/10.1177/1475240911434339
Troszyński Marek (2024), Badania dyskursu wspomagane korpusowo (CADS) jako wsparcie jakościowej analizy treści. Studium przypadku wykorzystania programu SketchEngine w badaniach dyskursu, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. XX, nr 4, s. 44–67, https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.4.03
Winkler Ingo (2011), The Representation of Social Actors in Corporate Codes of Ethics. How Code Language Positions Internal Actors, „Journal of Business Ethics”, vol. 101, s. 653–665, http://doi.org/10.1007/s10551-011-0762-8
Zhang Jiayu, Sun Chengzhi, Hu Ying (2022), Representing victims and victimizers: An analysis of #MeToo movement related reports, „Women’s Studies International Forum”, vol. 90, 102553, https://doi.org/10.1016/j.wsif.2021.102553
Zimnica-Kuzioła Emilia (2025), Doświadczenie choroby Alzheimera jako topos w filmowym dyskursie ostatniej dekady, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. XXI, nr 2, s. 45–65, https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.2.03
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
