Ciało jako przedmiot badań socjologicznych – dylematy, pominięcia, możliwości

Honorata Jakubowska

doi:10.18778/1733-8069.8.2.02

Authors

Honorata Jakubowska Uniwersytet Adama Mickiewicza, Instytut Socjologii

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.02

Keywords:

body/embodiment, empirical research, subject of research, theory, methodology, discoursivisation

Abstract

The aim of this article is to look at the analyses of the body/corporeality carried out by Polish sociologists and at the currently pursued studies in the area. The article presents the dilemmas that the researcher of the body/corporeality faces, mainly due to the nature of the research object, but also resulting from associated methodological difficulties. Secondly, the paper also points at some important empirical omissions – that is, areas or methods of research that have not, so far, gained enough attention of the researchers. Thirdly, a list of recommendations for possible, potentially attractive new fields of exploration for the sociology of the body is presented.

Author Biography

Honorata Jakubowska, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Instytut Socjologii

Honorata Jakubowska, dr – socjolog, adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza. Autorka książki "Socjologia ciała" (2009), za którą otrzymała nagrodę im. Stanisława Ossowskiego. Naukowo zajmuje się socjologią ciała, gender studies oraz problematyką płci w obszarze sportu, a dydaktycznie także metodami i technikami badań socjologicznych. Aktualnie pracuje nad publikacją dotyczącą segregacji płci w sporcie.

References

Banaszak Ewa, Czajkowski Paweł, red., (2010) Corpus delicti. Rozkoszne ciało. Szkice nie tylko z socjologii ciała. Warszawa: Difin.

Banks Marcus (2009) Materiały wizualne w badaniach jakościowych. Przełożył Paweł Tomanek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Baranowska Małgorzata (2008) To jest wasze życie [w:] Małgorzata Szpakowska, red., Antropologia ciała. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 137–142.

Bauman Zygmunt (1995) Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

Bauman Zygmunt (2001) Całe ciało. „Polityka”, nr 50 (2328), s. 46–47, wywiad z dnia 15 grudnia, rozmowę przeprowadziła Katarzyna Janowska.

Borkowska Iwona, Jakubowska Honorata, Podgórski Michał (2009) Metodologia dla socjologii codzienności. Próba dojrzenia niewidzialnego i uniknięcia pułapek widzialnego [w:] Seweryn Rudnicki, Justyna Strypińska, Katarzyna Wojnicka, red., Społeczeństwo i codzienność. W stronę nowej socjologii? Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, s. 66–92.

Braidotti Rosi (2009) Podmioty nomadyczne. Ucieleśnienie i różnica seksualna w feminizmie współczesnym. Przełożyła Aleksandra Derra. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Buczkowski Adam (2005) Społeczne tworzenie ciała. Płeć kulturowa i płeć biologiczna. Kraków: Universitas.

Butler Judith (2008) Uwikłani w płeć. Przełożyła Karolina Krasuska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Byczkowska Dominika (2009) What do we study studying body? Researcher’s attempts to embodiment research. „Qualitative Sociology Review”, vol. 5, no. 3, s. 100–112 [dostęp 20 października 2010 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/ENG/Volume14/QSR_5_3_Byczkowska.pdf DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8077.5.3.07

Crossley Nick (2007) Researching embodiment by way of ‘body techniques’. „The Sociological Review” [Special Issue: Sociological Review Monograph Series: Embodying Sociology], vol. 55, s. 80–94. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.2007.00694.x

Denzin Norman K., Lincoln Yvonna S. (2009) Metody badań jakościowych. Przełożyli Krzysztof Podemski i in. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Douglas Mary (2007) Czystość i zmaza. Przełożyła Marta Bucholc. Warszawa: PIW.

Drozdowski Rafał, Mateja Bogumiła (2009) Strategie eksplanacyjne socjologii codzienności. Lista obietnic i dylematów [w:] Małgorzata Bogunia-Borowska, red., Barwy codzienności. Analiza socjologiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 362–371.

Foucault Michel (2000) Historia seksualności. Przełożyli Bogdan Banasiak, Tadeusz Komendant, Krzysztof Matuszewski. Warszawa: Czytelnik.

Giddens Anthony (2002) Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. Przełożyła Alina Szulżycka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Giddens Anthony (2004) Socjologia. Przełożyła Alina Szulżycka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Haraway Donna (1991) Simians, Cyborgs, and Women: the Reinvention of Nature. New York–London: Routledge.

Herzlich Claudine (1973) Health and illness. A social psychological analysis. London: Academic Press.

Holman Jones Stacy (2009) Autoetnografia. Polityka tego, co osobiste [w:] Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln, red., Metody badań jakościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 175–218.

Howson Alexandra, Inglis David (2001) The body in sociology: tension inside and outside sociological thought. „The Sociological Review”, vol. 49, no. 3, s. 297–317. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-954X.00333

Jakubowska Honorata (2009a) Socjologia ciała. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Jakubowska Honorata (2009b) Sport jako pole (re)produkowania płci kulturowej [w:] Tomasz Sahaj, red., Pogranicza współczesnego sportu. Ujęcie społeczne. Poznań: Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, s. 51–64.

Kaufmann Jean-Claude (2004) Ego. Socjologia jednostki. Przełożył Krzysztof Wakar. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Kaufmann Jean-Claude (2010) Wywiad rozumiejący. Przełożyła Alina Kapciak. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Konecki Krzysztof T. (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Konecki Krzysztof T. (2008) Dotyk i wymiana gestów jako element wytwarzania więzi emocjonalnej. Zastosowania socjologii wizualnej i metodologii teorii ugruntowanej w badaniu interakcji zwierząt i ludzi. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 4, nr 1, s. 71–115 [dostęp 15 października 2011 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume6/PSJ_4_1_Konecki.pdf DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.4.1.04

Konecki Krzysztof T. (2010) Wywiad na podstawie filmów w badaniach praktyki jogi – na przykładzie badań cielesności i gestów w społecznym świecie praktyki jogi [w:] Jacek Leoński, Magdalena Fiternicka-Gorzko, red., Kultury, subkultury i światy społeczne w badaniach jakościowych. Szczecin: Volumina.pl, s. 303–335.

Kristeva Julia (2007) Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie. Przełożył Maciej Falski. Kraków: WUJ.

Kurczewski Jacek i in. (2006) Praktyki cielesne. Warszawa: Wydawnictwo Trio.

Leder Drew (1990) The absent body. Chicago: University of Chicago Press.

Marody Mirosława, Giza-Poleszczuk Anna (2004) Przemiany więzi społecznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Mauss Marcel (2001) Socjologia i antropologia. Przełożyli Marcin Król, Krzysztof Pomian, Jerzy Szacki. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Nettleton Sarah, Watson Jonathan (1998) The body in everyday life. Introduction. London: Routledge.

Osborne Thomas (1997) Body Amnesia – Comments on Corporeality [w:] David Owen, ed., Sociology after Postmodernism. London – Thousand Oaks – New Delhi: Sage Publications, s. 188–203.

Ostrowska Antonina (2010) Profilaktyka raka szyjki macicy i raka piersi. Wiedza, postawy i zachowania kobiet. Fundacja MSD dla Zdrowia Kobiet, s. 1–3 [dostęp 10 października 2010 r.]. Dostępny w Internecie http://www.fzk.org.pl/publikacje.html

Penn Mark J., Zalesne E. Kinney (2009) Mikrotrendy. Małe siły, które niosą wielkie zmiany. Przełożyła Katarzyna Sobiepanek-Szczęsna. Warszawa: MT Biznes.

Pink Sarah (2009) Doing sensory ethnography. London: Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781446249383

Rich Michael, Chalfen Richard (2011) Astma w słowach i obrazach. Narracje wizualne jako środek diagnozy, prewencji i terapii chorób przewlekłych [w:] Maciej Frąckowiak, Krzysztof Olechnicki, red., Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów. Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, s. 435–470.

Schmidt Filip (2010) Teorie kuchenne. Dialektyka przyzwyczajeń i refleksyjności w koncepcji Jeana-Claude’a Kaufmanna. „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1, s. 49–85. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2010.54.1.4

Sparkes Andrew C. (2000) Autoethnography and narratives of self: Reflections on criteria in action. „Sociology of Sport Journal”, vol. 17, no. 1, s. 21–43. DOI: https://doi.org/10.1123/ssj.17.1.21

Szczepański Marek i in. (2008) Ciało spieniężone? Szkice antropologiczne i socjologiczne. Tychy: Śląskie Wydawnictwo Naukowe WSZ i NS.

Szpakowaka Małgorzata, red., (2008) Antropologia ciała. Warszawa: WUW.

Sztompka Piotr (2008) Życie codzienne – temat najnowszej socjologii [w:] Piotr Sztompka, Małgorzata Bogunia-Borowska, red., Socjologia codzienności. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, s. 15–52.

Turner Bryan S. (1996) The Body and Society. London – Thousand Oaks – New Delhi: Sage Publications.

Turner Bryan S. (2000) Sociology of Body [w:] Bryan S. Turner, ed., The Blackwell Companion to Social Theory. Oxford: Wiley-Blackwell.

Wacquant Loïc (1995) Pugs at work: bodily capital and bodily labour among professional boxers. „Body and Society”, vol. 1, no. 1, s. 65–94. DOI: https://doi.org/10.1177/1357034X95001001005

Wacquant Loïc (2004) Body and Soul. Oxford: Oxford University Press.

Wall Sarah (2008) Easier said, than done: writing an autoethnography. „International Journal of Qualitative Methods”, vol. 7, no. 1, s. 38–53 [dostęp 10 października 2010 r.]. Dostępny w Internecie http://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/IJQM/article/view/1621/1144 DOI: https://doi.org/10.1177/160940690800700103

Wieczorkiewicz Anna, Bator Joanna, red., (2007) Ucieleśnienia. Ciało w zwierciadle współczesnej humanistyki. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Wieczorkiewicz Anna, Bator Joanna, red., (2008) Ucieleśnienia II. Płeć między ciałem i tekstem. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Wieczorkiewicz Anna, Monika Kostaszuk-Romanowska, red., (2010) Spektakle zmysłów. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Zierkiewicz Edyta (2009) Codzienność w zderzeniu ze śmiertelną chorobą. Analiza narracji raka piersi publikowanych w prasie kobiecej [w:] Sewryn Rudnicki, Justyna Strypińska, Katarzyna Wojnicka, red., Społeczeństwo i codzienność. W stronę nowej socjologii? Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, s. 345–371.