Pomiędzy autobiografią a biografią. Biografia literacka jako źródło badań socjologicznych

Piotr Kulas

doi:10.18778/1733-8069.9.4.05

Autor

Piotr Kulas Uniwersytet Warszawski

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.9.4.05

Słowa kluczowe:

biografia literacka, autobiografia, socjologia komunikacji literackiej, pakt moralny

Abstrakt

Celem tekstu jest zwrócenie uwagi na biografię literacką jako przedmiot badań socjologicznych. Niniejszy artykuł składa się z dwóch powiązanych części. W pierwszej biografia zostaje przedstawiona w perspektywie komunikacji literackiej pomiędzy bohaterem biografii (który stara się nadać swojemu życiu określony sens i interpretację w materiałach autobiograficznych) a autorem, który może zaakceptować tę interpretację, ale może ją również odrzucić. Pomiędzy autorem i bohaterem istnieje niepisana umowa (pakt moralny), zobowiązująca biografa do zachowania intymności, unikania zdrady, niepodważania zaufania, jakim obdarzył go bohater. W drugiej części prześledzono strategie stosowane przez autorów dwóch biografii (Andrzeja Franszaka oraz Artura Domosławskiego). Biografie te zostały opublikowane niemal równolegle, obie poświęcono wybitnym postaciom polskiej literatury i życia publicznego. Obie ukazują odmienny stosunek do materiałów (auto)biograficznych. Podczas gdy jedna biografia jest przykładem dotrzymania paktu moralnego, druga jest przykładem jego naruszenia.

Biogram autora

Piotr Kulas - Uniwersytet Warszawski

Piotr Kulas, doktor socjologii, jego zainteresowania naukowe to problematyka tożsamości, filozoficzne inspiracje socjologii, socjologia intelektualistów. Autor książki Turniej Garbusów. Problematyka tożsamości w twórczości Witolda Gombrowicza i Czesława Miłosza (2009). Publikował między innymi w „Przeglądzie Politycznym”, „Przeglądzie Filozoficznym. Serii Nowej”, „Opcjach”, „Czasie Kultury”.

Bibliografia

Ankudowicz Janusz (1971) Społeczna recepcja literatury niebeletrystycznej [w:] Janusz Sławiński, red., Problemy socjologii literatury. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 399–418.

Bruner Jerome (1990) Życie jako narracja. „Kwartalnik Pedagogiczny”, nr 4, s. 3–17.

Burek Tomasz (2001) Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o „Rodzinnej Europie” [w:] Aleksander Fiut, red., Poznawanie Miłosza. Cz. 2: 1980–1998. Kraków: Wydawnictwo Literackie, s. 7–28.

Czermińska Małgorzata (1982) Postawa autobiograficzna [w:] Jan Błoński i in., red., Studia o narracji. Warszawa: Ossolineum, s. 223–235.

Czermińska Małgorzata (2000) Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie, wyzwanie. Kraków: Universitas.

Czermińska Małgorzata (2009) O autobiografii i autobiograficzności [w:] taż, red., Autobiografia. Gdańsk: Słowo obraz/terytoria, s. 5–17.

Dahrendorf Ralf (2003) Ponad granicami. Wspomnienia. Przełożyła Małgorzata Łukasiewicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Denzin Norman K. (1990) Reinterpretacja metody biograficznej w socjologii. Znaczenie a metoda w analizie biograficznej [w:] Jan Włodarek, Marek Ziółkowski, red., Metoda biograficzna w socjologii. Przełożyła Nina Nowakowska. Warszawa–Poznań: PWN, s. 55–69.

Domosławski Artur (2010) Kapuściński. Non-fiction. Warszawa: Świat Książki.

Elias Norbert (2006) Mozart: portret geniusza. Przełożył Bogdan Baran. Warszawa: W.A.B.

Franaszek Andrzej (2011) Miłosz. Biografia. Kraków: Znak.

Geertz Clifford (2000) Dzieło i życie. Antropolog jako autor. Przełożyli Ewa Dżurak, Sławomir Sikora. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Goffman Erving (2007) Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. Przełożyły Aleksandra Dzierżyńska, Joanna Tokarska-Bakir. Gdańsk: GWP.

Gouldner Alvin W. (1977) Co zdarzyło się w socjologii: historyczny model rozwoju strukturalnego [w:] Jerzy Szacki, red., Czy kryzys socjologii? Przełożyła Barbara Szacka. Warszawa: Czytelnik, s. 127–296.

Gusdorf Georges (2009) Warunki i ograniczenia autobiografii [w:] Małgorzata Czermińska, red., Autobiografia. Przełożył Janusz Barczyński. Gdańsk: Słowo obraz/terytoria, s. 19–46.

Hałas Elżbieta (1990) Biografia a orientacja symbolicznego interakcjonizmu [w:] Jan Włodarek, Marek Ziółkowski, red., Metoda biograficzna w socjologii. Warszawa–Poznań: PWN, s. 197–208.

Helling Ingeborg K. (1990) Metoda badań biograficznych [w:] Jan Włodarek, Marek Ziółkowski, red., Metoda biograficzna w socjologii. Przełożyli Krystyna Droździał, Jan Włodarek. Warszawa–Poznań: PWN, s. 127–135.

Jarzębski Jerzy (1982) Kariera autentyku [w:] Jan Błoński, red., Studia o narracji. Warszawa: Ossolineum, s. 203–222.

Kaźmierska Kaja (2008) Biografia i pamięć. Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z Zagłady. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Kulas Piotr (2012) Pomiędzy życiem prywatnym a publicznym. Domosławski vs Franaszek. „Opcje” Kwartalnik Kulturalny, nr 1, s. 48–53.

Kundera Milan (2006) Zasłona. Przełożył Marek Bieńczyk. Warszawa: PIW.

Lejeune Phillippe (2001) Wariacje na temat pewnego paktu. O Autobiografii. Przełożyli Wincenty Grajewski i in. Kraków: Universitas.

Lohmann Roger Ivar (2008) Biographies of anthropologists as anthropological data. „Reviews in Anthropology”, vol. 37, s. 89–101. DOI: https://doi.org/10.1080/00938150802040444

Lubas-Bartoszyńska Regina (2001) Wstęp [w:] Lejeune Phillippe, Wariacje na temat pewnego paktu. O Autobiografii. Kraków: Universitas, s. V–XXI.

Łęcki Krzysztof (2012) Inny Zapis. „Sekretny dziennik” pisarza jako przedmiot badań socjologicznych. Na przykładzie „Dzienników” Stefana Kisielewskiego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Markowski Michał Paweł (2000) Miłosz: dylematy autoprezentacji [w:] Aleksander Fiut, red., Poznawanie Miłosza. Cz. 1. Kraków: Wydawnictwo Literackie, s. 327–337.

Miłosz Czesław (1996) Jakiegoż to gościa mieliśmy. O Annie Świrczyńskiej. Kraków: Znak.

Miłosz Czesław (2000a) Ziemia Ulro. Kraków: Znak.

Miłosz Czesław (2000b) Człowiek wśród skorpionów. Kraków: Znak.

Miłosz Czesław (2001a) Abecadło. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Miłosz Czesław (2001b) Rodzinna Europa. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Musiał Łukasz (2010) Wiele hałasu – o co? „Przegląd Polityczny”, nr 100, s. 87–93.

Nowacka Beata, Ziątek Zygmunt (2008) Ryszard Kapuściński. Biografia pisarza. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Ricoeur Paul (2006) Pamięć, historia, zapomnienie. Przełożył Janusz Margański. Kraków: Universitas.

Ritzer George (2004) Klasyczna teoria socjologiczna. Przełożyła Hanna Jankowska. Poznań: Zysk i S-ka.

Roche Maurice (1989) Fenomenologiczny zwrot w socjologii [w:] Zdzisław Krasnodębski, red., Fenomenologia i socjologia. Przełożyła Dorota Lachowska. Warszawa: PWN, s. 458–474.

Rosner Katarzyna (2003) Narracja, tożsamość, czas. Kraków: Universitas.

Schütz Alfred (2006) Potoczna i naukowa interpretacja ludzkiego działania [w:] Aleksandra Jasińska-Kania i in., red., Współczesne teorie socjologiczne. Przełożyła Dorota Lachowska. Warszawa: Scholar, s. 867–893.

Sennet Richard (2009) Upadek człowieka publicznego. Przełożyła Hanna Jankowska. Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA.

Sławiński Janusz (1990) Teksty i teksty. Warszawa: Wydawnictwo Polska Encyklopedia Niezależna PEN.

Stemplewska-Żakowicz Katarzyna (2002) Koncepcje narracyjnej tożsamości [w:] Jerzy Trzebiński, red., Narracja jako sposób rozumienia świata. Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, s. 81–113.

Taylor Charles (2002) Etyka autentyczności. Przełożył Andrzej Pawelec. Kraków: Znak.

Walicki Andrzej (1993) Zniewolony umysł po latach. Warszawa: Czytelnik.