Entre l’art et l’artisanat, ou en quête de l’esthétique du Grand-Guignol

Tomasz Kaczmarek

doi:10.18778/1505-9065.13.14

Autor

Tomasz Kaczmarek Université de Łódź

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9065.13.14

Słowa kluczowe:

Grand-Guignol, przemoc, estetyka teatru grozy, Guy de Maupassant, Edgar Allan Poe, André de Lorde

Abstrakt

Teatr Grand-Guignol od dawna uważany jest za pospolity gatunek niemający nic wspólnego z prawdziwą sztuką. Z pewnością repertuar tej „krwawej sceny” stanowi popularny odłam teatru bulwarowego. Producenci sensacji prześcigali się w ukazywaniu obrazów przemocy, by schlebiać gustom klasy średniej, żądnej krwi, widoku ludzkich szczątków, wydłubanych oczu, krzyku, rzężenia i innych „efektów specjalnych”. Niemniej pisarze związani z tą sceną stworzyli również nową estetykę, która inspiruje się dorobkiem takich autorów jak Guy de Maupassant i Edgar Allan Poe. Przyświecać im będzie wspólny cel: straszenie widzów, ale bardziej będą się koncentrować na psychologicznym wymiarze lęku niż na krwawych scenach przemocy. Nowi dramaturdzy odnajdują w swych genialnych poprzednikach nie tylko tematykę tajemniczości i grozy, ale także przeszczepią na grunt teatralny ich prozatorskie zabiegi formalne. Powstają więc sztuki zwięzłe w formie, w których napięcie ma prowadzić, zgodnie z klasycznymi regułami, do punktu kulminacyjnego i rozwiązania akcji. W niniejszym artykule przedstawione są poszukiwania pisarzy, którzy kładą podwaliny pod swoisty „teatr okrucieństwa”.

Biogram autora

Tomasz Kaczmarek - Université de Łódź

Tomasz Kaczmarek enseigne la langue et la littérature (italienne et française) à l’Université de Łódź. Thèse sur l’oeuvre de Henri-René Lenormand. Habilitation sur le personnage dans le théâtre français face à la tradition de l’expressionnisme européen. Publications sur le théâtre français, italien et polonais dans le contexte des avant-gardes du XX^e siècle.

Bibliografia

Achard, Marcel, Bonsoir, 22 mai 1929

Alvernhe, Andrée, in : Guy de Maupassant, Contes choisis, Paris, Librairie Larousse, 1955

Antoine André, préface, in : A. de Lorde, Théâtre rouge, Paris, Eugène Figuière, Éditeur, 1922

Aristote, Poétique, trad. De Roselyne Dupont-Roc et Jean Lallot, Paris, Éditions du Seuil, 1980

Artinian, Artine, Maupassant, Criticism in France (1880-1940), New York, King’s Crown Press, 1941

Baudelaire, Charles, Eureka, La Genèse d’un poëme Le Corbeau, méthode de composition par Edgar Poe, Paris, Louis Conard Libraire-Éditeur, 1936

Baudelaire, Charles, L’Art romantique, Paris, Calmann Lévy, Éditeur, 1885

Binet, Alfred, préface, in : A. de Lorde, Théâtre de la Peur, Paris, Eugène Figuière, Éditeur, 1919

Cambiaire, Célestin Pierre, The influence of Edgar Allan Poe in France, New York, Haskell House Publishers Ltd., 1970

Foleÿ, Charles, préface, in : C. Orval, Mon visage dans la nuit, Paris, Marpon et Cie éditeurs, 1928

France, Anatole, « M. Guy de Maupassant, critique et romancier », in : La vie littéraire : deuxième série, Paris, C. Lévy, 1890

Hand, Richard J., Wilson, Michael, Grand-Guignol. The French Theater of Horror, University of Exeter Press, 2003

« Les mystères de la peur », introduction à l’anthologie d’André de Lorde et Albert Dubeux, Les Maîtres de la peur, Paris, Librairie Delagrave, 1927

Lorde, André de, « Les monstres qui vivent en nous », in : Galerie des monstres, Paris, Eugène Figuière, 1928

Lorde, André de, préface, in : Théâtre d’épouvante, Paris, Librairie Théâtrale, Artistique Littéraire, 1909

Matthews, Brander J., French Dramatists of the Nineteenth Century, New York, Charles Scribner’s Sons, 1881

Maynial, Édouard, Vie et oeuvre de Guy de Maupassant, Paris, Mercure de France, 1906

Pierron, Agnès, « Grand-Guignol », in : M. Corvin (réd.), Dictionnaire encyclopédique du théâtre, Paris, Larousse, 2001

Pierron, Agnès, Le Grand-Guignol, le théâtre des peurs de la Belle Époque, Paris, Robert Laffont, 1995

Pierron, Agnès, Les Nuits blanches du Grand-Guignol, Paris, Seuil, 2002

Poe, Edgar Allan, « Nathaniel Hawthorne: Twice-Told Tales; Literary Criticism », Graham’s Magazine, 1942

Pruner, Michel, L’analyse du texte de théâtre, Paris, Nathan Université, 2001

Ressi, Michèle, Écrire pour le théâtre, Paris, Eyrolles, 2008

Sarrazac, Jean-Pierre, « Reconstruire le réel ou suggérer l’indicible », in : J. de Jomaron, Le Théâtre en France, Paris, Armand Colin, 1992

Schumacher, Claude, Alfred Jarry and Guillaume Apollinaire, Basingstoke, Macmillan, 1984

Sullivan, Edward D., « Maupassant et la nouvelle », in : Cahiers de l’Association internationale des études françaises, Société d’édition « Les Belles Lettres », 1975, vol. 27

Taine, Hyppolite, Histoire de la littérature anglaise, Paris, Librairie de L. Hachette et Cie, 1866, vol. 1

Vinaver, Michel, Écritures dramatiques. Essais d’analyse de textes de théâtre, Arles, Actes Sud, 1993