Historia pewnego plagiatu: Jan Teodor Grzechota Białe niewolnice
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.63.04Słowa kluczowe:
plagiat, prawo autorskie, prasa dwudziestolecie, powieść odcinkowa, handel żywym towaremAbstrakt
1 lipca 1926 r. „Ekspress Wieczorny Ilustrowany” rozpoczął druk powieści odcinkowej Jana Teodora Grzechoty Białe niewolnice. Dwanaście dni później gazeta opublikowała artykuł, w którym poinformowała, że druk powieści został wstrzymany, ponieważ praca okazała się plagiatem powieści skandynawskiej pisarki Elizabeth Schoyen pod tym samym tytułem. Pod pseudonimem Jan Teodor Grzechota krył się znany łódzki poeta Mieczysław Braun (Aleksander Mieczysław Bronsztejn). Podstawą plagiatu była niezwykle popularna powieść, której liczne tłumaczenia na język polski ukazywały się kilkakrotnie w latach 20. i 30. XX wieku w odrębnych wydaniach książkowych. O popularności motywu handlu ludźmi może świadczyć fakt, że motyw ten był wówczas wielokrotnie wykorzystywany także przez polską i europejską kinematografię i teatr. Wnikliwa analiza obu utworów pokazuje, że Braun niemal dokładnie skopiował treść powieści Shonyena – fabułę, postacie, detale. Pisarz dodał kilka początkowych epizodów powieści, aby osadzić akcję w łódzkiej rzeczywistości, co było jednym z wyznaczników poetyki powieści odcinkowej. Prawdopodobnie jedyną karą, jaką poniósł Braun, była publiczna krytyka jego haniebnego czynu, ponieważ nie obowiązywały jeszcze wówczas przepisy dotyczące praw autorskich.
Pobrania
Bibliografia
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 1 lipca, nr 180, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 2 lipca, nr 181, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 3 lipca, nr 182, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 4 lipca, nr 183, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 5 lipca, nr 184, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 6 lipca, nr 186 (właściwie 185), s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 7 lipca, nr 186, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 8 lipca, nr 187, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 9 lipca, nr 188, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 10 lipca, nr 189, s. 5.
Grzechota Jan Teodor (właściwie: Mieczysław Braun), Białe niewolnice, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 11 lipca, nr 190, s. 5.
„Białe niewolnice” nowa powieść „Expressu Wieczornego Ilustrowanego”, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 30 czerwca, nr 179, s. 3.
Borowy Wacław, O wpływach i zależnościach w literaturze, Krakowska Spółka Wy- dawnicza, Kraków 1921.
Dotkliwe uspokojenie smarkacza, „Ilustrowana Republika” 1926, 16 lipca, nr 195, s. 6.
Gemra Anna, „Kwiaty zła” na miejskim bruku: o powieści zeszytowej XIX i XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1998.
Irzykowski Karol, Futurystyczny tapir. Przyczynek do sprawy zwyczajów literackich i do sprawy plagiatu, „Ponowa” 1922, nr 5.
Irzykowski Karol, Plagiatowy charakter przełomów literackich w Polsce, „Robotnik” 1922, nr 29–30.
Jakubowski Maciej, Nieuchronny plagiat. Prawo autorskie w nowoczesnym dyskursie literackim, Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo, Warszawa 2017. DOI: https://doi.org/10.4000/books.iblpan.2018
Kaden-Bandrowski Juliusz, Ballada o książce [w:] Juliusz Kaden-Bandrowski, Za stołem i na rynku, Zakład Narodowym im. Ossolińskich, Lwów 1932, s. 161.
Kempa Andrzej, Szukalak Marek, Żydzi dawnej Łodzi: słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych, Oficyna Bibliofilów, tom 1, Łódź 2001.
L.R. Teatr Popularny, Biała niewolnica Feliksa Fischera, „Hasło Łódzkie” 1930, 6 marca, nr 64, s. 8.
Markiewicz Henryk, Zabawy literackie dawne i nowe, Universitas, Kraków 2003.
Na marginesie: Koniec kariery literackiej młodego geniusza, „Rozwój” 1926, 14 lipca, nr 191.
Na marginesie – „Łapaj…literata!”, „Głos Polski” 1926, 11 lipca, nr 188.
Ochocki Adam, Reporter przed konfesjonałem, czyli jak się w Łodzi przed wojną robiło gazetę, Wydawnictwo Literatura, Łódź 2004.
Oryginalne zakończenie nieoryginalnej powieści pióra wesołego skamandryty, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 12 lipca, nr 191, s. 5.
Plagiator i kłamca, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 15 lipca, nr 194. Schoyer A. [Elizabeth Schøyen], Białe niewolnice, Warszawa 1926.
Starski Julian, „Łapaj złodzieja! Woła Mieczysław Braun-Grzechota, „Express Wieczorny Ilustrowany” 1926, 14 lipca, nr 193.
Surowy wyrok za plagiat, „Robotnik” 6.IV.1938.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
