The Sky of Stanisław Władysław Reymont. Reflections after reading Chłopi

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.19

Keywords:

observation, seasons, sun, earth, sky, color, sound, movement, light epic, cathedral, Creator

Abstract

Władysław Stanisław Reymont was an artist who distinguished himself with a special gift of observation. He was sensitive to colours, light, sounds and movement. This gave a special dimension to his writing, far from the influence of fashionable artistic trends of the era. This is particularly visible in Chłopi, which has the form of an epic. The action of the novel takes place in the rhythm of the changing seasons. Although the image of Lipiec is realistic in nature, the writer went beyond the narrow framework of naturalism and the related view of the world from the perspective of biological and social determinism. The life of the inhabitants of Lipiec takes place at the intersection of the earth and the sky. They are strongly attached to the earth, which gives meaning to their entire life. However, it turns out that its source is the sky together with the sun. Depending on the seasons, its position in the sky changes and, consequently, the intensity of light. It is this that determines existence on earth. Autumn is the time of nature dying, winter of its freezing, spring of awakening to life, and summer of slowly getting ready for sleep. But without death there is no rebirth of life. Reymont brings out the symbolic aspect of light and the colors and sounds that depend on it. The sun in the novel transfigures into a great Host. At its feet lies the earth. The sky is not empty, but it is the place of God’s presence. In this way, the world of Lipiec is sanctified, and human existence takes on ethical and religious dimensions. It turns out that the idea of a cathedral is inscribed in the structures of the peasant epic. This gives the novel a universal dimension.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Maria Jolanta Olszewska, Uniwersytet Warszawski

    Maria Jolanta Olszewska, historyk i literaturoznawca ILP UW. Profesor. Członek Pracowni Historii Dramatu 1864–1939 przy ILP, członek TN KUL, Stowarzyszenia im. Stefana Żeromskiego, Stowarzyszenia Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza, TL im. Mickiewicza (oddział warszawski). Główne zainteresowania naukowo-badawcze: historia literatury XIX i XX wieku, genologia, szczególnie pogranicze literatury i gatunków użytkowych, historia świadomości polityczno-społecznej społeczeństwa polskiego i jej odzwierciedlenie w literaturze drugiej połowy XIX wieku, dzieje dramatu i teatru w drugiej połowie XIX i pierwszej połowie XX wieku. Interesuje ją analiza wybranych, często zapomnianych dziś utworów literatury polskiej XIX i XX wieku. Autorka prac: „Tragedia chłopska”. Od W.L. Anczyca do K.H. Rostworowskiego. Tematyka – kompozycja – idee (2001), Człowiek w świecie Wielkiej Wojny. Literatura polska z lat 1914–1919 wobec I wojny światowej. Wybrane zagadnienia (2004), Drogi nadziei (2009), Stefan Żeromski. Spotkania (2015), Spór o przyszłość literatury polskiej, czyli polemiki ze Stefanem Żeromskim po jego odczycie „Literatura a życie polskie” (2019), Wojna polsko-bolszewicka w literaturze polskiej (2020); licznych artykułów w tomach zbiorowych i czasopismach naukowych, takich jak „Przegląd Humanistyczny”, „Wiek XIX”, „Litteraria Copernicana”, „Bibliotekarz Podlaski” czy „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”; współredaktorka kilku wydań zbiorowych i edycji dramatów zebranych Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

References

Bajda Justyna, Kazimierz Przerwa-Tetmajer – znawca i krytyk sztuki, „Prace Literackie” 1995, nr 34, s. 103–116.

Bukowski Kazimierz, Władysław St. Reymont. Próba charakterystyki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1927.

Czachowski Kazimierz, Obraz współczesnej literatury polskiej 1884–1933, t. 1: Naturalizm i neoromantyzm, Nakładem Państwowego Wydawnictwa Książek Szkolnych, Warszawa–Lwów 1934.

Dąbrowska Alicja, Kolorystyka w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta, w: Polscy nobliści literaccy. Materiały konferencji naukowej, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 31 maja 2000, red. D.T. Lebioda, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2003, s. 79–112.

Falkowski Zygmunt, Władysław Reymont. Człowiek i twórca, Fiszer i Majewski. Księgarnia Uniwersytecka, Poznań 1929.

Feldman Wilhelm, Piśmiennictwo polskie, t. 2, wyd. 3, Nakładem Księgarni H. Altenberga, Lwów 1905.

Grzymała-Siedlecki Adam, Ludzie i dzieła, wybór A. Okońska, wstęp J. Krzyżanowski, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1967.

Grzymała-Siedlecki Adam, Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1962.

Knysz-Tomaszewska Danuta, Krajobrazy impresjonistyczne w wybranych nowelach Reymonta, w: W kręgu Młodej Polski: studia i szkice, seria III, red. J. Sztachelska, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 1998, s. 107–122.

Kołaczkowski Stefan, Portrety i zarysy literackie, oprac. S. Pigoń, t. 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968.

Krzyżanowski Julian, W.S. Reymont twórca i dzieło, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1937.

Lange Antoni, Pochodnie w mroku, Biblioteka Domu Polskiego, Warszawa 1926.

Lichański Stefan, „Chłopi” Władysława Stanisława Reymonta, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1987.

Linkner Tadeusz, Zainteresowanie Młodej Polski epopeją a „Chłopi” Reymonta, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 87–109.

Liszka Aleksandra, Tryptyk preekspresjonistyczny. Ucięty. (Ave Patria, morituri te salutant… Władysława Stanisława Reymonta, „Ruch Literacki” 2022, z. 4, s. 612– 635, https://doi.org/10.24425/rl.2022.142986

Markiewicz Henryk, Przekroje i zbliżenia: rozprawy i szkice historycznoliterackie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1967.

Matuszewski Ignacy, „Chłopi” Reymonta, „Tygodnik Ilustrowany” 1904, nr 49, s. 934.

Matuszewski Ignacy, „Chłopi” Reymonta, „Tygodnik Ilustrowany” 1904, nr 50, s. 954–955.

Mazanowski Antoni, „Chłopi” Reymonta, „Przegląd Powszechny” 1909, t. CIII, s. 317–333.

Miller Jan Nepomucen, Reymont jako poeta pracy, „Wiadomości Literackie” 1925, nr 7, s. 1.

Nycz Ryszard, Dwa pejzaże Reymonta, „Pamiętnik Literacki” 1974, z. 3, s. 65–81.

Pomirowski Leon, Na marginesie twórczości Reymonta, „Wiadomości Literackie” 1925, nr 59, s. 4.

Popiel Magdalena, Impresjonizm i ekspresjonizm w „Ziemi obiecanej” W.S. Reymonta, „Zeszyty Naukowe UJ – Prace Historycznoliterackie” 1980, z. 39, s. 105–120.

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi. Dzieła wybrane, t. VIII–IX, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957.

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, oprac. F. Ziejka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999 [BN I, 279].

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, Świat Książki, Warszawa 1999.

Reymont Władysław Stanisław, Oko w oko, w: W.S. Reymont, Nowele, Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego, Warszawa 1930, s. 67–94.

Rurawski Józef, Władysław Reymont, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977.

Wallis Mieczysław, Przeżycie i wartość, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1968.

Wyka Kazimierz, Próba nowego odczytania „Chłopów” Reymonta, „Pamiętnik Literacki” 1968, nr 2, s. 57–105.

Zieliński Tadeusz, Włościaństwo w literaturze polskiej, „Wiedza i Życie” 1927, nr 7, s. 478–479.

Published

2025-12-31

How to Cite

Olszewska, Maria Jolanta. 2025. “The Sky of Stanisław Władysław Reymont. Reflections After Reading Chłopi”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 71 (2): 331-59. https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.19.